Boeken

Nieuwe en minder nieuwe kinderboeken, warm aanbevolen (of net niet).

Nieuws

Het reilen en zeilen in de wereld van het kinderboek en de leesbevordering.

Ons gedacht

Onze mening over wat er gebeurt in de kinderboekenwereld, genuanceerd én ongezouten.

Elders gelezen

Lezenswaardige artikelen, opmerkelijke websites, kortom: alles wat u gezien moet hebben.

Extra

Wedstrijden, oproepen, leuke wetenswaardigheden, en meer ditjes en datjes.

Home » Ons gedacht

Onrealistisch

Door op 19/05/2008 – 14:019 reacties

Hoe zit het met personages in kinderboeken?
Moeten dat per se aangename mensen zijn?
Moeten ze realistisch zijn, herkenbaar, dicht bij het gemiddelde kind of de doorsneetiener staan?
Waardoor komen ze tot leven, wat maakt ze onvergetelijk?
Vertel eens…

Twee onlangs verschenen citaten over personages:

 ’Een dag later bleek dat mijn boek ook de commissie bij het fonds niet kon bekoren. (be-ko-ren). Wegens een gezochte plot en ongeloofwaardige ontknoping. In mijn volgende boek stop ik een ongezochte plot en een geloofwaardige ontknoping en ik zweer plechtig geen enkel woord te gebruiken dat aansluit bij het taalgebruik van jongeren. Want dat mag niet, een jongere opvoeren in een boek en die dan als een jongere laten praten en denken. Voortaan praten en denken al mijn jongeren alsof ze hoogbegaafd, uitermate literair en extra sensitief zijn. Zeker weten.’
(Stefan Boonen, op de blog van Villa Kakelbont, 2 mei 2008)

‘Toch is het een kritiek die ik wel eens krijg: mijn personages zouden onrealistisch zijn. Dan denk ik aan Anne Frank. Zij is voor mij een referentiepunt voor de vraag wat een vijftienjarige kan denken. Natuurlijk kun je zeggen dat ze een uitzondering is. Maar het zijn net de uitzonderingen die ons tonen wat mogelijk is. Alle grote schrijvers zijn uitzonderingen. Zij schrijven wat wij niet kunnen schrijven. Dat is net wat Anne Frank deed: ze schreef wat de meeste tieners niet konden schrijven. Maar dat zij het deed, bewijst dat het mogelijk is. Bij het schrijven van een inwendige monoloog van een tiener-personage, vraag ik me wel eens af: zou Anne hiertoe in staat zijn geweest? Als het antwoord ja is, zit ik goed.
Ik reageer normaal nooit op recensies, maar er was een Australisch recensent, een academicus dan nog, een kinderboekenspecialist, die over Niets is wat het lijkt schreef: “Hier hebben we weer een Aidan Chambers-personage, dat zestien zou moeten zijn, maar eigenlijk zesendertig is, zoals al zijn personages. Geen enkele tiener spreekt of handelt zo.”
Mijn antwoord werd gepubliceerd: “Ik ontmoet behoorlijk wat jongeren die zo in elkaar steken, die zo praten. Maar laten we veronderstellen dat die er niet zouden zijn, dat je gelijk hebt. Zouden we daar dan gelukkig mee zijn? Nee toch, dan zouden we ze moeten uitvinden, om te tonen dat je zo ook kunt zijn. Want dat is nog iets wat literatuur doet.”‘
(Aidan Chambers, interview in Leesgoed 2008/2)

9 reacties »

  • Gerrit zegt:

    Hoe geloofwaardig is de brutale Thomas in “Winterijs”, één van de meest memorabele personages in mijn leesleven? Hoe geloofwaardig is de gekke “Owen” in “A prayer for Owen Meany” van John Irving, de kleine slimme jongen met de hoge stem die gelooft dat hij een missie van God heeft gekregen; ook iemand in mijn top-3 van lievelingskarakters.

    Met geloofwaardig bedoelen jullie waarschijnlijk: zou hij in het echt kunnen bestaan? En die vraag doet er eigenlijk niet toe – die past alleen bij een bepaald genre boeken, zoals die van Chambers, die zelf ook in zekere mate realistisch willen zijn.

