Een tijdje geleden ging het op deze weblog over personages. Ik wil daar graag nog wat over schrijven. Meer bepaald over hoe auteurs hun personages laten praten.
Onlangs las ik een boek waar ik een paar keer met potlood ‘Neen’ in de marge schreef, meestal gevolgd door enkele krachtige uitroeptekens. De eerlijkheid gebiedt me te zeggen dat er ook een streepjes staan bij mooie zinnen, bij gedachten die me verrasten. De neens blijken bij nader inzien alle te staan bij dialogen waarin de auteur de jonge personages een eigentijds taaltje laat praten. Of ze dat probeert te laten praten.

‘Nog ff doordiskuzeuren hoor!’ had Jasmine aangedrongen. ‘Een schuimparty zonder jou is net poolen met een touw!’

(Jesse Goossens, It’s a Wonderful Life)

Misschien ligt het aan mij. Misschien heb ik weinig affiniteit met de jongerentaal van vandaag.
Maar mijn exemplaar van Slecht, de adolescentenroman van Jan Simoen die onlangs werd bekroond met een Gouden Zoen en waarin van begin tot eind een jongen van zestien aan het woord is, staat vol potloodstreepjes-in-de-marge, en ditmaal niet van de afkeurende, wenkbrauwfronsende soort. Nathan in Slecht klinkt écht.

Ik voel mezelf wit wegtrekken. Want in zijn hand heeft hij ineens mijn gsm. Mijn gsm! Mijn Nokia N45! Fuck, fuck fuckerdefuck, hoe heeft hij die gevonden? Ik had dat rotding toch in de beek gegooid?

Die jongerentaal van vandaag weergeven is ook niet makkelijk, vertelt auteur Jan Simoen in een interview dat binnenkort in Leesgoed verschijnt, het is een heel delicate evenwichtsoefening:

Die gasten van zestien, zeventien praten ongelooflijk plat, dat kun je niet in een boek zetten. En je kunt ook geen zes keer ‘keineig’ en ‘vet cool’ in één zin gebruiken. Op die manier creëer je geen jongerentaal, dan zit je er toch weer nét naast. Zoiets werkt echt niet op papier. Je merkt soms ook dat auteurs zich heel erg inspannen om jongerentaal te schrijven, maar dat ze ernaast zitten. Het is ongelooflijk moeilijk om net de juiste toon te vinden. Modieuze termen probeer ik te vermijden, want die waaien ook weer heel snel over. Je zult in mijn boek niet één keer het woord ‘keineig’ aantreffen, want ‘keineig’ is alweer voorbij. ‘Cool’ wel, want dat is, denk ik, een blijver, net als ‘fucking’. Ik probeer me dus te beperken tot de blijvers en voor de rest zoek ik het meer in de toon waarop ze iets zeggen. Die toon is voor mij belangrijker dan de exacte woorden die ze gebruiken. Maar het is, verdorie, een delicate evenwichtsoefening om die jongerentaal ‘juist’ te krijgen.

Ik blader weer door mijn exemplaar van Slecht, blijf hangen bij de potloodstreepjes en merk dat hij gelijk heeft. Simoen, die als leraar Frans natuurlijk dagelijks de gelegenheid heeft om zijn oor te luisteren te leggen bij zestien-, zeventienjarigen, heeft feilloos de toon weten te vatten van zo’n jongen van zestien, en dat maakt dat Nathans monoloog zo authentiek overkomt. Als hij het erover heeft hoe zijn ex-vriendinnetje Els nu iets heeft met ene Raf lezen we:

Komaan zeg: Raf! Elke en Raf! We hebben het hier wel over RAF!
De marginaalste idioot tussen hier en Temptation Island!

Misschien zou een Nathan van vlees en bloed Raf wel een aso noemen of een übernerd, in plaats van een marginale idioot, toch frons ik geen seconde de wenkbrauwen bij de taal die Simoen zijn Nathan laat spreken. En dat heeft, inderdaad, alles met de toon te maken. Ik zie het gastje voor me, inclusief het onbegrip, de minachting, de opwinding die uit zijn woorden spreken. Ik lees zijn woorden en hij begint voor mijn ogen te leven.

Ik blader ook nog even door It’s a Wonderful Life, blijf hangen bij een andere neen in de marge:

‘Faffie!’ had Jasmine geroepen, toen Anna er weer eens een filmcitaat uit had geflapt. ‘Volgens mij is dat de enige reden dat iedereen je trekt. Je ziet er foekie-loekie uit, maar omdat je soms van die volstrekt onbegrijpelijke teksten uitkraamt ben je best larix. En daar bof je mee, want je bent echt pizzi!’

Mijn tenen krullen, ik herlees het fragment, lees nog wat verder, maar Jasmine blijft dode letter op papier. Een bloedeloze karikatuur. Een hip taaltje maakt nog geen personage, dat heeft Jan Simoen goed begrepen.