In zijn boek Leesbeesten en boekenfeesten (2004), stelt Jan van Coillie een van de belangrijkste vragen die je in de kinderboekenwereld kán stellen: wat vinden kinderen belangrijk? Uit een groot empirisch onderzoek zijn een aantal interessante vaststellingen naar voor gekomen: kinderen lezen om zich te ontspannen, om lekker te genieten, om de dagelijkse sleur te doorbreken en om “heerlijk mee te leven”. Van Coillie heeft het onrechtstreeks ook over personages, wanneer hij zegt: “Kinderen jonger dan twaalf drukken vaker de wens uit om mee te spelen, in het verhaal, om in de schoenen van de hoofdfiguur te staan en net als hij of zij avonturen te beleven. Die hoofdfiguur kan zowel een kind als een volwassen held zijn. Vanaf zo’n jaar of elf wordt de emotionele inleving belangrijker. Veel jonge lezers stellen het op prijs mee te kunnen leven met de gevoelens van de hoofdfiguur. Vooral bij meisjes wordt ontroering een belangrijk criterium.” Aangezien Van Coillies bevindingen gebaseerd zijn op wat kinderen zélf denken (en aangezien de enquête in behoorlijke aantallen werd afgenomen) mogen we toch enige autoriteit aan zijn uitspraken koppelen.

Veel wat over personages gezegd dient te worden, is op Vertel Eens reeds gezegd. Een goed personage past in de logica van het verhaal. Wat mij echter – mede dankzij het boek van Van Coillie – is duidelijk geworden, is dat kinderen van verschillende leeftijden anders met personages omgaan. Van Coillie toont aan dat kinderen zich willen inleven, maar dat geldt zeker niet voor alle kinderen: het emotionele inlevingsproces komt pas (kort door de bocht) aan het begin van het middelbaar onderwijs op gang. Betekent dat dan dat de ‘afstand’ tussen lezen en personage voor jongere kinderen groter mag (moet?) zijn? Overigens valt op dat kinder- en jeugdboeken door een enorm groot publiek gelezen worden. Daar zijn wij, als bloggers, nog maar eens de getuigen van. Het lijkt me dus logisch dat verschillende leeftijdsgroepen ook heel anders met personages omgaan. Opnieuw wringt daar het schoentje: kunnen wij, als volwassenen, wel inschatten wat een kind van een personage verwacht? Hanteren wij geen andere maatstaven? Hieruit blijkt ook het probleem waar veel auteurs mee worstelen: hun boek moet bestemd zijn voor verschillende doelgroepen, maar elke doelgroep heeft wel andere verwachtingen. Ik ben er ook van overtuigd dat er – zeker op jonge leeftijd – grote verschillen bestaan tussen wat jongens en meisjes in een personage zoeken. Jongens kiezen doorgaans voor de uitdaging, het avontuur: hun favoriet personage mag gerust ver van hun eigen leefwereld afstaan. Bij meisjes is dat anders. Ik herinner me dat ik als kind zelf op zoek ging naar ‘realistische personages’, naar mensen waar ik , inderdaad Jan van Coillie, mezelf in herkende.

Als oud-student Grieks, ben ik ook geneigd heel wat oerklassieke principes uit de Oudheid trouw te blijven. Het oude Griekenland had op sommige vlakken ideeën over literatuur waar wij nu nog aan punt aan kunnen zuigen. Zo een notie is “catharsis”: lezen om een emotionele reiniging te ondergaan. Want, ik spreek nogmaals uit eigen ervaring, dat is toch wat zeer veel lezers doen. Lezen om te vergeten, om jezelf beter te kennen, om je emoties te kunnen kanaliseren. Ik herinner me boeken waarin de emoties zo sterk uitgediept werden, dat ik zelf op een emotionele rollercoaster leek te zitten. Maar toch blijft het een boek: je legt het aan de kant en het leven gaat voort. Ik ben ervan overtuigd dat personages net zo werken. Vaak nemen ze je mee, tonen ze hun diepste emoties net op een moment dat je je eigen emoties aan het ontdekken bent. Ja, je leeft je in. Je denkt in de plaats van het personage, je kanaliseert zijn én jouw gevoelens en zo leer je bij. Ja, in boeken zoek je ook jezelf. In personages zit er altijd een stukje van de lezer.