De keuze van de kleuter
Het valt me op dat er veel frequenter over jeugdliteratuur gesproken wordt, dan over kinderliteratuur. Het lijkt wel alsof de term “jeugd” in het literaire taalgebruik aan het fluctueren is: immers, met jeugdliteratuur bedoelen we ook vaak literatuur voor de allerkleinsten. Mijn nichtje, Sara, behoort met haar 2,5 jaar tot de allerkleinsten. Toch heeft ze – godzijdank - de leesmicrobe ook stevig te pakken. Haar zien lezen is ongelooflijk boeiend. Ze kan helemaal meegezogen worden in een verhaal, even alles vergeten (ja, soms zelfs het potje) en zich idenficieren met personages die op maat gesneden zijn voor de allerkleinsten.
Wat vind zo een miniscuul boekenwurmpje belangrijk? Herkenbaarheid en lineariteit lijken de sleutelwoorden te zijn. Causale gebeurtenissen zijn helderder en dus makkerlijker te begrijpen. Kleuters maken er ook een sport van hun lievelingsboeken vanbuiten te leren: voor je het blad hebt omgedraaid weten ze al wat er zal gebeuren. Ook kleuren slaan aan; Bumba is niet voor niets opgebouwd rond fel rood, blauw en geel. Kleuters hebben een prikkel nodig die hen motiveert om te blijven kijken.
In Leuven werd de kleuter-peuterfase in de lessen jeugdliteratuur (let opnieuw op de benaming!) vrij snel overgeslagen. Buiten de fasen van Charlotte Bühler werd er weinig wetenschappelijk materiaal aangereikt. Dat is een beetje jammer, want je voelt toch dat ouders nood hebben aan begeleiding: welk boek is leerrijk en boeiend voor mijn kleutertje?
We mogen ook niet vergeten dat in onze kleutertijd de kiem wordt gelegd voor ons volwassen leesgedrag. Ik moet toegeven dat dit ook de hoofdreden is waarom ik veel probeer te lezen met de kleuters rondom mij… Mijn eigen leesmicrobe is ergens tussen mijn derde en vierde levensjaar ontstaan. Onlangs las ik nog een artikel (in Moer, denk ik) over hoe boeken jonge kinderen beïnvloeden. Boeken leren je empathisch te zijn, leren je je eigen fantasie te gebruiken in plaats van alles te slikken wat op tv verschijnt. Boeken helpen je groeien. Dat begint dus bij de allerkleinsten. Daarom mijn advies: laat ze zelf lezen, en ontdekken. Durf voor te lezen, maar laat hen ook eens aan het woord. Ze hebben vaak boeiende en onverwachte verhalen te vertellen. Zo is dit stuk een pleidooi geworden voor degelijke objectieve criteria voor goede kleuterboeken. Want niets is zo mooi als een onbekende wereld die ineens in kleuteroogjes openbloeit!
Karen, uit je pleidooi voor kleuterboeken haal ik: ‘laat ze zelf lezen en ontdekken’.
Ik lees zelf heel veel samen met mijn kleuterkleinkinderen. Zelfs nu ook via de webcam met de Deense Lotta(net 1.5):dezelfde boekjes die ik voorlees voor Mirthe (ook 1.5). Mirthes grote vriend is ‘Dribbel’. Ze vindt het fantastisch dat ze alle speeltjes in zijn speelgoedkist herkent, kan benoemen (nog wat gebrabbeld, maar toch) en dan op zoek kan gaan wat ze zelf ook heeft. Zo worden de eerste stappen naar het abstracte woord gelegd. Voor Siene en Fran ’5 en 4) lees ik prentenboeken, maar ook verhaaltjes met weinig prenten voor. Dat lukt, bij Siene van 5 al beter dan bij Fran van 4, maar je ziet ze meedenken..en je hoort het ook aan de vragen die ze tussendoor stellen. Maar, en hier kom ik waar ik wil zijn: ik heb ook een stapeltje ‘Zoekboeken’ liggen. Naast de gekende seizoenboeken van Rotraut S.Brenner, zijn de grote favorieten ‘Zoekwinkel’ van Dirk Nieland en Marjolein Pottie en ‘Een dagje aan zee’ van Germano Zullo& Albertine. Zo’n zoekboek moet je zelf eerst heel goed bekijken. Er is veel meer mee te doen en in te ontdekken dan je op het eerste gezicht zou denken. In ‘Zoekwinkel’ bijv. moet je op zoek gaan naar een aantal figuren (man met tattoo, tweeling, dief…etc.) Dolle pret voor de kleuters, wanneer ze het boek al een paar keer ‘gelezen’ hebben en dan aan oma, opa, mama of vriendjes zelf kunnen vragen: de dief, de dief, zie je hem? (die is telkens heel fantasierijk verkleed of verstopt) Ze kunnen zo zelf, aan de hand van de figuren een verhaal reconstrueren of opbouwen. Ook in ‘Een dagje aan zee’ kunnen ze hun fantasie de vrije loop laten aan de hand van heel veel figuren, o.m. een schatgraver, een monstertje, een ruimtewezen,een verloren kindje etc. Je kan zelf nog meer doen met zo’n boek, bijv. het spelletje spelen ‘Ik zie ik zie wat jij niet ziet…’ en dan combinaties laten zoeken.
Ik heb ze geleerd om in dit spelletje het blad ‘systematisch’ te bekijken en af te speuren met hun vingertje. ‘Systematisch!’ het zit al ingebakken…
Ik breek dus een lans voor dergelijke (maar dan wel fantasierijke en mooi getekende) zoekboeken. Lekker samen lezen,beleven en fantaseren, op een bank in de tuin, en met de zonnepet op: daar kan de TV niet aan tippen!!!
In boekenvriendschap,
Jet
3 kinderen heb ik, 3 x hetzelfde (voor)leespatroon gevolgd en 3 totaal verschillende leesattitudes. Met 1 constante: ze worden alledrie bijzonder graag voorgelezen. De jongste omdat ze zelf nog niet kan lezen, de tweede omdat hij er geen geduld voor heeft en de derde (hij is al 11) omdat het zo gezellig is.
Ik kies meestal zelf de voorleesboeken, met én zonder prenten. Dat vindt vooral de jongste niet altijd even makkelijk. Maar het is verrassend hoe snel ze op die manier bijleert.
Het jongste zoekboek (maar niet echt in de betekenis die Jet bedoelt) dat we samen lazen was de ‘Onderzeeboot’ van Bart Van Nuffelen en Bert Dombrecht. Een aanrader!
Jaaaa! De onderzeeboot! Heerlijk!:-)
Ik ga op zoek naar de onderzeeboot!
Hallo Jet!
Fijn boek, daar moet je inderdaad eens naar opzoek. Er zit heel veel in dat boek, het is veel meer dan zomaar een zoek- of prentenboek…