Boeken, Uitgelezen »

De Vindeling van Wammerswald (Stefan Boonen) – 9+ ★★★★★

Toegegeven, dit boek is al meer dan een half jaar geleden verschenen. Erg snel ben ik dus niet met deze recensie. Maar zoals dat met de boeken van Stefan Boonen vaak gaat, dreigde ook dit verhaal onopgemerkt te blijven. Onterecht deze keer, want De Vindeling van Wammerswald verdient absoluut aandacht.

Stefan Boonen brengt met zijn verhaal over een meisje dat het in haar strijd voor de natuur opneemt tegen een paar slechte en kortzichtige volwassenen niets nieuws, maar de manier waarop hij dat doet wekt grote bewondering.

Op een dag spoelt er en meisje aan op het strand van het dorpje Wammerswald. Het meisje herinnert zich haar naam niet, of ze wil niets meer met haar verleden te maken hebben. Daarom wordt ze de Vindeling genoemd. Al gauw sluiten de meeste inwoners van Wammerswald haar in het hart. De garagist, de dokter en de bakkersvrouw met haar elf zonen willen haar zelfs graag in huis halen. Om uit te maken bij wie ze zal gaan wonen, gaat ze bij ieder van hen eerst een poosje logeren. Ze smeedt vriendschappen met kinderen uit het dorp en met volwassenen, terwijl het bij sommige anderen dan weer niet echt klikt.
Maar de Vindeling is er niet het meisje naar om ondertussen stil te zitten. Ze bevrijdt de beer die door de boswachter gevangen werd genomen en neemt het op tegen een meedogenloze projectontwikkelaar die half Wammerswald wil ombouwen tot een pretpark. En bovendien duikt ook haar tirannieke tante Idaliek, voor wie ze al die tijd op de vlucht was, weer op.

Sterke meisjes die het met succes opnemen tegen onrechtvaardige volwassenen zijn in de jeugdliteratuur niet nieuw. We kennen bijvoorbeeld Pippi Langkous en Tonje van Maria Parr. Het zijn stuk voor stuk een beetje eenzaten, of ze omringen zich met een paar vriendjes waar ze qua durf, zelfstandigheid, kracht en slimheid toch ver bovenuit steken. Ook de Vindeling is zo een meisje. Maar Stefan Boonen geeft zijn hoofdpersonage veel minder bloot dan Astrid Lindgren of Maria Parr dat doen. Niet alleen kennen we haar naam niet en weten we niet hoe ze in Wammerswald terechtgekomen is, maar Boonen laat ook niet altijd in haar hoofd kijken. Dat maakt dat er rond de Vindeling een mysterieuze waas blijft hangen die heel goed werkt voor dit verhaal. De sfeervolle, maar minimalistische tekeningen van Tom Schoonooghe versterken dat gevoel.
Boonen legt dan weer wel heel erg de nadruk op de nevenfiguren. Daardoor is dit boek toch veel meer het verhaal van een dorp. Het is de dynamiek van een klein dorp waar alles zijn gangetje gaat, maar dat snel wakker schiet als daar aanleiding toe is. Verhalen gaan er van mond tot mond. Mensen hebben een mening over grote en over onbenullige dingen. Dorpspersonages worden met hun groot- en kleinheden geschilderd. Wanneer de gewone orde wordt verstoord (door een aangespoeld meisje, een ontsnapte beer of de komst van een pretpark) veranderen de verhoudingen in Wammerswald. Dat maakt van De Vindeling een veel rijker boek dan een simpel avonturenverhaal met een jonge heldin.

Bovendien toont Stefan Boonen dat hij een uitstekend verteller is. De vertelkracht, die overigens 168 bladzijden lang staalhard overeind blijft, is de grote sterkte van dit boek. Geen groot getover met woorden, maar vlot vertelde, rake zinnen. Met gedoseerde en fijnzinnige humor. Bovendien laat Boonen heel wat voor tussen de regels, zonder dat het daardoor moeilijk wordt. Zoals bijvoorbeeld in de scène waar de Vindeling bij de bakkersfamilie met de elf zonen op bezoek komt:

Toch was het of haar stem aan de keukentafel anders klonk. Dichterbij. En of ze mooi was, nu ja. Daar dachten ze alle elf een beetje anders over. Willem durfde amper in haar ogen te kijken. Zo lief, zo fonkelend. Finn wilde voortdurend aan haar krullen voelen. Bart hield het meest van haar wangen en Zebbe vond haar eigenlijk een beetje mager.
Maar mooi?
Zoals in sprookjes of in die flauwe, overdreven, slappe verliefde verhalen met vlinders in buiken en kriebels hier en daar… Op die manier mooi?
Laten we zeggen dat de jongens niet de tijd hadden om erover te peinzen.
Want daar zat ze.
Aan hun keukentafel. Op een dinsdag.

Of hij speelt met taal. Bij de bakkersvrouw die voelt dat haar zonen iets bekokstoofd hebben, rinkelt een Mama-Alarm. En heel leuk is bijvoorbeeld ook hoe hij na de waarschuwing van agent Willy “Ge had (door de beer) wel opgevreten kunne weurden!” dat opvreten meteen in een andere context plaatst.

Vertellen als dit is een echte kunst. En Stefan Boonen beheerst het schitterend. Bovendien verzwakt hij nooit. Door zijn vertelstem slaagt hij erin van al die dorpsbewoners mooie genuanceerde portretjes te maken, waarbij elk figuur weer uniek is. Met humor, een beetje gelaagd en met de nodige karikatuur. Alleen de slechteriken (tante Idaliek en meneer Waltz, de projectontwikkelaar) tekent hij iets te duidelijk zwart-wit. Zij laten maar weinig aan de verbeelding over. Maar laat dat dan het enige minpuntje zijn.

Stefan Boonen heeft met De Vindeling niets vernieuwends gebracht. Zowel qua personages als qua thema of vertelstijl bewandelt hij bekende wegen. Maar hij doet dat wel ontzettend goed. Dat maakt van De Vindeling van Wammerswald een boek waarvan het van de eerste tot de laatste bladzijde heerlijk smullen is. Als binnenkort de lijstjes voor de grote jeugdliteratuurprijzen worden bekendgemaakt, dan hoort De Vindeling daar ergens tussen te staan.

Stefan Boonen is een schrijver die door recensenten niet vaak wordt opgemerkt. Ook nu waren het in eerste instantie de vormgeving en illustraties die me overtuigden De Vindeling van Wammerswald toch te lezen.
Boonen is zo een typische veelschrijver die op zich wel aardige dingen schreef, maar zonder daarbij echt risico’s te nemen. Dat deed de indruk ontstaan dat zijn boeken nooit de middelmaat zouden overstijgen. Misschien is dat onterecht. Misschien is hij in al die jaren wel behoorlijk gegroeid. En het zou eerlijk zijn als we ook zijn vorige boeken zouden gaan lezen. Maar dat ga ik niet meer doen. Laten we afspreken dat we vooral heel benieuwd zijn naar wat hij hierna gaat brengen. Stefan Boonen, graag meer van dit!

Manteau 2011
ISBN 9789022325971