Boeken

Nieuwe en minder nieuwe kinderboeken, warm aanbevolen (of net niet).

Nieuws

Het reilen en zeilen in de wereld van het kinderboek en de leesbevordering.

Ons gedacht

Onze mening over wat er gebeurt in de kinderboekenwereld, genuanceerd én ongezouten.

Elders gelezen

Lezenswaardige artikelen, opmerkelijke websites, kortom: alles wat u gezien moet hebben.

Extra

Wedstrijden, oproepen, leuke wetenswaardigheden, en meer ditjes en datjes.

Home » Zonder rubriek

De auteur als eigenaar

Door op 02/06/2008 – 10:1015 reacties

Twee weken geleden woonde ik een congres in Buffalo bij over jeugdliteratuur. Meestal ga ik niet naar lezingen over Harry Potter (daar hoor je nog zelden iets nieuws), maar dit keer was mijn nieuwsgierigheid toch geprikkeld door de leuke titel: “Yanked from the Closet: The Implications of Outing Dumbledore.” De Amerikaanse spreekster, Aimee Levesque, had het over een recent interview waarin J.K. Rowling verklaarde dat schooldirecteur Dumbledore homo is. Rowling uitte ook meteen haar verontwaardiging uitte over het feit dat niemand dat scheen op te merken. Aimee Levesque had vervolgens alle Potterboeken opnieuwen gelezen, en weinig materiaal gevonden om iets over de geaardheid van Dumbledore af te leiden. Volgens haar was het Rowling dan ook vooral om de hernieuwde aandacht in de media te doen. Interessant vond ik vooral de bredere vraag die Aimee aan haar verhaal vastknoopte: is het wenselijk dat een auteur achteraf uitspraken doet die zijn of haar boeken in een nieuw daglicht plaatsen? Sterker nog: is het wel geoorloofd? Op die manier, zo argumenteerde Aimee, blijft een auteur steeds de autoriteit over zijn of haar werk behouden, en iemand als J.K. Rowling ontneemt zo haar publiek een groot stuk vrijheid bij het lezen en interpreteren van haar boeken. Interessant om over na te denken…

15 reacties »

  • ted zegt:

    Ja, een auteur mag altijd aanvullend informeren over zijn of haar werk. De lezer wordt weliswaar de baas over het verhaal dat hij/zij leest, maar niet de maker ervan. Als de auteur meent dat een karakter buiten het boek om nader geduid moet worden, dan is daar meestal een goede reden voor. Maar ook als er geen reden voor is kan en mag een auteur dat doen. Dat is nu eenmaal de vrijheid van de maker.
    Stel dat Rowlings in het volgende deel van Harry Potter de betreffende Dumbledore wil storten in een heet homoseksueel avontuur, dan mag ze dat gewoon doen; lezers die daartegen protesteren omdat in eerdere delen niets is gebleken van homoseksualiteit kunnen besluiten om om die reden het boek niet te lezen, maar ze kunnen Rowlings niet dwingen om Dumbledore hetero te laten zijn.
    Overigens: Levesque gaat er vanuit dat je ergens aan moet kunnen zien dat iemand homo is, want anders kan-ie niet homo zijn. Op deze wijze nuanceert Rowlings fijntjes dat zulks in het geheel niet het geval hoeft te zijn.

  • marije zegt:

    @ Ted: Levesque gaat daarvan uit omdat Rowling verbaasd was dat niemand het door had, althans, zo heb ik het opgevat.

    Overigens, van mij mag een schrijver achteraf zeggen wat hij wil, alleen vraag ik me wel eens af waarom hij/zij dat zou doen. Dit is een goed voorbeeld, voor mij voegt de informatie over Dumbledores geaardheid niets aan het boek toe.
    Soms is informatie achteraf leuk, omdat je dan dingen in het boek opvallen die je eerst niet zag, soms is het minder leuk omdat het niet strookt met je eigen fantasie. En als je het echt vervelend vind moet je gewoon alleen de boeken zelf lezen en geen secundaire literatuur, dan wordt je er ook niet mee lastiggevallen. M.u.v nieuws over Rowling, daar valt maar moeilijk aan te ontkomen.

