Haha, humor in een kinderboek!
Afgelopen paasvakantie ging ik als animatrice mee op skivakantie. Zoveel ervaring had ik in de animatiesector niet, dus ik besloot beroep te doen op mijn kennis van kinder- en jeugdboeken. Ik trok naar de bib en vervolgens reed ik met een koffer vol leuk voorleesmateriaal richting sneeuw. Iedere namiddag begon met een verhaal; de kinderen waren er dol op (en ik natuurlijk ook). Ik had boeken meegebracht in allerlei maten en gewichten: versjes van Annie M.G. Schmidt, een griezelverhaal van Marc de Bel en de overbekende mol met een drol op zijn kop.
Ik was verbaasd hoe dat laatste verhaal bij de kinderen in de smaak viel: ze vonden het hilarisch. Op zich is het wel een leuk boekje natuurlijk, met een origineel en gedurfd onderwerp, maar dat pipi en kaka bij kinderen zoveel kon losmaken (excuseer me deze zinswending) had ik echt nooit gedacht. Ik leerde uit deze ervaring dat humor in kinder- en jeugdboeken enorm belangrijk is. Dat is trouwens een bevinding die ook professor Ghesquiere van de K.U. Leuven in een groot empirisch onderzoek maakte.
De moeilijkheid zit ‘m natuurlijk in het feit dat wij, volwassenen, duidelijk om andere dingen lachen dan de jongere generatie. Ik kan enorm genieten van programma’s zoals The Simpsons die zo meesterlijk gecomponeerd zijn dat ze beide publieken aanspreken: elke groep lacht op verschillende momenten. Ik vraag me nu echter wel af of er bepaalde boeken zijn die echt bekend staan als humoristische hoogstandjes. Met andere woorden, de volgende animatiegelegeheid wil ik zeker nog eens een dolkomisch verhaal vertellen maar dan liefst zonder al de blijkbaar noodzakelijke ontlasting. :-)
Karen
Ik weet niet tot welke leeftijd je bedoelt.
Zelf vond ik juf Rommelkont van Jeremy Strong erg leuk.
Een juf die de strenge schooldirecteur (Drilmans) inpakt en allemaal gekke dingen doet. Je hebt mevrouw Gans en meester Spiegelei enz.
In gedachte zag ik de kinderen zitten genieten.
Het is een boekje voor kinderen vanaf 10 jaar.
Dettie
Marc de Bel, dat doe je als echte literatuurliefhebber kinderen toch niet aan.
En versjes van Annie MG Schmidt… tja… die waren 30 jaar geleden erg goed. Ze bijven wel ergens hun waarde behouden, maar ondertussen bestaat de poëziewereld toch al wel uit veel meer dan dat.
Sorry dat ik even afbrekend ben, maar in een blog van 9 echte jeugdliteratuurkenners verwacht ik ook echte jeugdliteratuur. En verwacht ik al zeker dat je kinderen eens iets anders leert proeven dan dat wat ze al met overdaad eten.
Goh, Stefan,
Je doet inderdaad behoorlijk afbrekend.
We bloggen hier met plezier met negen literatuurkenners, en we agree to disagree.
Jammer dat je daar last van schijnt te hebben.
Dat veel kinderen, op vakantie dus puur ter ontspanning, kunnen genieten van een fragmentje De Bel, is mijns insziens prima. Zelf ben ik er niet dol op, maar moet dat dan? De kunst is om ze mee te krijgen met de Bel, en door te groeien naar ander en beter.
Er is goeie literatuur en er is leesbevordering. Wat ik probeer, is die twee met elkaar te verenigen. Schmidt is niet passé omdat het oud is, net zoals ik Preussler nog steeds vind schitteren, ook al is de auteur al lang dood en begraven.
Ik zie jou met het badwater behoorlijk veel kind weggieten, en daar kan ik in elk geval niet achterstaan.
Groetjes,
Joke
Ooit al eens de boekjes van Mirjam Oldenhave gelezen over Mees Kees? Ze zijn in ieder geval op ‘mijn’ basisschool zeer populair.
Hoi Karin,
Zelf trek ik nooit een de Bel uit de kast, om een kind aan het lezen te krijgen. Ik snap wel dat een ander er lol aan kan beleven.
Maar ‘ik weet wat literatuur is’ en ‘oh, wat fout om het anders te doen’ ergeren me.
De prentenboeken van Gravett vind ik enorm humoristisch. En de ketchupperige mensbaksels uit de GVR toveren ook nog steeds een grote glimlach op mijn gezicht :)
Groetjes,
Joke
Goh Stefan, ik ben het met je eens wat Marc de Bel betreft. Zelfs als ik een kind nog ‘over de streep’ moet krijgen, doe ik dat met andere boeken, boeken waar ik zelf achter kan staan. Ik geloof niet zo in dat ‘ze meekrijgen met Marc de Bel en door te groeien naar ander en beter’ van Joke. Waarin krijg je ze dan mee? In, om het met Aidan Chambers’ woorden te zeggen, ‘chewing their way through paper’?
Wat Annie M.G. Schmidt betreft, ben ik het niet met je eens, wel met Joke: ze is niet passé omdat haar werk oud is. Integendeel, dat steeds nieuwe generaties er zo van kunnen genieten, zegt iets over de kwaliteiten van haar werk. Een van die kwaliteiten is dat haar taal zo onvoorstelbaar lekker leest – net daarom zijn haar gedichten en boeken zo’n voorleestoppers.
Om te antwoorden op Karens vraag. Het hangt een beetje af van de leeftijd van de kinderen, inderdaad. Namen die me te binnen schieten: Roald Dahl (ja, Stefan, ook na al die jaren ;-)), Joke van Leeuwen, bijvoorbeeld, maar misschien waren het net jongere of oudere kinderen?
