Over AVI-niveaus en leesplezier
Heel veel kinderen, in het eerste leerjaar of groep 3, zetten dezer dagen hun allereerste leesstapjes. Als het goed gaat, gaat daarmee een hele wereld voor ze open. Hoe gaat dat, dat avontuur dat leren lezen heet? En gaat dat goed? Beter met AVI, of net niet?
Vertel eens…
Misschien hebben sommigen onder u hebben Jan Simoen wel eens zijn onovertroffen ‘Ik wil een boek!’ op de wijze van Raymond Van het Groenewoud horen zingen. ‘Bert Anciaux leest op AVI-niveau’, klinkt het daarin opeens. Een aardig rijmgrapje, altijd goed voor behoorlijk wat gemonkel en gegrinnik in de zaal.
Maar niet alleen Vlaams cultuurminister Bert Anciaux, ook het merendeel van de Vlaamse en Nederlandse kinderen leest op AVI-niveau.
AVI – voor wie het zich net als ik ooit heeft afgevraagd: analyse voor individualiseringsnormen – is in oorsprong een systeem dat leerkrachten in staat stelt te beoordelen hoe ver leerlingen leestechnisch staan. Handig. Zó handig dat bijvoorbeeld ook ouders ervan gebruik gingen maken. Met AVI heb je precies het juiste boek op het juiste moment, zo lijkt het wel.
Of niet?
Met een, ondertussen flink gevorderde, beginnende lezer in huis, doken ze ook hier op. Ook ik kon er niet aan weerstaan. Want: handig toch, meteen boekjes die hij zelf zou kunnen lezen. Op enkele uitzonderingen na heeft hij er nauwelijks naar omgekeken. Hoe komt dat?
Dat heeft volgens mij alles te maken met leesplezier.
Michael Morpurgo schreef een tijd geleden in The Guardian: ‘Of course we must and should study literature in our schools, but first we have to imbue our children with a love of stories. […] We get ourselves all hot and bothered about the teaching of reading, about synthetic phonics and the like, and we forget that none of it is much use unless children want to read in the first place.’
Reading pleasure, daar gaat het om zegt hij. En gelijk heeft hij.
Maar krijg je plezier in lezen met die schier eindeloze stroom verhaaltjes die gedicteerd worden door een vooraf vastgelegd schema van te gebruiken klanken, gemiddelde zinslengte, gemiddeld aantal lettergrepen per woord en gemiddeld aantal letters per woord?
Natuurlijk, er is ook veel moois of gewoon leuks geschreven op AVI-niveau. Sommige auteurs weten binnen de strenge beperkingen ware juweeltjes af te leveren. Maar de allesoverheersende aanblik is er een van maakwerk, en zeer regelmatig zelfs kunst- en vliegwerk om toch maar binnen AVI-zoveel te blijven.
Mijn eigen beginnende lezertje heb ik zelden plezier zien beleven aan de typsiche eerstelezersboekjes, die hem vaker niet dan wel konden boeien. Maar niet gehinderd door enig AVI-bewustzijn – het voordeel van voorschools te hebben leren lezen? – greep hij wél gretig naar prentenboeken om voor te lezen aan zijn kleine broer en naar weetboeken over favoriete onderwerpen. Stegosaurussen en diplodocussen: ik weet niet wat de AVI-meetcomputer daarover zegt, maar ik weet wel dat de boeiende wereld van de oergiganten leesgrenzen heeft verlegd voor mijn lezertje.
En dan denk ik aan wat Aidan Chambers me een tijd geleden vertelde: dat je als lezer – en als mens – groeit door net dat tikje hoger te grijpen. Dat is precies het omgekeerde van wat AVI-aanduidingen doen. AVI-aanduidingen begrenzen, beknotten, houden de lezer veilig binnen de grenzen van het zeker bekende. En sinds de vernieuwde AVI-niveaus doen ze dat nu nog langer: tot en met een leesniveau dat, gemiddeld, wordt bereikt in het vijfde of zesde leerjaar – terwijl alle lastige leestechnische hindernissen dan al láng genomen zijn. Wat is in godsnaam de zin van boeken voor negen-, tien-, elfjarigen die helemaal binnen een schema van leestechnische vereisten zijn geschreven? En wat is de zin van een voor die leeftijd AVI-vereiste van onnatuurlijk lange zinnen die resulteren in een gekunstelde stijl?