  • ted zegt:

    Ik heb dat wel eens gedaan met een gedicht dat door velen anders werd begrepen dan ik het bedoelde. Ik heb toen de titel van het gedicht expliciet veranderd omdat ik toch enige sturing wilde aanbrengen. Hoewel ik éígenlijk vind dat als een werk af is, het publiek ermee mag doen wat het wil. Maar toch niet álles, zo bleek ik te vinden. Als een lezer zegt dat het over A gaat en ik zeg, als de schrijver ervan, dat het over B gaat, vind ik uiteindelijk – hoe irritant misschien ook – dat ík gelijk heb.

  • Vanessa Joosen zegt:

    Dat is precies wat Aimee Levesque over Rowling zei, Ted: ze kan haar teksten moeilijk loslaten, en neemt zelf het recht om het laatste woord te hebben. Interessant is daarbij inderdaad ook het verschil tussen fictie en non-fictie: als ze iets toevoegt in de vorm van fictie (bijvoorbeeld in een extra deel van Harry Potter) krijgt haar idee een andere status dan wanneer ze dat doet in de vorm van non-fictie (een interview). Het is volgens mij ook een manier om recensenten en literatuurwetenschappers het nakijken te geven (het is geweten dat Rowling niet houdt van mensen die over haar werk schrijven). Dat een gedicht van jou anders kan geïnterpreteerd worden dan je het bedoelde, lijkt me trouwens net een compliment, een sterkte: dat wil zeggen het voor verschillende lezers iets anders kan betekenen, en dat is voor mij één van de kenmerken van goede literatuur.

  • Katrien zegt:

    Pff, Rowling doet natuurlijk wat ze wil, maar of een personage al dan niet homo is, al is dat dan in gigantisch populaire boeken, of in minder populaire boeken: Hmm, ik ga soms expliciet opzoek naar boeken met veelal jongeren die holebi zijn, omdat ik die meestal heel warm vind. Er zit heel veel liefde, dikwijls, in die boeken. (“De dagen van de bluegrassliefde”, “Wél kleur bekennen”, “Kastanjes”, “Lieve Timo”,), ze zijn allemaal bij mij terechtgekomen. Maar of ik nu persé zal gaan uitzoeken hoe of waaruit blijkt dat Perkamentus homo is? Nee dankjewel.

  • Karen zegt:

    Ik sluit me wel aan bij wat Katrien zegt. Holebi boeken zijn soms wel veel aangrijpender. Er zit toch altijd een “barrière” aan die je als lezer moet overwinnen als je zelf hetero bent. Maar het doet je ook begrijpen. Ik denk ook dat holebis gevoelsmensen zijn. Er is zo een bepaalde schrijver, die veel van ons nauw aan het hart ligt, en bij wie ik ook altijd “warm” wordt vanbinnen.
    Maar, soit. Eerlijk gezegd vind ik de uitlatingen van Rowling er compleet over. Het maakt me geen zier uit of Perkamentus nu homo zou zijn of niet. Daarbij, in de context van de HP boeken is alles waarschijnlijk (vliegende bezems, reuzen,…) wat zou er dan hemelsnaam chockerend kunnen zijn aan ee homo?!
    Of een auteur een lezer zo mag sturen is een andere vraag. Als lezen zoek je enigszins die sturing, al belemmert het je fantasie. Dat vind ik vaak van kritieken ook. Ik vind wat Vanessa zegt zeer waar: een boek kan voor mij iets heel anders betekenen dan voor jou. Daarin schuilt net het avontuur. Het is jammer dat Rowling dat haar lezers wil ontnemen.

  • Katrien zegt:

    Hoi mensen! Wat leuk, wat je zegt, Karen, over “het sturen”. Dat is iets wat ik in recensies mezelf ook vaak afvraag: hoe vertel ik over het boek wat ik vind, zonder dat ik teveel prijs geef? Is, omdat iemand een boek niet goed vindt, dat boek ook werkelijk, voor mij als toekomstige lezer, niet goed? Soms wel, en veel vaker niet. Wel jammer: bij de recensie van Pjotr van Lenteren over “Ons derde lichaam” vond ik dat helaas ook geen goed boek, net als wat Pjotr schreef. Ben ik, na het lezen van een al dan niet positieve recensie, automatisch bevooroordeelt? Moeilijke vraag. En soms stoort me dat dan. Al vind ik de Leeswelp meestal wel een fijn tijdschrift, omdat het dieper gaat dan artikels en interviews met af en toe een schrijver. (Zoals de artikels in de betere “midklasse” tijdschriften als daar zijn Knack en Humo, om er twee te noemen. Maar misschien ga ik nu wel kort door de bocht.