Dank alvast voor de vele reacties.
Wel vreemd dat iedereen in feite reageert op iets wat ik maar terloops vermeld heb. En nog vreemder dat ik daarom kritiek over me heen krijg; het voelt in elk geval aan alsof ik me hier als blogger moet verantwoorden.
Marc de Bel is zeker geen archi-slechte schrijver. Ik kende de kinderen niet waar ik op moest passen en ik ben enerzijds gegaan voor de “bekendere namen” omdat ik er goed van kon inschatten dat ze kinderen aanspreken. Met Marc de Bel IS dat dus ook zo. Ik had een heel dun prentenboek van hem meegenomen, met erg leuke tekeningen. Ik stond en sta nog steeds volledig achter de kwaliteit van dat boek; mijn kinderen konder er ook van genieten. Er zaten ook andere namen in mijn koffertje: Miep Diekman en zelfs Koen Vanmechelen met een heel abstract verhaal over pesten.
Persoonlijk hou ik ook niet van de ‘hokjesdus-mentaliteit’ die er in boekenland heerst: dit is literatuur met grote L en dit is tijdverspilling. Aan de unief heb ik de literatuur leren bekijken als een polysysteem met gecanoniseerd werk en niet-gecanoniseerde boeken. Beide moeten bestaan en beide hebben elkaar nodig. Bovendien ben ik bereid ieder boek een kans te geven; zonder vooroordelen.
Tja, en Annie M.G. Schmidt. Ik zou bijna durven zeggen: wie aan Annie raakt, raakt aan mij. Ik ben met Jip en Janneke opgegroeid, het is mede door deze briljante schrijfster dat ik ben wie ik nu ben. Ze heeft op literair vlak mijn leven bijna mee bepaald. Sterke termen, I know. Maar als er iemand tijdloos is, dan is zij het wel. Ja, Jip en Janneke, die zijn voor de eeuwigheid. Zo puur, zo fundamenteel, zo echt.
Wel, ik zal toch ook nog even reageren.
Allereerst toch even benadrukken dat ik niemand hier wil voor de kop wil stoten. Alle bloggers hier zijn mensen die boeken tot bij de kinderen willen brengen en dat alleen al verdient een medaille.
Over Annie M.G. Schmidt: vind ik nog steeds een hele grote mevrouw, vooral omdat ze in een tijd dat kinderboeken over het algemeen niet meer waren dan belerende of enkel herkenbare verhaaltjes heel ver boven het gemiddelde uitstak. Zij niet alleen trouwens: Roald Dahl, Astrid Lindgren… Als de (kwalitatieve) jeugdliteratuur in 2008 zo een hoog peil heeft bereikt, dan is dat voor een groot deel te danken aan het baanbrekend werk van deze mensen. Mijn hoed af dus voor Annie M.G. Schmidt. Wel maak ik me de bedenking of haar boeken en haar poëzie (want daar ging het tenslotte over) nog even fel gelauwerd zouden worden als ze in deze tijd zou leven. Zou Pluk van de Petteflet in 2009 nog in aanmerking kunnen komen voor een Gouden Uil of voor Woutertje Pieterse? Daarom dat ik een kanttekening maakte bij haar naam.
Wat Marc de Bel betreft heb ik veel meer problemen. Ik geloof niet (en dat zie ik dagelijks in mijn job als jeugdbibliothecaris) dat kinderen die de Bel lezen, ook andere en betere literatuur gaan lezen. Hetzelfde met Harry Potter trouwens. Wat die laatste betreft stond er een interessant artikel in Leeswelp (van maart als ik me niet vergis). Voor mij staan de Bel en Rowling dus absoluut niet gelijk aan leesbevordering. Misschien nog een beetje kwantitatieve leesbevordering, maar alleszins geen kwalitatieve leesbevordering. Integendeel, ik ben ervan overtuigd dat ze kwalitatieve leesbevordering eerder tegenwerken, temeer omdat ze zelf de markt bijna totaal beheersen. Ik zou ze dus nooit gebruiken om voor te lezen aan kinderen. Wat de Bel betreft heb ik wel de indruk dat zijn populariteit tanende is.
Ik wil ook nog reageren op de ‘hokjesdus-mentaliteit’. In mijn job krijg ik elke maand een paar dozen van alles wat er de maand voordien in jeugdboekenland verschenen is. En daaruit moet ik selecteren. Ik moet zeggen dat elk boek van mij een kans krijgt, maar dat bij veel boeken die kans al heel snel verkwanseld wordt.
- Als eerste vallen die boeken af waarvan je onmiddellijk ziet dat ze enkel aantrekkelijk proberen te zijn door glittertjes, fluokleurtjes of andere gadgets. Na een tijd ken je de uitgeverijen ook die daar sterk in zijn.
- De andere boeken krijgen allemaal een serieuze leeskans. Maar een van de mooiste eigenschappen van boeken is dat je ze niet moet uitlezen als je ze niet goed vindt. Bij sommige boeken haak ik na de eerste bladzijde al af. Omdat ze taalkundig niets te bieden hebben, omdat de zinnen krom zijn, omdat ze vol clichés of voorspelbare zinswendingen staan, omdat al snel duidelijk wordt dat de schrijver taalkundig vooral de populistische tour wil opgaan…
- De boeken die ik verder lees dan een of twee bladzijden moeten nog bewijzen dat ze goed zijn opgebouwd, dat ze hun niveau kunnen vasthouden, dat ze een spanningsboog kunnen opbouwen, dat ze inhoudelijk niet voorspelbaar worden. Ook de twijfelgevallen uit de vorige fase geraken nog tot in deze fase.
