Valstrik Sonya Hartnett
Omdat ik nieuwsgierig was naar de winnares van de ALMA én omdat ik mij nog altijd de sfeer van Tunnelkind herinnerde én omdat het laatst vertaalde boek van Hartnett al een paar keer plaats moest ruimen voor andere dringende ‘te lezen en te bespreken’- boeken, kreeg Valstrik voorrang. Meer dan terecht, zo bleek.
Valstrik speelt zich af in een onherbergzaam gebied in Australië. Griffin Willow runt er samen met zijn 5 kinderen (tussen 6 en 24 jaar) een haveloze boerderij en een troosteloos caravanpark. Geflankeerd door een meute waakzame honden houdt de asociale bruut zijn gezin ver van de samenleving. De gasten van het caravanpark duldt hij als een noodzakelijk kwaad. Eigenaardig genoeg, maar perfect verklaarbaar in de rudimentaire entiteit die Hartnett oproept, aanvaarden de kinderen zonder morren hun afzondering en de wetten van hun vader. Kunstschilder Bow Fox, een caravangast, slaagt er in om in hun beslotenheid binnen te dringen. Hij legt verdrongen dromen en een donker familiegeheim bloot. Zijn bemoeizucht heeft tot fatale gevolgen.
Waarom grijpt dit verhaal naar de keel? Vanwege het thema, in de eerste plaats. Mensen aan de rand van de samenleving, die leven volgens eigen wetten en normen. Vanwege het messcherpe portret van kinderen die voor ons onbegrijpelijk loyaal zijn tegenover hun tiran, hun vader. En Hartnett die haarfijn aantoont hoe zoiets ongemerkt gebeurt. Vanwege de weemoed om onvervulbare dromen, die de jongens Oliver en Jordan gelaten ondergaan. Hartnett drijft de personages naar een onontkoombaar lot. De kinderen weten dat ze hun dromen nooit een kans zullen geven. Vanwege de accurate verwoording en de vele overwegingen van Hartnett, die vaak recht naar de keel grijpen. In heel dat verhaal voel je een harde gedrevenheid, en inderdaad een onderhuidse woede zoals het juryrapport ook vermeldt.
Dit is literatuur met een donker kantje, geschreven door een krachtige verteller. Literatuur die je pakt en emoties losmaakt. Om te huiveren.
Jet
Dankjewel voor deze mooie bespreking Jet!
Je hebt me heel erg nieuwsgierig gemaakt, dit boek komt dus ook op mijn stapel!
Staat ook hier genoteerd! Fijn dat tenminste al iemand de ALMA eens van nabij bekeken heeft! Dank je wel!
‘Het tunnelkind’ is een van de weinige boeken die me zo helder en blijvend bijblijft. Je bespreking van ‘Valstrik’ doet me watertanden, Jet. Ik vrees dat ik deze blog zal moeten verlaten voordat ik echt obsessief leesgedrag begin te vertonen. Nu ben ik al koortsachtig mijn leeslijst aan het aanvullen. Heeft iemand ‘Een jongen’ van Hartnett gelezen? Die stond namelijk ook op mijn aloude leeslijst.
Voor de gelegenheid haal ik maar eens mijn favoriete passages uit ‘Het tunnelkind’ weer boven…
p. 21: Oudere broers en zussen, suggereerde ze, hadden in het verleden al kinderlevens gered door zich nuttig te maken.
p. 29: De tijd verloopt traag als je jong bent, en sneller naarmate je ouder wordt. De zomer leek eeuwig te duren toen ik zeven was, maar tegenwoordig komt hij slechts kort op bezoek. Toen ik zeven was, bevatte de dag meer uren dan ik kon vullen en was de afstand tussen zonsopgang en zonsondergang een onmetelijke en lekker luie kloof. Nu, terugblikkend, lijkt alles met de meest hectische en verontrustende snelheid te zijn gebeurd. De weken en maanden zijn in elkaar overgevloeid en een periode geworden zonder karakteristiek of detail, alleen onderbroken door diepe leemten.
p. 44: Dit betekende dat ik hem nooit kon vragen waarom het verhaal dat hij had verteld zo vreemd was, als twee spiegels die tegenover elkaar zijn geplaatst en elkaars beeltenis eindeloos reflecteren – waarom was Devon in de ene versie het slachtoffer en had Cable vanuit de andere hoek het recht aan zijn kant? Ik tuurde van de ene spiegel naar de andere tot mijn nek er pijn van deed, en nog werd het me niet duidelijk.
p. 83: ‘Hoe lang moet ik nog wachten?’ ‘Tot het wachten voorbij is.’
p. 146: Nu word ik er verdrietig van als ik zie dat ik al die tijd zomaar aan me liet voorbijgaan. Ik zou niet zo heel lang meer blijven op de plaats waar ik mijn hele leven had doorgebracht. Ik probeer het mezelf te vergeven omdat ik toen nog niet wist wat er stond te gebeuren. Had ik het geweten, dan zou ik mijn uiterste best hebben gedaan alles precies in mijn geheugen te griffen. Ik zou mezelf ook hebben opgepept, want je voelt je altijd veel beter als je weet dat iets bijna voorbij is.
p. 153: Ik dacht aan de uitgangen en hoeveel het er moesten zijn.
p. 163: Ik ben geen reiziger, geen ronddwalende geest, zelfs thuis ging ik nooit echt ver weg. Ik ben een beetje zoals een steen, tevreden met mijn plaats in de wereld.
p. 173: Terwijl Mam en Pa dansten en Audrey lachte met haar hoofd naar achter, vloog een zwarte vogel van ondankbaarheid uit me op, krakend met een stem die ik sindsdien nooit meer gehoord heb. De vogel krijste dat hij was bedot, dat dit een laffe manier was om een verhaal te beëindigen. Ik denk dat die stem toebehoorde aan het kind dat ik was, een kind dat niet met me meekwam toen we het land verlieten. Ik geloof dat ze zich daar nog steeds ophoudt, opstandig in haar woede, de tunnels afschuimend op zoek naar Tin.
