Auteurs en illustratoren kunnen in Vlaanderen, net als in Nederland, een werkbeurs aanvragen. De toekenning daarvan gebeurt door het Vlaams Fonds voor de Letteren. De aanvragers kregen recent te horen of ze een werkbeurs krijgen of niet en waarom. Het ongenoegen is groot, zo blijkt op de site van de Vlaamse Auteursvereniging: ‘Nogal wat auteurs en illustratoren, onder hen verschillende met naam en faam, ontvingen het nare bericht dat hen geen werkbeurs wordt toegekend of dat de toegekende beurs veel lager ligt dan verwacht.’ De onvrede betreft niet alleen het eigenlijke besluit, maar ook de korte begeleidende beoordelingsverslagen die vaak als ‘pedant’, ‘vernederend’ of ‘demotiverend’ worden ervaren.

Volgens Carlo van Baelen, directeur van het Vlaams Fonds voor de Letteren, geciteerd in Boekblad, heeft dit alles te maken met  nieuwe manier waarop het VFL de beslissing om al dan niet een werkbeurs toe te kennen toelicht. Anders dan vroeger, en op last van de Vlaamse Ombudsman, krijgt iedere aanvrager nu meteen een korte inhoudelijke beoordeling: ‘Wij willen de toekenning voor werkbeurzen per se voor 1 mei bekendmaken. Uiterlijk op die datum moeten mensen in het onderwijs aangeven of zij in het volgende schooljaar niet of minder willen gaan werken. Veel schrijvers zijn werkzaam in het onderwijs en laten hun beslissing afhangen van een werkbeurs. Maar het lukt ons niet om voor 1 mei 170 aanvragen uitgebreid te motiveren. Daarom doen wij dat kort. Deze beoordelingen zijn zorgvuldig gemaakt, absoluut niet met standaardfrasen, maar blijkbaar is die bij auteurs als scherp en te kort door de bocht aangekomen.’

Een van de schrijvers bij wie het besluit niet goed is aangekomen, is jeugdauteur Stefan Boonen, die net deze maand gastblogger is op Villa Kakelbont: ‘Ik heb helemaal geen boodschap aan wat het Fonds vindt van mijn boek. Of ik een stap vooruit heb gezet, een belofte ingelost of helaas niet aan de verwachtingen voldeed. Blablabla.’ Stefan Boonen is van oordeel dat het Fonds voor de Letteren bij de toekenning van de werkbeurzen geen kwaliteitstoetsing moet doorvoeren: ‘Als ik kijk naar de missie van het Fonds (zoals die op hun website staat) dan zijn er als het gaat om het toekennen van een beurs twee dingen belangrijk: ondersteuning & kwaliteit. Daar staat niet dat het Fonds moet bepalen wat kwaliteit is en wat niet. Ik ga er vanuit dat de samenwerking tussen een auteur en een professionele uitgever (met redactie, vormgeving, productie, promotie, …) borg staat voor kwaliteit. Wat niet wil zeggen dat al die boeken gemaakt door verschillende uitgevers door iedereen op dezelfde wijze worden gewaardeerd. Dat hoeft ook niet. Maar men kan er wel vanuit gaan dat al die boeken op een kwaliteitsvolle wijze tot stand komen. En allemaal een deel van het lezerspubliek bereiken. Daar hoeft het fonds zich dus niet druk om te maken.’ Vanuit die idee lanceert hij meteen ook een voorstel: ‘Herverdeel de pot. Voor iedereen max. 3 of 4 eenheden en voor mensen die parttime auteur zijn of een poos minder zullen schrijven, 1 of 2 eenheden.’

Ik vind het een opmerkelijk voorstel en een opmerkelijke redenering. Gepubliceerd worden door een uitgever staat borg voor kwaliteit.  Zonder te willen wegzinken in het pessimisme dat sommige jury’s tentoonspreiden: er verschijnen gelukkig een hoop erg mooie boeken, maar ik zie ook een hoop rommel passeren, waarbij publicatie écht niet synoniem is met kwaliteit.

Elke beoordeling, ook die door een commissie die werkbeurzen toekent, blijft een subjectieve aangelegenheid. Een andere commissie met andere leden zou wellicht andere accenten hebben gelegd – net als verschillende jury’s uit eenzelfde productie niet steeds hetzelfde boek bekronen. Dat is erg jammer voor diegenen die uit de boot vallen, en wellicht altijd stof voor discussie. Je kunt alleen maar hopen dat de commissie of jury het werk op een degelijke en deskundige manier doet, op een voldoende gemotiveerde, onderbouwde manier.

Over dat laatste is het moeilijk een uitspraak te doen zonder de motivaties en besluiten in kwestie gezien te hebben. Soms zijn motivaties of juryrapporten denigrerend. En soms zijn negatieve beoordelingen correct, maar moeilijk te verteren. Dat laat ik dus in het midden.

Maar iedereen die publiceert dan maar een werkbeurs geven, dat is me meer dan één brug te ver. Een werkbeurs is ten slotte nog altijd een vorm van steun aan een project dat waardevol geacht wordt. Stefan Boonens argument dat al die gepubliceerde boeken ‘een deel van het lezerspubliek bereiken’, is daarin een non-argument – zij het eentje dat wel vaker opduikt in deze tijden waarin kwaliteit en populariteit wel eens door elkaar worden gehaald. En daar wringt natuurlijk het schoentje: kwaliteit is tegenwoordig een problematisch begrip geworden. Ik blijf echter pleiten voor een deskundige beoordeling ervan, hoe onmodieus misschien ook.

(Over dat oordeel doet Carlo van Baelen in Boekblad overigens nog een uitspraak, die stof tot nadenken geeft: ‘Ik stel vast dat auteurs in kranten nauwelijks nog degelijke kritieken krijgen. De kranten maken het zich makkelijk met een uitgebreid interview of een samenvatting van het boek. Ook uitgevers vragen niet allemaal grondig door als een auteur een manuscript inlevert. Het fonds is dan nog de enige die een werk goed beoordeelt. Maar dat is mijn interpretatie, die ik moet toetsen bij auteurs.’)

Bronnen: Vlaamse Auteursvereniging – Boekblad