Toen het nieuws van de nieuwe AVI-niveaus bekend werd, deed de werkgroep Jeugdboekenschrijvers van de Vereniging van Letterkundigen, die de recente AVI-ontwikkelingen en de bijbehorende beperkende en afschuwelijke gevolgen betreurt, een oproep, waaruit ik graag citeer: ‘Als er één ding is dat lezen bevordert, is het leesplezier. En dat ervaar je vanwege de inhoud van een boek, vanwege de spanning, de humor, de originaliteit, de stijl, de sfeer, vanwege dat unieke, bijzonder verhaal.’ En: ‘Laat dit even bezinken: wist u indertijd het AVI van Pluk van de Petteflet? Waarschijnlijk niet, en toch heeft u het gelezen. Voelde dat als een risico?’
Dag Karin,
Bijna volledig akkoord met jouw visie op AVI-niveaus in het leesonderwijs! In die leesreeksen zit inderdaad veel kaf tussen het koren.
Het laten lezen in niveau-groepjes op basis van AVI-niveaus is nivellerend en stigmatiserend. In de scholen van mijn kleinkinderen komt dat AVI-niveau ook nog op het rapport. Bij Karsten, mijn kleinzoon van 7 wordt het AVI-niveau dan nog met losse woorden getest met de chronometer in de hand! Karsten was zo zenuwachtig dat hij in juni ll. ,op het einde van zijn eerste leerjaar, ‘slechts’ AVI 2 haalde. Ondertussen las hij thuis Engelse boeken omdat mijn zoon met zijn gezin eind augustus naar Engeland verhuisde.
Ik vind wél dat er bij de aanvang van het ‘leren lezen’ zinvol kan en moet worden gewerkt met boekjes die aansluiten bij het AVI-niveau van de lesjes van de leesmethode. Dat is uiteraard niet nodig voor kinderen die al kunnen lezen als ze starten in het eerste leerjaar, maar bij de meerderheid is dat een noodzakelijk traject opdat ze niet zouden afhaken wegens leestechnisch te moeilijke teksten. Bij kinderen met leesproblemen, omwille van een andere moedertaal of een taalstoornis of een mentale handicap, kan de periode dat ze met ‘aangepaste teksten ‘ leren lezen zelfs langer duren. Daarvoor dienen nu juist die nieuwe AVI’s. Volgens het KPC en CITO hebben die testen enkel nog een diagnostische functie. Ik ben benieuwd wanneer dat ook zal doordringen in ons Vlaams onderwijs.
Naast die eenvoudige teksten met AVI- niveaus hebben alle kinderen m.i. recht op het werken met prentenboeken en voorleesboeken omdat ze receptief een veel rijkere taal aankunnen dan die AVI- teksten. Ook dat is in onze Vlaamse scholen nog niet evident.
Al gaat het over ‘begrijpend ‘ lezen en luisteren, toch vermoed ik ( hoop ik) dat de rol van AVI-niveaus in het leesonderwijs ook aan bod zal komen in de Conferentie na peiling Nederlands die het ministerie van onderwijs organiseert op 15 oktober a.s.
In juni 2007 werden de vaardigheden begrijpend lezen en luisteren getoetst bij 2853 jongens en meisjes van de zesde klas basisonderwijs. Nu wil men met alle betrokkenen de resultaten bespreken op die Conferentie. zie voor de resultaten : http://www.ond.vlaanderen.be/dvo/peilingen/basis/Brochure_LO_Lezen_Luisteren_resultaten.pdf
De uitnodiging kan je afprinten : http://www.ond.vlaanderen.be/dvo/peilingen/conferenties/aankondiging-2008.pdf
Ik ben gevraagd om als ‘externe deskundige’ op basis van de resultaten mijn ‘aanbevelingen ‘ te geven op die conferentie . Alles wordt later ook in een brochure uitgegeven.
Wil je die gegevens doorgeven aan mensen die betrokken zijn bij het basisonderwijs, liefst aan zoveel mogelijk gewone vrouwen en mannen die in de klas staan? Zij moeten het tenslotte doen!
Nu ga ik nog wat genieten van de zon Ik was helemaal niet van plan om zo lang aan de computer te zitten op zo’n mooie dag aan zee.
Anita
Hmm, die tekst ken ik…:-) Maar het lied van Jan Simoen NOG ALTIJD NIET! Aargh!:-) Ik ga hierover ook zo gauw als mogelijk (nu even niet dus) een tekst schrijven, het ligt me ook na aan het hart, ook al sta ik absoluut niet in het onderwijs, maar dat hoeft niet.