  • stefan zegt:

    Je kan je natuurlijk ook de vraag stellen waarom Rowling er niet in geslaagd is – als ze dat toch zo belangrijk vindt – in haar boeken duidelijk te maken dat Perkamentus homo is. Misschien een poging van haar om eens een boodschap tussen de lijnen te schrijven die faliekant mislukt is? Wat de vaak gehoorde kritiek op Rowling dat ze niets tussen de lijnen laat lezen enkel maar bevestigt. Nochtans is dat een van de belangrijkste troeven van echte literatuur.

  • Vanessa Joosen zegt:

    Precies, Stefan. Bovendien vond ik het vreemd dat Rowling zo verontwaardigd was omdat niemand had opgemerkt dat Perkamentus homo was. Zo impliceert ze niet alleen dat zij de enige is die haar boeken echt begrijpt – het lijkt alsof ze zo ook zegt dat zij de enige is die homo’s begrijpt!

  • Thomas zegt:

    Nou nou nou nou…
    Hier hoor ik veel nieuws, terwijl ik mezelf toch goed ingevoerd vind in de Potter-thematiek.

    1. @ allen:
    Er wordt hier iets essentieels omgedraaid. Rowling werd door een lezer gevraagd of Dumbledore homoseksueel was, en daarop antwoordde ze bevestigend. Ze ging er NIET speciaal voor zitten om eens iets nieuws, groots, onthullends over haar boeken te vertellen.

    2. @ Vanessa:
    Mag ik een bron zien waaruit blijkt dat Rowling verontwaardigd was dat niemand opgemerkt had dat Dumbledore homo was? Want zoiets heb ik werkelijk nog nergens eerder gehoord, volgens mij berust die stelling op een grove misinterpretatie van haar woorden. (De kwestie was namelijk dat ze verontwaardigd was dat men misprijzend reageerden op Dumbledores ‘outing’, want voor haar was het altijd zo klaar als een klontje geweest.)

    3. @ Vanessa:
    Rowling houdt niet van mensen die over haar werk schrijven? Waar verwijs je dan naar? Naar de rechtszaak die er onlangs is geweest omdat ze vond dat iemand met haar werk aan de haal was gegaan, uit commercieel gewin. Dat is écht iets anders.

    4. @ Marije:
    Voegt de onthulling over de geaardheid van Dumbledore niets toe? Volgens mij wel! Het zet zijn blinde liefde voor (de ideeën van) zijn jeugdvriend Grindelwald in een nieuw perspectief.

    5. @ Karen, maar ook in het algemeen:
    Ik word echt ontzettend moe van het type rottige laatdunkende opmerkingen als “in de context van de HP boeken is alles waarschijnlijk”. Ik vind het tegendeel waar – en dat is volgens mij juist de kracht van de boeken: de wereld van HP is niet de onze, maar er zijn wel degelijk regels, hele scherpe regels die geen uitzonderingen kennen. Bijvoorbeeld:
    Er kan niemand terugkeren uit de dood.
    Pijn bestaat.
    Mensen zijn niet wie ze lijken te zijn.
    Mensen zijn niet slecht geboren, maar door de leefomstandigheden gevormd.
    De tovenaars zijn ook mensen.
    Ik noem maar wat – maar dit zijn zulke essentiële zaken in die boeken, en die worden gruwelijk miskend als je de boeken onderuithaalt door te vallen over vliegende bezems. Toveren is niet alleen maar lollig.

  • Vanessa Joosen zegt:

    Dag Thomas,
    mijn bron is hier de lezing van Aimee op het congres in Buffalo. Ze zei daarin dat de discussie ook na het interview verder gegaan is, en dat Rowling geïrriteerd reageerde omdat de homoseksualiteit van Dumbledore blijkbaar niet door andere lezers herkend werd.
    Rowling staat er wel degelijk voor bekend dat ze het mensen die over haar werk schrijven heel moeilijk maakt. En dan gaat het echt niet om diegenen die op haar rug gemakkelijk geld willen verdienen. Voor wetenschappelijke teksten bestaat er bijvoorbeeld zoiets als “fair use”: je mag korte passages uit literair werk citeren voor wetenschappelijk onderzoek, zonder dat er plagiaat mee gemoeid is. Rowling laat die “fair use” niet toe – wetenschappelijke auteurs over Harry Potter mogen nauwelijks citeren en zeker geen afbeeldingen gebruiken. Dat vind ik een beetje een vreemde en flauwe manier om als auteur controle over je tekst te houden.
    Vanessa