- En af en toe lees ik een boek ook uit. Soms valt dat nog tegen omdat ik vruchteloos blijf wachten op een plot. Maar de meeste boeken die ik uitlees zijn meer dan het lezen waard. En het is tussen die boeken dat je ook de pareltjes vindt.
En dan, Karen, kan ik alleen maar zeggen dat er inderdaad toch wel zoiets als hokjes bestaat. Het hokje van literatuur met de grote L bestaat wel degelijk. Of je dat andere hokje tijdverspilling moet noemen laat ik nog in het midden. Maar helaas, en dat was toch mijn grootste frustratie toen ik met deze job begon, er bestaan ontzettend veel boeken die eigenlijk niets speciaals te bieden hebben. Aangezien ik in een bibliotheek werk moet ik ook van deze boeken in mijn collectie opnemen. Maar toegegeven: ik heb het daar soms wel moeilijk mee. Als ik eesbevorderende (kwaliteitsbevorderende) activiteiten organiseer, laat ik die boeken links liggen.
En voor wie zich zorgen maakt… een heruitgave van een boek van Annie M.G. Schmidt haalt het meestal wel hoor…
Even niet verder discussiëren over literatuur met grote L en andere. Wel wil ik nog iets over de humor in kinderboeken kwijt.
Karen schrijft dat kinderen om andere dingen lachen dan volwassenen. Ik merkte dat laatst nog – of toch dat kinderen met sommige dingen veel harder moeten lachen dan wij- toen ik het boek ‘De stier met de mooie benen’ van Pieter van Oudheusden en Jan De Kinder voorlas aan Zoonlief. Zoonlief lag letterlijk plat van het lachen met de tekening van stier Willem 2 die begon te zingen, terwijl ze bij mij alleen een glimlach teweegbracht. Nu ja, door zijn gelach lag ik even laterook plat…
Dag Veerle,
Ja, de stier doet hier ook heel verschillende dingen :)
De zingende Willem 2 doet mijn twee grote kinderen (6 en 8) genieten, terwijl ik, keer op keer, een lachstuip krijg van ‘dat zeg je niet, kalf!’
Jan de Kinder heeft momenteel trouwens een tentoonstelling lopen in galerie Woest (de galerie van Woeste Willem in Aalst, dus). De tentoonstelling loopt nog tot half juni.
Wie een interview wil zien, vorige week hier opgenomen, kan surfen naar http://www.tvoost.be en in het zoekvenstertje Woeste Willem intikken.
Groetjes,
Joke
Dag allemaal,
Wat mij opvalt, als het over kwaliteit gaat, is vaak ook de daadkracht van de uitgever.
‘Het ei van oom Trotter’ kan ik nog steeds goed smaken. Maar het verhaal is ook simpelweg goed geredigeerd. Dat kan ik van de laatste 20 boeken van deze mijnheer niet meer zeggen.
Dus uitgevers: AUB! Ook beroemd geworden auteurs (misschien vooral zij) dienen begeleid te worden. En manuscripten mogen niet goedgekeurd worden op basis van hun naam.
Joke
Dag Stefan,
Ik vind het allereerst heel boeiend om eens te lezen hoe men tewerk gaat bij het selecteren van boeken voor een bibliotheekcollectie. Ik kan me in feite ook wel vinden in jouw selectiemechanisme.
Om even terug te komen op onze “kwesties”: ik ben er dus wel rotsvast van overtuigd dat Annie M.G. Scmidts boeken ook nu nog altijd kinderen enorm aanspreken. Net zoal de boeken van Dahl en Lidngren overigens. Ik heb vorig jaar een uitgebreid onderzoek gedaan naar de klassiek wording van een boek. Op de details ga ik hier niet opnieuw in, maar ik kan wel zeggen dat de uitkomst van mijn onderzoek aantoont dat Pluk van de Petteflet onsterfbaar is.
Wat Marc de Bel betreft: ik schrik er wel van hoe hij hier verguisd wordt. Ik ben nog opgegroeid met het lezen van zijn boeken in de klas; hij was hot, new en getalenteerd. Ik kan enkele boeken nog best smaken en ik hou wel van zijn fantasie. Ok, dit is geen Dahl… maar moeten we daarom allemaal tegen zijn?!
Ik vind het ook straf dat je zelfs twijfelt of de Bel en Potter aan leesbevordering doen. We mogen niet vergeten dat het zulke boeken zijn die veel kinderen net terug aan het lezen gekregen hebben. Jouw mening wordt op dat vlak aan de unief in Leuven niet gedeeld. Ik heb echt het gevoel dat men – ondanks de oneerlijke commerciele concurrentie – wel in de waarde van HP gelooft. Als baanbrekend boek zeker en vast.
Wat de hokjes dan nog betreft. Ik begrijp ergens wel wat je bedoelt. Maar bekijk het eens zo: zouden we nog een onderscheid kunnen maken tussen goeie en minder goeie boeken als we ons alleen concentreren op literatuur met de grote L. Ik heb gewoon en probleem met de vaak elitaire, ontoleranthouding die velen in boekenland hebben. Het moet blijven gaan over objectieve maatstaven en verschillende interessevelden. Bescheidenheid siert en nogmaals: alle boeken verdienen een kans.
Hoi Karin,
Gezien mijn persoonlijke ervaring wil ik je hier toch erg graag tegenspreken.
Woeste Willem wordt soms overstroomd door ouders (hij wil niet lezen, mevrouw) en kinderen (laat me met rust, lezen is stom). Aan mij dan de uitdaging om hen met een ‘geslaagd’ boek naar huis te laten gaan.