    Een personage wérkt sowieso wanneer het binnen de logica van de vertelling juist wordt neergezet, hoe onrealistisch die logica ook is.

    Als het verhaal goed is verteld, en het klopt, kun je de figuren de meest gekke dingen laten doen, en de lezer zou het nog geloven.

    Heel vaak zijn personages juist net groter dan de realiteit, omdat ze zo op papier pas echt karakter krijgen.

    Echte mensen op papier zijn meestal nogal saai.

  • Karin zegt:

    “Een personage wérkt sowieso wanneer het binnen de logica van de vertelling juist wordt neergezet, hoe onrealistisch die logica ook is.

    Als het verhaal goed is verteld, en het klopt, kun je de figuren de meest gekke dingen laten doen, en de lezer zou het nog geloven.”

    Héél erg waar, Gerrit.
    En dat heeft, uiteindelijk, alles te maken met vakmanschap.

  • [...] Zei ik in een discussie elders: Een personage wérkt sowieso wanneer het binnen de logica van de vertelling juist wordt [...]

  • veerle zegt:

    Als ik in mijn comment op de vorige post zei dat personages vooral écht moeten zijn bedoelde ik niet dat je ze ook op straat moet kunnen tegenkomen, nee, ze mogen inderdaad net iets boeiender zijn dan de mensen die we alle dagen in ons eigen leven al zien. Echt betekent voor mij ook dat de logica en het gevoel klopt. Of de personages nu mensen, dieren , fantasiewezens of misschien zelfs dingen zijn maakt niet uit. Met een goed en slecht kantje worden ze een stukje herkenbaar en dus geloofwaardiger.

  • Jet zegt:

    Hoe realistisch moeten personages zijn, en moeten ze dicht bij het kind/ de tiener staan?

    Dit is een heel interessant thema dat al veel discussies uitlokte (bijvoorbeeld binnen de jeugdjury) en waarover al veel heen en weer geschreven is. Dat doe ik dus niet, alleen dit: ik kan me vinden in de vorige reacties. Een personage, aangenaam of niet, moet in de eerste plaats geloofwaardig zijn binnen het verhaal.
    Maar, er is kinderliteratuur, er is jeugdliteratuur en er is adolescentenliteratuur. Dit heeft alles te maken met de rijpheid en background van de lezers, maar ga ik niet op in. Daar kun je een cursus psychologie bij halen.
    Ik wil het hier over kinderboeken hebben.
    Ik begrijp Stefan Boonen ten dele: personages moeten voor de kinderen herkenbaar blijven, maar dat betekent niet dat de personages doorsnee- kinderen moeten zijn. Wat valt er voor de lezer dan nog te ontdekken? Wat maakt ze dan interessant? Zou Pipi Langkous interessant geweest zijn als ze niet was wie Astrid Lindgren droomde? Of Karlson? Zou Mathilda verrassend geweest zijn? Of de GVR zonder zijn snoskommertaaltje? Of De Heksen indien Luke niet zo’n spannende oma had? Of Iep met haar vliegeltaaltje en Joke van Leeuwens fantasie? Een kind wil toch net méér beleven in een boek dan wat het iedere dag rond zich ziet?
    Personages in kinderboeken moeten net iets méér of anders durven en doen dan de lezer zelf. En mogen ook een andere taal gebruiken, want het speelplaatstaaltje kennen ze zelf wel. Ook al is het geen elitelezer, zolang de auteur de psychologische en taalontwikkeling van de lezer in gedachten houdt, en dan toch uitdaagt, zit het wel goed. Dat heb ik zelf natuurlijk niet uitgevonden, maar tientallen jaren ervaring met leesgroepen bevestigt dit wel.
    Literaire kinderboeken hebben vaak het probleem dat ze emotioneel ( en vandaar ook literair taalkundig, in de beschrijvingen en de ssfeerzetting)boven de hoofden van de kinderen gaan. De emotionele spanningsdraad is sterker dan de reële ( verhaal-) spanningsdraad. En hebben weinig basisschoolkinderen een leesboodschap aan.

