In 1946 verscheen het kinderboek The bear that wasn’t van Frank Tashlin dat in 1976 verfilmd werd. De cartoon is ondertussen zelfs al op Youtube beland. In de context van een nieuw college – migrantenliteratuur – in onze master Western literature, bekeken we het filmpje. Niemand minder dan Hafid Bouazza vertaalde immers de parabel in 2004.

Ik was meteen verkocht. Het verhaal is simpel, maar o zo diep. Op een dag ontwaakt een beer uit zijn winterslaap om te ontdekken dat er over zijn hol een fabriek is gebouwd. Hij staat op: er wordt hem meteen een helm opgezet en een sigaret in de mond geduwd. Hij moet werken. “Maar,” zegt hij, “ik kan helemaal niet werken. Ik ben een beer.” Dat is niet wat zijn baas wil horen: “jij bent helemaal geen beer,” antwoordt hij, “jij bent een gekke man in een bontjas die zich hoognodig moet scheren!” Wanneer de arme beer volhoudt dat hij een beer is, moet hij zich verantwoorden voor de directeur, de directeur-generaal en uiteindelijk de president. Allemaal hebben ze hetzelfde oordeel: hij is gewoon een gekke man die een bontjas draagt en die zich dringend moet scheren. Daar staat de beer dan. Uiteindelijk volgt hij toch zijn instinct wanneer hij aan een nieuwe winterslaap begint. Hij concludeert dat hij geen beer is, maar evenmin een gekke man in een bontjas.

Afgezien van het feit dat de vertaling van Bouazza zindert en ruist zoals al zijn andere romans, is de thematiek van dit boek het aanbevelen meer dan waard. De beer die geen beer was biedt de unieke kans om op zeer jonge leeftijd op zoek te gaan naar het antwoord op de vraag “wat is identiteit?”. Een antwoord waar zelfs geleerden, zoals Edward Saïd en Michel Foucault, hun hele leven naar gezocht hebben. Definieert de ander jezelf of besta je onafhankelijk van wat de ander over je denkt? Want, op den duur gelooft de beer zélf dat hij geen beer is!

In een samenleving die steeds gekleurder wordt – ik woon in een voormalige mijnstad, dus ik kan het weten - is het van levensbelang dat we onze kinderen “multiculti” opvoeden. Want het kleurenpallet zal alleen maar gevarieerder worden. Normaal ben ik geen voorstander van (politiek) geëngageerde kinderboeken (over zulke kwesties zullen ze wel nadenken als de ontnuchterende volwassen wereld voor de deur staat). Maar met deze beer is het anders. Bovendien kan je het verhaal zowel op een oppervlakkig als op een dieper liggend niveau lezen. Bouazza vindt dat beren beren moet kunnen zijn. Zonder dat ze uitgescholden worden voor “gekke man in bontjas” en gelijk heeft ie.

Lang leve de verdraagzaamheid! Lang leve onze multiculturele boekenwereld! Lang leve de beren, die wel degelijk echte mogen beren zijn!