En ja, ik heb er al heel wat van Potter naar Funke gekregen, en van De Bel over Tijsmans en Horowitz naar Dahl en, ja Karin :), zelfs Chambers!
Niet elke missie lukt, maar het is doodzonde het daarom niet te proberen.
En ik schrik wel een beetje wanneer ik lees dat ‘aangenaam tijdsverdrijf’ (wat bij mij samenhangt met puur leesplezier) als zoveel minder belangrijk wordt beschouwd.
Bij mij niet, in elk geval!
Groetjes,
Joke
Karen,
Hebben Marc de Bel en Harry Potter kinderen ook echt weer aan het lezen gekregen? Of alleen aan het lezen van Marc de Bel en Harry Potter?
Of ze aan leesbevordering doen, hangt natuurlijk heel erg af van wat je onder die leesbevordering verstaat. Wat wil je bevorderen? Lezen als aangenaam tijdsverdrijf? Of toch iets anders? Als het puur om een aangenaam tijdsverdrijf gaat: waarom dan lezen en niet voetballen, computerspelletjes spelen of zandkastelen maken?Als leesbevorderaar kun je bijna niet anders dan die vraag te beantwoorden met ‘maar een boek biedt iets anders, of meer’. Wel, de consequentie is natuurlijk dat je dan boeken moet aanbieden die net dat ‘iets anders, of meer’ kúnnen bieden.
Voor mij zijn de redenen waarom ik lezen wil bevorderen duidelijk, en het gaat me echt niet in de eerste plaats om dat aangename tijdverdrijf. Dat speelt mee, o zeker, want zonder leesplezier krijg je nooit lezers. En natuurlijk speelt het mee dat je een eigen passie graag doorgeeft. Maar als het alleen daarom zou gaan, zou ik het per definitie niet erg mogen vinden als mijn zoontjes opgroeien tot manifeste niet-lezers, maar hun plezier in bijvoorbeeld voetballen vinden. Los van het feit dat ik een wekelijkse wasmand vol beslijkte truitjes geen fijn vooruitzicht vind :-), zou ik het wel degelijk jammer vinden als ze niet graag zouden lezen. Omdat lezen echt meer biedt/kan bieden dan plezier. En dat betekent meteen ook dat ik boeken aanbied die dat soort ‘lezen’ prikkelen.
(Houd ik daarom ook alle boeken die dat manifest niet doen weg? Neen, helemaal niet. Want ik geloof wel dat de beste manier om een smaak te vormen is dat je een ruime waaier aangeboden krijgt.)
In het tweede deel van een interview dat binnenkort in Leesgoed verschijnt, zegt Aidan Chambers over deze kwestie hele zinnige dingen, onder meer:
‘Ons uitgangspunt was: tenzij je ervan leert te genieten, kun je enkel een onwillig lezer worden, een lezer tegen je zin. Dus legden we de nadruk op leesplezier en zochten we boeken die ze uit zichzelf leuk zouden vinden. En dan probeerden we meer van die boeken te vinden, om hun leesplezier te bevestigen. En zoals iedereen toen dacht ik een tijdlang dat dat voldoende was. Wel, het is niet voldoende. Want het enige wat je doet is lezers creëren die altijd maar hetzelfde soort boeken leest, op steeds dezelfde manier. Je leert ze gewoon hun weg door papier te kauwen. Het Harry Potter-syndroom. Een eenzijdige smaak is geen opvoeding. Die “lezers” lezen niet om meer te doen dan ze daarvoor hebben gedaan, om meer te zijn dan ze daarvoor waren. Het is de taak van de leerkracht om je boeken te geven waarvan jij nog niet weet dat je ze misschien leuk vindt, en je te helpen ze graag te lezen. Zó word je een lezer.’
@Joke: bedankt voor de tip! Aalst is ver voor mij, maar ik probeer er toch eens te geraken, niet alleen voor de tekeningen van Jan, maar ook omdat ik nog leuke dingen over Woeste Willem gehoord heb.
@Karin: lezen én voetbal (of een andere sport), kan toch ook, he! Natuurlijk is dit een blog over ‘lezen’ en promoot je lezen, maar dat wil toch niet zeggen dat het belangrijker is dan beweging.
Anderzijds lijkt Zoonlief op het eerste gezicht niet zo’n leesfanaat en vind ik dat wel erg. Hij is vijf en leest dus nog niet zelf. Hij kan wel enthousiast zijn over boeken (zie hierboven), maar zal zelden uit zichzelf vragen om samen een boek te lezen. En boeken herlezen is er op enkele uitzonderingen na al helemaal niet bij. Ik hoop dat dat betert als hij wel zelf kan lezen, maar misschien is dit ijdele hoop.
Als jullie ooit schrijven over leesbevordering bij jonge kinderen, wees gerust dat ik jullie schrijfsels dan verslind en alle tips uittest op Zoonlief.
Nee, dan heb je me verkeerd begrepen, Joke.
Ik zeg niet dat ik leesplezier niet belangrijk vind, ik vind dat ontzettend belangrijk.
Maar de reden waarom ik het promoten van lezen zo ontzettend belangrijk vind, ligt niet in de allereerste plaats in dat leesplezier. Dat ligt erin dat lezen meer met je doet / kan doen dan je een paar aangename uren bezorgen.
Als dat niet zo zou zijn, dan is er toch geen enkele reden om leesbevordering zo belangrijk te vinden? Waarom zou je dan al die moeite doen om kinderen die niet graag lezen toch aan het lezen te krijgen? Als het om die paar aangename uren gaat: die halen die kinderen misschien uit een partijtje voetbal of een leuk computergame.
