Bekroningen, Boeken, Uitgelezen »

Een herinnering aan een vreemde ervaring: ik wandel rond in Barcelona en zit met mijn gedachten en gevoelens mijlen en jaren weg op het Deense platteland. Schuldige van mijn afwezige blik is een verhaal waarmee ik de reistijd probeerde in te korten: Ik kan nog steeds niet vliegen van Anna Woltz. Dit verhaal, gesitueerd enkele maanden na het beëindigen van WOII,  hield me nog zo lang in de ban, dat ik me de sfeer en personages ook nu nog moeiteloos herinner.

Een groep van ca. 500 Nederlandse kinderen mogen na de laatste oorlogswinter, in Nederland een rampzalige hongerwinter,  aansterken op het Deense platteland. Ida en Luuk, 12 en 13 jaar, komen bij dezelfde Deense boerenfamilie terecht. De levenslustige Luuk is maar wat blij dat hij zijn thuis, en vooral zijn moeder kon ontvluchten. Hij past zich moeiteloos aan, eet de boer, die hij probleemloos ‘far’ noemt, de oren van het hoofd en helpt mee op de boerderij.

Ida is een veel zorgelijker kind, dat  is al duidelijk bij  het afscheid van haar moeder, broers en zusje, en daarna tijdens de lange rit door Duitsland.  Haar mateloze interesse in het ‘vijandelijke’ land vinden de andere kinderen (en de lezer) maar vreemd. Op de boerderij toont zij zich de tegenpool van Luuk. Ze past zich moeilijk aan, kan de boer geen ‘far’ noemen, en eten, en dus aansterken, gaat moeizaam.

Anna Woltz vertelt beurtelings vanuit Luuk en Ida. Ze bouwt het verloop van de relaties tussen de kinderen en tussen de Deense gezinsleden onderling geleidelijk aan op.  De golvende bewegingen, met vertrouwensmomenten en spanningen geven het verhaal een realistisch en invoelbaar karakter.   

De vriendschap met een paard, waarmee Ida zich vanwege hun gezamenlijk oorlogsverleden verwant voelt, is voor haar een lichtpunt, maar precies dat oorlogsverleden laat Ida niet los. Na een hevige ruzie met Luuk vlucht zij met het paard. Tijdens die vlucht vallen de nauwkeurig aangebrachte puzzelstukjes van haar groot verdriet samen. Ida komt terecht in een hevig onweer en vindt bijna de dood in de modder. De symboliek daarvan is te sterk geladen om er een clichébeeld in te zien.

Wat Ida doormaakt, laat haar eindelijk toe om met het oorlogsverleden af te rekenen en daarna haar leven weer op te nemen. Of, om eindelijk weer te durven vliegen.

Over de opvang van erg verzwakte Nederlandse kinderen in Deense gezinnen na WOII is weinig verteld in de jeugdliteratuur. Anna Woltz leefde zich bijzonder gevoelvol en met respect voor de tijdsgeest in dit historische thema in. De thematiek maakt samen met de goed uitgetekende, tegengestelde karakters, hun invoelbare emoties, de sfeerschepping rond de Deense boerderij en de manier waarop het geheim van de kinderen mondjesmaat wordt prijsgegeven, van Ik kan nog steeds niet vliegen een buitengewoon verhaal dat blijft nazinderen. Het werd  bekroond met de Thea Beckmanprijs voor het beste historische jeugdboek van 2012. Van mij kreeg het een plaatsje in mijn speciale boekenkast.

In boekenvriendschap,

Jet