Hoe somber mag een kinderboek zijn om nog kinderboek genoemd te kunnen worden?
Uitzichtloos, troosteloos, Zwart als inkt, mag dat?
Of moet er altijd een sprankeltje licht zijn?

In enkele stukjes en reacties doken ze op: de kinderboeken die eindigen met de dood van een hoofdpersonage. Het onderwerp is een gebeurtenis die, daar kan geen twijfel over bestaan, pikzwart is.
Maar zijn deze boeken daarom dan meteen ook zwart, hopeloos, troosteloos?
Neen.
In het slechtste geval blijven ze steken in tranerige sentimentaliteit of opgefokte boodschappen-van-hoop, de kinderboekenvariant van Fabiola’s witte mantelpakje.
In het beste geval maken ze je als lezer deelachtig aan de verscheurende rauwheid van een verlieservaring of bieden ze een subtiele troost.
Ongeëvenaard vind ik Kleine Sofie en Lange Wapper van Els Pelgrom en Thé Tjong-Khing. Nadat haar poppen en knuffels haar op een nacht laten zien ‘Wat Er In Het Leven Te Koop Is’, gaat Sofie dood. Het is een moment dat je als lezer naar de strot grijpt, zelfs bij de zoveelste lectuur. Het draagt een ongelooflijke tristesse in zich. Maar tegelijk heeft heel het boek iets troostends. Voor haar dood gaat Kleine Sofies wens op een prachtige manier in vervulling, na haar dood weerklinkt op straat een claxon: ‘Voor het huis stond een auto, het was de mooiste auto die er bestaat. Zijn kleur was diepblauw en hij blonk in de eerste zonnestralen. ‘ Lange Wapper kust Kleine Sofie wakker, ‘Langzaam kwam Sofie overeind; ze knipperde met haar ogen’, en samen met de andere knuffels nemen ze plaats in de auto:

‘Ze reden door groene heuvels en blauwe luchten. Een warm briesje woei. de geur van duizend bloemen in hun gezicht.
Beertje zette de radio aan. Annabella vroeg: ‘Wie wil er een bonbon?’ Met de armen om elkaar heen zaten ze naar de muziek te luisteren en bonbons te kauwen.
‘Zal ik jullie eens een mop vertellen?’ vroeg Lange Wapper.
Sofie lachte. Een eindeloze reis was begonnen.’

Zelden las ik zo’n troostvol boek over de dood. Dramatisch, maar helemaal niet zwart. In een van de reacties noemde Stefan Stralend kruid van Roberto Piumini. Ook ink in dat boek gaat het hoofdpersonage, de elfjarige, ongeneeslijk zieke Madurer, een Turkse prins, dood. In het jaar voor zijn dood komt de schilder Sakumat, op verzoek van Madurers vader, zijn kamers opvrolijken. Tenminste, dat is de bedoeling. Want eigenlijk gebeurt er veel meer. Terwijl Madurer en Sakumat bespreken wat er op de muren moet verschijnen (een hele wereld), groeit er een bijzondere vriendschap tussen de twee. Madurer bedenkt een veld vol ’stralend kruid’, een plant die je overdag niet ziet schitteren, maar die ’s nachts het hele veld verlicht. Sakumat schildert het met in het donker oplichtende verf, en voorziet ook het plafond van schitterende sterren. De nacht dat Madurer sterft, is ook het stralend kruid uitgedoofd, maar de sterren zijn er nog. Een droevig verhaal? Zeer zeker. Maar troosteloos? Opnieuw: neen. Net de kracht van het verhaal dat eraan voorafgaat, vol levenswijsheid, net de schittering van het prachtige beeld van het stralend kruid, maken dit boek allesbehalve zwart.

Kinderboeken waarin een kind sterft, kunnen ondanks het zware thema echt wel licht of troostvol zijn. Maar wat te denken van Ik ruik kindervlees van Valérie Dayre en Wolf Erlbruch? Dat controversiële boek, laten we eerlijk zijn, begint zwart, en eindigt zo mogelijk nog zwarter. Kan het, kan het niet? Het boek verdient een apart stuk, ik heb het er straks over.

Karin