Dat is het wat ik bedoel, niet de omgekeerde redenering.
Leesplezier is ontzettend belangrijk (want erzonder word je nooit een lezer), maar lezen is niet enkel om het plezier belangrijk.
Veerle: tuurlijk kan lezen én voetbal , of lezen én voetbal én muziek, enz.
Ik bedoel dus echt het omgekeerde.
Als het echt, echt alleen maar om een aangenaam tijdverdrijf zou gaan, waarom zouden we dan als volwassenen proberen een kind dat niet graag leest toch aan het lezen willen krijgen?
Als mijn kind later niet graag blijkt te breien en te haken, om maar iets te noemen, dan is dat maar zo. Als hij maar dingen heeft waar hij wél plezier in vindt.
Als hij later niet graag blijkt te sporten, dan ga ik wél proberen daar wat aan te doen. Omdat ik sporten zie als meer dan een aangename vrijetijdsbesteding: ik vind het namelijk belangrijk (gezond) dat kinderen bewegen.
Ik ben blij dat de discussie wordt voortgezet. Karins uiteenzetting over lezen als plezierig tijdverdrijf vind ik de nagel op de kop. Maar we moeten inderdaad opletten voor het omkeren van de redenering, want dat zou naast de questie zijn.
Teevee kijk ik ook vaak als puur kijkplezier, maar niet altijd. Soms probeer ik er meer uit te halen, ook al weet ik dat me dat meer moeite zal kosten.
Ik kijk ook al uit naar het interview van Aidan Chambers in Leesgoed. Hopelijk krijgt het een apart item op dit blog.
Lezen is voor mij (en voor mijn huisgenoten) net zo vanzelfsprekend als eten en slapen. Of nee, waarschijnlijk is het een soort verslaving, iets waar ik echt niet buiten kan. Nou ja, denk ik dan altijd, beter verslaafd aan lezen en bibliotheekbezoek dan aan alcohol, nicotine of tv. Maar lezen om ‘meer te doen dan ik daarvoor heb gedaan’, nee, zeker niet, dan zou ik zeker minder moeten lezen, om meer te kunnen ‘doen’… Of lezen ‘om meer te zijn dan ik daarvoor was’, ja, misschien. (De aanhalingstekens verwijzen naar het hierboven vermelde interview met Aidan Chambers in de komende Leesgoed.) Maar heel zeker lezen om meer te weten dan daarvoor, om meer te voelen dan zonder lezen, om meer vrede met het leven te hebben, en ja natuurlijk, meer plezier. En om meer na te denken. Maar ik geloof zeker niet dat een niet-lezer slechter af is. En ik weet niet of het nodig is om elke niet-lezer om te bouwen tot een lezer. Bij mij zit het gewoon in de genen, het leesgen staat in onze familie op aan. Er zijn nu eenmaal verschillende soorten van mensen. Stel nu dat er een ‘Stichting tv-kijken’ (of een ‘Stichting gamen’) bestaat, met mensen die tv-kijken heel belangrijk vinden en die er alles voor doen om het tv-kijken te bevorderen en daarvoor allerlei campagnes zouden uitwerken (louter hypothetisch natuurlijk want ze zouden maar werken voor de minder dan 1% procent van de bevolking die geen tv bezit…). Wel, bij mij zou het niet werken. Ik heb geen aanleg voor tv-kijken. Ik zou er alleen maar ongelukkig van worden. Zouden er kinderen zijn die zo gepusht worden om te lezen dat ze er ook alleen maar ongelukkig van worden?
(Hé, dat van dat gamen is niet zo hypothetisch, was er een tijd terug niet iets in de pers over een leerkracht die ervoor pleitte om gamen in het schoolcurriculum in te voeren? Ik dacht toen: ‘ben ik als ouder eigenlijk wel verplicht om alles te pikken wat ze mijn kind op school voorschotelen? Kan ik mijn kind tijdens de les gamen van school halen?’ Want echt waar, dat hoeft voor mij helemaal niet. Gelukkig is er geen schoolplicht in België, dus is thuisonderwijs altijd nog een optie als het te bar zou worden…)
Karin, andere bloggers: Zoveel reacties over leesbevordering en leesplezier: hier zit een kapstok in. We hoeven er niet uit te komen, of “ik heb gelijk” te vinden, maar het lijkt me boeiend om daar met negen invalshoeken wat over te schrijven. Wat denk je?
Hilde C,
Als je de keuze wil maken of lezen iets voor jou is, dan moet je het natuurlijk eerst wel kennen. En daarom vind ik het toch belangrijk om kinderen tot bij de goede boeken te brengen. Nadien kunnen ze uiteraard voor zichzelf beslissen of ze willen blijven lezen. Maar op dit ogenblik kennen heel veel kinderen het lezen niet, of ze denken dat literatuur iets is dat lijkt op wat de Bel en Rowling uit hun pen halen.
Kinderen opvoeden tot potentiële lezers vereist literatuuronderwijs. En daar wringt al een serieuze schoen. De meeste leerkrachten van nu weten ook niet wat jeugdliteratuur anno 2008 inhoudt. Ik kreeg vorige week nog een 14-jarige in mijn bibliotheek met een verplichte leeslijst waar alleen maar boeken van Patrick Lagrou op stonden. En als er in de basisschool wordt voorgelezen, dan is het uit boeken van A.M.G. Schmidt, Roald Dahl, Marc de Bel of Harry Potter. Nogmaals: geen kwaad woord over Annie M.G. Schmidt en Roald Dahl (met de Bel en Rowling ligt dat anders, zoals diegenen die mijn stukjes gelezen hebben wel zullen begrijpen), maar je onthoudt kinderen toch wel erg veel als je je alleen daartoe beperkt.