  • Thomas zegt:

    Dag Vanessa,
    Dat van het tegengaan van citaten wist ik niet, dat vind ik hoogst opmerkelijk en valt me ook van Rowling tegen. Goed om te weten. Zegt Rowling er bij dat het is om controle over haar tekst te houden?
    En ik ben toch nog benieuwd waar Aimee zich dan precies op baseert, want het komt totaal niet overeen met wat ik er destijds over begrepen heb. Kan ik de lezing nog ergens nalezen, weet jij dat?

  • ted zegt:

    Hier lopen enkele dingen door elkaar; in de laatste bijdrage van Vanessa stelt zij dat je (voor wetenschappelijk onderzoek) mag citeren zonder dat er plagiaat mee gemoeid is. Dat wringt. Citeren is het overnemen van een passage van een ander en die toeschrijven aan de rechtmatige auteur; dat is altijd toegestaan en daar kan een auteur niets tegen doen, ook Rowlings niet, tenzij het zo’n flinke lap tekst is dat gratis overname een kwestie is van misbruik. Plagiaat is het overnemen van een tekst zónder bronvermelding; daartegen kan elke auteur ageren.
    Hier wordt nu gesuggereerd dat Rowlings protesteert tegen citeren, terwijl waarschijnlijk bedoeld wordt dat ze zich verzet tegen ongeoorloofde overname. Zo niet, dan is het misschien prettig als Vanessa de scheidslijn iets scherper stelt.
    Voor wat betreft de illustraties: daar rust het auteursrecht op van de illustrator en/of de uitgever. Daarover heeft Rowling geen zeggenschap, tenzij ze de rechten heeft verworven.

  • Vanessa zegt:

    Beste Thomas, de lezing zal waarschijnlijk verschijnen in The Lion and the Unicorn, een Amerikaans tijdschrift over jeugdliteratuur. Maar dat kan nog wel een tijdje duren, dus volgens mij kan je Aimee beter per mail contacteren.
    Beste Ted, er is natuurlijk een onderscheid tussen citeren en plagiaat. Maar wat in een academische context als een redelijke manier van citeren beschouwd wordt (uiteraard alleen korte stukjes, en telkens met vermelding van alle juiste gegevens), kan voor Rowling niet. Dat weet ik van verschillende mensen die over Harry Potter geschreven hebben: ze moesten voornamelijk parafraseren, en konden nauwelijks citeren zonder rechtsvervolging te riskeren. Voor een thematische analyse is dat meestal geen probleem, voor een bespreking van bijvoorbeeld stijl of vertaalproblematiek is dat een stuk lastiger. Vooral bij analyses in boekvorm over Harry Potter is dat een probleem, omdat het vrij lange teksten zijn en er dus nauwelijks citaten in mogen voorkomen. En dat vind ik flauw van de auteur (en / of de uitgeverij), want zo’n wetenschappelijke tekst heeft toch een heel ander doel en doelpubliek dan het fictionele werk.

  • Karen zegt:

    Thomas,
    Ik vind je opmerking aan mij een beetje misplaatst. Het was helemaal niet de bedoeling om “rottig” of “laatdunkend” over HP te spreken. Wat jammer dat jij zo een zere tenen hebt. Ik vind namelijk wel dat alles – of toch bijna alles – in de HP boeken waarschijnlijk is. Er bestaan uiteraard regels; ik heb het niet over tomeloze anarchie. Maar een boek als HP laat onze fantasie toch heel veel toe. Dat bedoelde ik: wil je je bij HP de gekste dingen voorstellen, dan kan dat. Wil je fantaseren, wil je het gevoel hebben dat je in een wereld zit waar alles kan wat in de onze niet kan, dan ben je aan het juiste adres. Dat is dus absoluut niet laatdunkend, dunkt me!

Reageer!

Reageer onderstaand, of trackback van uw eigen website. U kunt ook de reacties ontvangen via RSS.

U kunt deze HTML tags gebruiken:
<a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>

Deze website is Gravatar-enabled. U kunt uw eigen wereldwijd gebruikte G(lobally) R(ecognized) avatar verkrijgen op Gravatar.

Houd mij op de hoogte van nieuwe reacties. Of abonneer jezelf op deze discussie zonder te reageren.