Ik heb niet veel op met boeken waarin een grote rol is toebedeeld aan helderziendheid en paranormaliteiten. Misschien gewoon omdat ik daar niet in geloof, of omdat het een goedkoop trucje is om informatie in het verhaal te vlechten waarover we eigenlijk nog niet kunnen of mogen beschikken.

Maar er zijn uitzonderingen. Wie is Libby Skibner? (2007) van Daan Remmerts de Vries had een meesterlijke scène waarin de hoofdpersoon haar omgeving vertelde dat ze helderziend was en iedereen ermee verblufte. Het was een moment waarop ze haar kracht liet zien, dacht ze zelf, maar in werkelijkheid legde ze er haar zwakte mee bloot.

Wat ik was (2008) van Meg Rosoff is een prachtig boek en heeft ook een prachtige helderziendheidscène, eentje met een waarzegster. Het voelt tijdens het lezen niet als een cruciale scène, in een boek dat zich voornamelijk tussen twee Engelse jongens afspeelt die een aftastende, onzekere vriendschapsband met elkaar hebben. Maar het is wel een sleutelscène die achteraf heel ingenieus en cruciaal blijkt te zijn.

De hoofdpersoon drinkt een kopje thee met een marktkoopvrouw, terwijl ze wachten op Finn, de vriend over wie ik het had. Finn doet klusjes voor de vrouw. Het gesprekje nadert het einde.

Finns heks staarde me aan en ik zag iets nieuws in haar gezicht. Was het medeleven? Medelijden? Ze schudde haar hoofd, kneep haar ogen tot spleetjes, stak een kromme vinger naar me uit en tikte zachtjes midden op mijn voorhoofd.
‘Je moet beter kijken,’ zei ze.
Ik knipperde met mijn ogen en realiseerde me dat dit het was; dit was mijn toekomst. [...]

Beter kijken – wie weleens literatuur leest weet dat een schrijver niet zomaar een waarzegster laat opdraven en zeggen dat de hoofdpersoon ‘beter moet kijken’. Dan zal dat dus wel iets te betekenen hebben – doorzichtig trucje! Of niet? Meg Rosoff weet het gesprekje zo te relativeren dat het naar je achterhoofd verdwijnt. Maar wanneer het uitkomt, laat ik maar zeggen: de ontmaskering, denk je onmiddellijk terug aan de scène. En dan klopt alles in het boek: een weldadig gevoel.

En dat is nog maar één goed ding aan Wat ik was. Ik zou er zo nog wel tien kunnen noemen. Of twintig. Of dertig. (Het is dus echt een heel mooi boek.)