Er schort dus wat met het literatuuronderwijs. En, Hilde, misschien vind je dat niet belangrijk, of vermoed je dat een lezersgen wel vanzelf komt bovendrijven, maar daar zou ik toch mijn ziel niet op verwedden. Even mezelf als voorbeeld: Ik heb als kind nooit echt gelezen. Gedurende heel mijn schoolcarrière heeft geen enkele leerkracht mij aan het lezen gekregen. En ik ben ervan overtuigd dat ik nu nog steeds geen lezer zou zijn als ik op een bepaald moment niet die persoon heb ontmoet die me wel deed inzien dat literatuur eeen enorme kracht kan hebben. Geen leerkracht helaas – een grote gemiste kans – maar gelukkig in mijn geval wel Barbara Wijckmans (voor wie haar niet kent: directrice van HetPaleis in Antwerpen, maar ik heb nog voor haar gewerkt toen ze nog in het CC van Hasselt werkte). Mensen die je leren goede literatuur lezen zijn dus echt wel belangrijk.
Vandaar, zolang het onderwijs faalt, vind ik instanties als Stichting Lezen wel noodzakelijk. Kinderen moeten toch in aanraking komen met goede literatuur, willen ze kiezen of ze al of niet lezer willen worden. Bij teevee kijken en gamen ligt dat toch wel anders. Daarmee komen kinderen meestal vanzelf mee in contact.
En of hier een thema in zit! Misschien een nieuwe kapstok?
En we hoeven het ook niet eens te zijn, natuurlijk.
Ik voel ook veel debattermogelijkheid over HP-achtige toestanden: neemt de media/de economie de boekenwereld in feite in handen? Wat is onze correcte houding?
Stof genoeg tot nadenken!
Lang leve Vertel Eens! :-)
@Karen: het is de nagel op de kop, ik ben al héél vaak blij geweest met ons negenkoppig initiatief!
Wat ik in deze hele discussie mis, is dat lezen ook puur een vaardigheid is. Dus even helemaal afgezien van het plezier (of meer) dat je eruit haalt: lezen is een vaardigheid, en vaardigheden moeten getraind worden.
Nederland kent ongeveer anderhalf miljoen ‘laaggeletterden’: 10% van de bevolking heeft grote moeite met lezen en schrijven. Dat betekent bijvoorbeeld dat volwassenen moeite hebben met het begrijpen en invullen van formulieren, dat een heleboel dingen gewoon langs hen heen gaan, dat ze niet goed kunnen meedoen aan de maatschappij. En ook dat ze hun kinderen niet kunnen voorlezen, of helpen met hun huiswerk.
Voor laaggeletterde jongeren die nog op school zitten betekent het dat ze hun lesboeken en examens moeilijk begrijpen met alle problemen van dien.
Dus als Harry Potter, Marc de Bel, Carry Slee, Francine Oomen, Geronimo Stilton of een van die vele anderen er voor kunnen zorgen dat kinderen die normaal niet lezen, toch een boek gaan pakken, juich ik dat van harte toe. En zelfs al blijven ze in dat soort boeken steken, zelfs al komen ze nooit in de buurt van de Bart Moeyaerts en Peter Pohls en Peter van Gestels, dan nog is het heel goed dat ze lezen, omdat daarmee hun leesvaardigheid getraind wordt.
In Nederland is een prinses in dienst genomen om de laaggeletterdheid te bestrijden. Ik kan met niet goed voorstellen dat Vlaanderen geen laaggeletterdheid kent.
Overigens zou ik mezelf geen ‘jeugdliteratuurkenner’ willen noemen. Wel een ‘jeugdboekenkenner’.
Sorry Richard, dat doet me een beetje denken aan hoe goed het is voor kinderen dat ze veel frieten en hamburgers eten. Dan gaan ze toch niet dood van de honger.
Lezen is inderdaad een vaardigheid. En er zijn ook goede toegankelijke boeken die gebruikt kunnen worden (Joke van Leeuwen…) Ik maak me meer zorgen omdat kinderen niet de vaardigheid wordt aangeleerd literaire van clichétaal te onderscheiden, verrassende van voorpelbare plots, haarfijne karakterschetsen van ofwel flauwe ofwel overacterende karakters…
@Richard
Dat vind ik een interessante opmerking. Technische leesvaardigheid en begrijpend lezen zijn heel belangrijk. Lezen is veel en veel meer dan literatuur. Ik ben het volkomen met je eens. Laat ze maar lezen: verpakkingen, opschriften, ondertitels bij foto’s, tijdschriften, strips, boeken van om het even welke auteur en over om het even welk onderwerp.
@Hilde
Maar leesvaardigheid is zoveel meer dan technische leesvaardigheid. Leesvaardigheid is ook leren subtiele boodschappen te begrijpen, complexe boodschappen te begrijpen, tussen de regels lezen… (en nog veel meer).
Ik vind Stefans friet-en-hamburger-opmerking wat dat betreft zeer terecht.
En natuurlijk: laat ze maar vanalles lezen. Helemaal mee eens. Maar, ten overvloede, je mag de redenering niet omdraaien. Heel veel kinderen komen uit zichzelf niet bij de literairdere boeken terecht, en daarom is het zo belangrijk dat je ze als volwassene op weg helpt. Want anders geldt je ‘laat ze maar alles lezen’ (dus ook literatuur) ook niet meer!