Het is inderdaad een intrigerend boek. Je voelt de onderhuidse spanning constant doorheen het boek.
Wat een knap boek! Het lijkt erop dat die ouders het ergste uit hun eigen jeugd in het gezin implementeren, met dit gruwelijke resultaat, dat toch geheel en al geloofwaardig overkomt. Een beklijvende leeservaring.
Een kleine greep uit mijn favoriete passages:
p. 19-20: Grace koestert haar kinderen en haar man, maar lang geleden werd de zorg voor hen meer dan ze kon dragen. Op een dag is ze in haar stoel gezakt en bad ze dat de boerderij een tijdje zonder haar beheerd zou worden. Vanuit haar stoel zwierf haar geest rond tot hij een stille, schemerige plek vond, volledig naar haar wens. Al vele jaren verblijft ze op die plek. Buiten de muur van het grote huis draait de boerderij zonder haar. Bomen groeien, dieren worden geboren, gewassen bloeien en worden geoogst. Ze is het weer, de stad, de wereld vergeten. De dag komt dat ze haar jeugd vergeet, haar huwelijk, haar jaren met Griffin, de komst van haar kinderen, hun namen. Ze wacht op die dag met gelatenheid en met een stiekeme nieuwsgierigheid.
p. 43: Voor landschappen is er altijd een betalend publiek omdat er miljoenen mensen bestaan die nooit twee keer naar dezelfde boom kijken en nooit twee keer nadenken over de verwoesting in hun omgeving, maar als ze een landschap tegen de muur hangen, worden ze onmiddellijk milieudeskundige, iemand die de schoonheid van de wereld naar waarde schat, en zijn vrienden denken dat hij een kind van de natuur is en ze bewonderen hem om zijn liefde voor zulke dingen, terwijl het enige waar zij van houden geld is, en vlees en dood. Degene die een landschap koopt, krijgt dat allemaal voor de prijs van een schilderijtje. Wonderlijk, niet?
p. 44: Hij zegt dat mensen altijd betalen voor de droom van andere mensen.
p. 75: Zoals elk kind heeft ook Oliver een geschiedenis die lang voor zijn geboorte begon. Het verhaal is een legende zoals alle familiegeschiedenissen dat zijn. Hij weet dat Griffin ontgoocheld was over zijn diploma in de rechten en net op tijd tekende voor Vietnam, voor een carrière van korte duur bij de marine. Hij ving een glimp op van de oorlog, die hem in zijn ontluikende minachting voor de mensheid sterkte.Hij was scheepskok, terwijl hij nu niet eens meer in de buurt van een keuken komt.Oliver weet hoe Griffin en Grace elkaar ontmoet hebben, hoe Griffin Grace heeft laten inzien hoe bekrompen en tiranniek haar familie was, hoe ze getrouwd zijn tegen de wil van die familie in.
p. 78: Bow lacht. ‘Dus jouw vader is een man van tradities?’ zegt hij. ‘Het hoort toch zo dat vaders het meest van hun dochters houden, hè? Hun kostbare, lieve kleine meisjes. En ze moeten veel strenger zijn voor de jongens, revanche nemen op hen omdat ze het gevoel hebben mislukt te zijn, werkt het niet zo?’
p. 80: Het leven van zijn vader is even vreemd als een fictief verhaal. Griffin als wees… Griffin niet gewenst… Griffin heeft er een woord voor. Hij noemt zichzelf een vondeling. Griffin op zoek naar liefde en afgewezen, Griffin die moeite doet en faalt, Griffin gedwarsboomd door alles waar hij geen controle over heeft. Griffin, die zijn hele leven gebouwd heeft op de bittere wens om met rust gelaten te worden, maar een eigen gezin wil en die twee weet te combineren.
p. 85: Oliver vindt het vreemd dat iemand zo’n stakker kan zijn, zo’n loodzwaar geweten kan hebben, zich zo ellendig kan voelen zonder dat iemand het merkt. Hij wou, tegen beter weten in, dat hij de tijd kon terugspoelen en het kleinste moment opnieuw kon beleven.
p. 135: Hij weet dat hij in zijn leven woont, maar het niet leeft, het niet beheerst. Hij heeft het zonderlinge gevoel dat zijn leven gemaakt is voor het begon. (…)
Hij denkt dat het stof en de bomen en de wind en de witte lucht mogelijk in zijn bloed zitten, dat hij nooit kan weggaan omdat dit de plek is waar hij moet blijven. En misschien is dat nog niet zo vreselijk, want iedereen heeft een toekomst die lang voor zijn geboorte uitgestippeld is en Jordan doet niets anders dan zijn lot aanvaarden.
Voor wie nog over de streep moet:
Het einde komt als een bom, je verwacht wel dat het niet goed zal aflopen, maar de manier waarop, ongelooflijk..Het hele verhaal is ongelooflijk, maar zo indringend geschreven dat je er helemaal in mee gaat. En dat terwijl de kern van het verhaal niet eens met woorden wordt aangeduid. Hartnett weet een sfeer te scheppen met weinig woorden. Gewone scènetjes zijn op zich nietszeggend, maar in de context van dit verhaal zijn ze de opmaat voor het noodlot. Prachtig boek.