    Hoe ,dan ook, zelfs kleuters smaken een personage, ook als dit ‘stout’ is.
    Een voorbeeld: Met mijn kleinkinderen las ik al vele malen (op hun vraag) HOUD DE DIEF van Geert de Kockere en Tom Schoonooghe. Ook al kennen ze de tekst ongeveer van buiten, ze verkneukelen zich nog altijd in Pier, want ‘Pier heeft snelle benen’ en is iedereen dus te vlug af. Dat zinnetje is hier nu zowat een staande uitdrukking met grote symboolwaarde geworden. En toch weten ze dat Pier, ‘een boef’ is, ‘een schurk, schelm’, een beetje zoals Reinaert vroeger. Ze supporteren voor hem, terwijl ze weten dat het niet goed is wat hij doet. Dat is, zoals het volgens mij in kinderboekenen hoort, ook heel duidelijk op het einde van het verhaal: “hij zit nu diep, heel diep in de put…’ De figuurlijke betekenis ervan vraagt 2 minuten uitleg en is mooi meegenomen.

    Ik keer terug naar de vorige reacties: een lezer aanvaardt ieder personage, zolang hij/zij maar logisch functioneert binnen het verhaal en de lezer iets(meer) te bieden
    heeft.

    In boekenvriendschap,

    Jet

  • Joke zegt:

    Soms lees ik personages en hoor ik de auteur. Dat stoort me en zorgt ervoor, bij mij in elk geval, dat ik niet in het verhaal kan duiken. De afstand blijft, en dat vind ik niet prettig!
    Maar meningen kunnen hier enorm verschillend zijn.
    Bepaalde auteurs, wiens stijl ik zeer bewonder, kunnen me compleet inpakken. En dan hoor ik van medejuryleden in diverse settings dingen als ‘geen kind zou dit echt zeggen’, of ‘geen negenjarige heeft dit denkpatroon’.
    Daar geloof ik niet in! Misschien kennen zij simpelweg de juiste negenjarigen niet :)
    Vaak is er dus echt, boek per boek, discussie mogelijk over wat geloofwaardig is.

    Groetjes,
    Joke

  • Karen zegt:

    Jet, ik vind het jammer dat je jouw stukje niet als apart item gepost hebt, want er staan een boel cruciale waarheden in… Je reactie is tegelijk “waar”‘ en genuanceerd. Aan de andere kant, kan ik me ook wel vinden in wat Joke zegt. Daaruit blijkt eens te meer hoe complex de personageproblematiek in elkaar zit.
    Soms creeërt een personage doelbewust afstand. Ik denk inderdaad omdat het dan de bedoeling is dat het personage per definitie anders is dan de lezer. Dat is dan de bedoeling: als lezer wordt je tijdens het leesproces ineens iemand anders.
    Andere verhalen willen net identificeren; personages willen zo dicht mogelijk aansluiten bij de leefwereld van de lezer. Personages zijn in dat opzicht “waarheidsgetrouw”. Dan kom je natuurlijk bij de kwestie of “de” lezer bestaat. Want iemand van 20 die het boek leest, zoekt daarin een ander personage dan iemand van 10. De vraag is dan of een schrijver aan al die noden wel tegemoet kán komen….

  • Gerrit zegt:

    Karen, ik denk niet dat de auteur aan al die noden kan en moet tegemoetkomen. Hij of zij moet er in de eerste plaats voor zorgen dat zijn personages werken in het verhaal. Als dat goed zit, staan ze open voor elke lezer.

Reageer!

Reageer onderstaand, of trackback van uw eigen website. U kunt ook de reacties ontvangen via RSS.

U kunt deze HTML tags gebruiken:
<a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>

Deze website is Gravatar-enabled. U kunt uw eigen wereldwijd gebruikte G(lobally) R(ecognized) avatar verkrijgen op Gravatar.

Houd mij op de hoogte van nieuwe reacties. Of abonneer jezelf op deze discussie zonder te reageren.