Ik ben het natuurlijk niet oneens met Richard en Hilde C dat veel lezen heel belangrijk is voor de technische leesvaardigheid en het begrijpend lezen. Ik ben het ook met hen eens dat daarvoor alles kan dienen. Maar we moeten oppassen voor die overdosis. Een overdosis de Bel, Rowling, Paul van Loon, Carry Slee, Geronimo Stilton… Want dat werkt als vetzucht. Na een tijdje gaan kinderen niets anders meer vragen, want dat slikt toch zo gemakkelijk weg.
Vooral in het onderwijs stopt men bij het technisch en begrijpend lezen. Na het leesonderwijs laat men het literatuuronderwijs meestal achterwege. Jammer, want in de eindtermen staat overduidelijk dat de kinderen in aanraking moeten komen met verschillende kunstvormen (dus ook literatuur). En bovengenoemde schrijvers zou ik toch niet bij de kunstvormen willen rekenen.
Stefan, ik kan jouw opmerking eigenlijk niet volgen. Ik zit middenin de lerarenopleidingen ik merk dat er net ENORM veel tijd en energie aan literatuur besteed wordt. Weliswaar vaak in integratie met andere vaardigheden, maar dat maakt het ook meteen leuke voor de lln om aan literatuuronderwijs te doen.
Mijn cursussen zitten vol met lijsten van degelijke jeugdliteratuur (Chambers nog altijd op kop) en ik geloof bijgevolg echt in de literatuurbevordering in het onderwijs. Immers, de mensen die voor de klas staan komen meestal uit het nest waar ik nu inzit wat betekent dat het hartstochtelijke literatuurliefhebbers zijn…
Mmm Karen… de lijsten die jij in de lerarenopleiding krijgt, zijn lang niet altijd terug te vinden in de praktijk van de leeslijsten op scholen… In sommige gevallen gelukkig wel, in andere gevallen dan weer niet. Er zitten hele goeie, toegewijde leesbevorderaars-literatuurliefhebbers in het onderwijs, en er zitten er andere…
De mensen die in jouw lerarenopleiding zitten, belanden trouwens maar in een beperkt deel van het schooltraject dat een leerling aflegt: alleen de laatste jaren van het middelbaar onderwijs. Voor het lager onderwijs krijg je al een heel ander beeld: lang niet iedereen die aan die – veel veelzijdigere – opleiding begint is ook een boekenliefhebber.
Karen, ik zou exact hetzelfde kunnen schrijven als Karin voor mij heeft gedaan. Bij mij in de bibliotheek zie ik vooral leerlingen aankomen met aftandse leeslijstjes of met lijstjes met enkel populaire en gemakkelijke schrijvers. De ervaring die ik heb met leerkrachten in het basisonderwijs is dat ze ook absoluut niet op de hoogte zijn van de literatuur van de laatste 15 jaar (Marc de Bel en Harry Potter uitgezonderd).
Je haalt terecht aan waar er het eerst iets zou moeten veranderen: in de leerkrachtenopleiding. Leerkrachten die les geven in de lerarenopleiding zouden literatuurverslinders moeten zijn. Als zij een beetje daarvan kunnen doorgeven aan de toekomstige leerkrachten en die kunnen dat op hun beurt dat later weer een beetje overbrengen aan hun leerlingen, dan staan we eindelijk ergens. Maar waar staan we als de lesgevers in de leerkrachtenopleiding, doordat ze zelf geen flauw benul hebben van wat er zich in de literatuurwereld afspeelt, het laten afweten? Dan moet een toekomstige leerkracht de passie al vanuit zichzelf ontwikkelen. Hoeveel zullen er dat doen?
Ik begrijp uit jouw reactie dat je zelf lesgeeft in de lerarenopleiding? Dan kan ik daar alleen maar blij om zijn. Maar spijtig genoeg is het niet overal zo goed gesteld. Ik stond jaren zelf voor de klas (lager onderwijs) en kreeg toekomstige leerkrachten bij mij op stage. Geen enkele van hen kende hedendaagse schrijvers, de Bel en Rowling uitgezonderd. Geloof me, dan begin je haast te huilen.
Ai, Stefan, ik begrijp je frustratie… Door schoolleeslijsten met boeken van minstens 15 jaar oud en/of vooral boeken van populaire of gemakkelijke schrijvers zou ik ook gefrustreerd worden. Van zo’n schoolleeslijst mag je terecht meer verwachten, en veel meer ook. Misschien word ik daar als ouder in de toekomst ook nog mee geconfronteerd. Dan zal ik toch een manier moeten vinden om een tegenvoorstel te doen zonder als betweterige bemoeial afgeschilderd te worden. Want met zo’n leeslijsten zal ik niet kunnen leven…
Karin, ik begrijp door je uitleg wel waar jullie je zorgen om maken. Ik kan inderdaad alleen voor mijn opleiding spreken, ik weet niet meteen hoe het er in andere opleidingen aan toe gaat.
Ik vind het wel lovenswaardig dat er hier (in de ALO) zoveel geïnvesteerd wordt in literatuuronderwijs; men is er echt mee bezig. Bovendien moeten we niet vergeten dat goede jeugdliteratuur in feite een recent verschijnsel is. Misschien is gewoon nog niet iedereen “mee”. Ik heb er ehter vertrouwen in dat de nieuwe generatie daar stilaan verandering in zal bengen…
Goede jeugdliteratuur is een ‘recent’ verschijnsel, maar nu ook weer niet zó recent dat een merendeel van de leerkrachten er niet heeft mee kunnen kennismaken…
De lerarenopleiding is enorm belangrijk. Een nadenker, alweer van Aidan Chambers: om lezers te maken van kinderen, is het heel belangrijk dat een leerkracht op het juiste moment het juiste boek kan aanbieden aan een kind. Dat is sowieso een kwestie van trial and error, want er bestaat geen handleiding. Maar volgens Chambers, die hier samen met anderen onderzoek naar gedaan heeft, moet een leerkracht in de lagere school, om bij die taak kans op slagen te hebben, zo’n 500 kinderboeken goed kennen (dus gelezen hebben). Nou…
Daar komt nog bij dat je niet alleen met een goede bagage moet starten, maar dat je ook op de hoogte moet blijven. Met de overdaad aan titels die verschijnen en het achteruitgaan van aandacht voor kinderboeken in bijvoorbeeld de literaire bijlagen in kranten, is dat géén eenvoudige taak.
Daar komt, zeker in het basisonderwijs, waar één leerkracht alle vakken geeft, nog bij dat ook voor die andere onderwerpen van alles gevraagd wordt van de leerkracht, die zelf soms wel en soms niet een boekenliefhebber is.
En zo krijg je meteen een plaatje van waarom het allemaal niet zo evident is.
Dag Karen! Laat ik het eens hebben over de boeken die in jouw stukje zitten.
1. Ik ben benieuwd welk boek van Marc De Bel met welke mooie tekeningen je hebt voorgelezen. (Gokje: Malus? Dat vind ik ook een mooi boek.) Over “Over een kleine mol die wou weten wie er op zijn kop gepoept heeft (wat een titel!:-)): dat is een boek dat ik heb leren kennen, jaren en jaren terug, via mijn nichtje, van wie ik helemaal niet wist dat ze ook een beetje (minder dan ik, maar er zijn er in mijn kennissenkring niet veel die even gek zijn als ik, hihi) een kinderboekenkenner is. Ze vertelde dat ze dus dat boekje had gelezen: “en de mol legt ook een kakje boven op daders hoofd…” En nu denk ik dus aan haar wanneer ik dat boekje zie. (En jawel, mijn nichtje was toen ook al 19, geloof ik) Anderzijds vind ik dat boekje NET ietsje meer dan pipikaka humor, omdat het zo’n fijne tekeningen heeft, en, nagegeven, je moet het maar doen, al die drolle(n)tjes zo tekenen dat ze voor elk dier anders zijn… (Kwestie dat je niet helemaal gaat denken dat je “kritiek over je heen krijgt”, dat is alvast niet wat ik wil. Ik geloof dat namelijk ook: het is niet omdat ik Harry Potter of Marc De Bel goed vind, ik het andere laat. Echt niet. En ik geloof ook dat kinderen die van thuis uit (heel belangrijk!) gestimuleerd worden, echt wel de weg vinden naar het betere boek, of er in elk geval voor open staan. Het is alleen jammer dat kinderen in de pulp zouden blijven steken. Als ik naar mijn KJV groepje kijk, kan ik uit ervaring spreken: ze lezen heel erg graag wat moeilijkere boeken, en ik geloof dat ik daar als begeleider de hand in heb: ik luister naar ze wanneer ze zeggen waarom ze een boek niet goed vinden, of net wel, en daar kun je dan een spel rond opbouwen. (Taalspelletjes, heerlijk toch, in al zijn vormen?:-)). Als ik dan vraag wat ze behalve die boeken nog hebben gelezen: “Marc De bel! Die vind ik leuk!” Daar vind ik ab so luut niets mis mee. Je mag na een inspanning wel eens wat ontspanning hebben. Als ik lang verplichte boeken heb gelezen, ben ik heel erg blij dat ik nadien eens kan wegduiken in een Aspe (Nee, even geen jeugdboeken dan…:-). Aaah, hier ga ik echt eens een tekst van mezelf voor schrijven, geloof ik…
@Karen: oei, het zal “Malus” niet geweest zijn. Had over “griezelverhaal” heengelezen…:-)
Tja Katrien, ik heb zeker begrip voor je manier van lezen. En er is inderdaad niets mis met een hapklare brok fastfood tussen de uitgebalanceerde maaltijden door.
Maar als ik puur voor mezelf spreek, dan werkt dat niet zo. Als ik een kinderboek probeer te lezen dat ‘pulp’ is, dan erger ik me te fel aan het gebrek aan (en nu kan ik een lange opsomming geven van wat goede jeugdboeken wél hebben). Ik kan die populistische literatuur dus niet gebruiken om me te ontspannen.
Maar tja, dat verschilt dan weer van mens tot mens. Ik kan dan weer wel een commerciële strip lezen of naar FC de Kampioenen kijken. Zo zie je maar, waarschijnlijk heeft iedereen er af en toe wel nood aan zijn verstand eens op nul te zetten.
@Stefan: ik vind het fijn dat je toch ook de Kampioenen aanhaalt. Want jawel, ook ik kan daarvan genieten. Als je vanalles wat proeft, zoals ik eerder zei in een stuk, kun je zelf uitmaken wat je lekker vindt, en wat je af en toe wil snoepen. Maar van teveel snoep word je gewoon ziek. En jawel hoor: echte pulpboeken: ik weet ook dat ze meestal niet uitblinken van juiste taal, om van het verhaal en de personages maar te zwijgen. Maar ik geloof niet dat ik dat vind over de boeken van Pieter Aspe. Dat vind ik redelijk vreemd, maar ook geruststellend: wanneer ik het ene boek dat verschenen is (ik heb en hele “zwarte” plank in mijn boekenkast met zijn boeken erop:-) niet goed tot bijna slecht vind (plotuitwerkingen dan), vind ik het boek dat volgt weer wel goed, het lijkt wel een mantra, ofzo…:-)