Dag Anita,
Ik denk dat we het helemaal eens zijn, hoor. Net als jij vind ik dat eerstelezersboekjes heel zinvol (kunnen) zijn voor kinderen die net leren lezen, dat het motiverend kan zijn voor ze dat ze al zelf een verhaal kunnen lezen. Maar ik zeg wel met opzet: ze kúnnen zinvol zijn. Kunnen.
“Natuurlijk, er is ook veel moois of gewoon leuks geschreven op AVI-niveau. Sommige auteurs weten binnen de strenge beperkingen ware juweeltjes af te leveren. Maar de allesoverheersende aanblik is er een van maakwerk, en zeer regelmatig zelfs kunst- en vliegwerk om toch maar binnen AVI-zoveel te blijven.”
Er is mijns inziens gewoon een veel te grote commercie ontstaan rond de AVI-boekjes, waardoor er ook veel geproduceerd moeten worden, met alle desastreuze gevolgen vandien voor de kwaliteit. En daar zijn beginnende lezertjes helemaal niet mee gediend.
Enkele titels van knappe AVI-boekjes misschien? Wat ik in de handel op AVI-1-niveau tegenkwam vond ik beneden alle peil en heb ik dus maar laten liggen.
Een paar knappe AVI-tjes? Ik geef ze jullie graag door!
De boekjes over Saar (Riet Wille, Annemie Berebrouckx) vind ik heerlijk. En dat in AVI 1!
Ook Zootje was hier overstijgt m.i. de ‘gewone’ AVI-tjes.
En wat vinden jullie van het bovendien subliem geïllustreerde ‘Helden op sokken’ van Annie Makkink?
Mijn oudste zoon (net 9 , nu) heeft nooit omgekeken naar AVI’s. Hij heeft autisme. In AVI’s wordt, denk ik, net iets teveel aan de verbeelding overgelaten, omdat de woorden en zinnen niet te lang mogen zijn.
Hij heeft wel bijna alles van Astrid Lindgren en Selma Noort verslonden (en dat vind ik heerlijk, want daar ligt ook mijn boekenliefde).
Mijn dochter (bijna 7, tweede leerjaar) haat lezen en doet het ook niet goed. Ze houdt wel van de (in mijn ogen vreselijke) Kluitman-Aviboekjes. Ik gun ze haar graag. Want dat is haar enige leesplezier, momenteel. We werken er wel aan! En gelukkig geniet ze wel van voorgelezen worden en kijken.
Groetjes,
Joke
Hoi Veerle,
Die komen er een dezer aan! Eerst weer even een deadline :-)
Joke,
Dankjewel voor jouw tips! Zou je ze niet in een apart topic plaatsen? Dan zijn ze beter terug te vinden voor iedereen?
‘Helden op sokken’ vind ik prachtig, is dat nou eigenlijk opniew verkrijgbaar?
Wat vinden jullie van de ‘groeiboeken’?
@ Joke: bedankt voor de titels.
@ Karin: ik kijk er naar uit.
Heel interessant allemaal, maar ik ben op deze site terecht gekomen, omdat ik met een ander probleem zit. Namelijk mijn zoon van 7 kan erg goed lezen en ook begrijpend. Op zijn school willen ze in groep 4 niet verder gaan dan AVI 7 en hoger worden ze ook niet getest. Ik weet zeker dat hij AVI 8 of 9 makkelijk aankan, maar ze zijn bang dat die boeken dus niet geschikt zijn voor zijn leeftijd. Nu wordt hij de rest van dit schooljaar dus niet gestimuleerd in zijn leesniveau. Zijn er boeken van AVI 8 en 9 die wel geschikt zijn voor een kind van 7 qua belevingswereld.
Ik zou mij van die AVI-niveaus niet veel meer aantrekken en mijn kind thuis laten lezen wat het graag leest. Ook prentenboeken zijn nog heel leuk om zelf te lezen… Waarom zou hij zelf pippi langkous, pluk van de petteflet, de kleine kapitein, pinkeltje,… niet mogen ontdekken? Hij zal het wel aangeven als de boeken te moeilijk, te dik, te saai, … of juist fantastisch zijn. Tijd om genres te ontdekken en een eigen smaak te ontwikkelen!
Pas op, soms is het ook leuk om een ‘gemakkelijk’ boek te lezen waar je vlot doorheen gaat. Ik geniet ook eens van een minder diepgaand en literair verhaal. Dus…
Er is onder andere de Villa Alfabet serie, in drie verschillende niveaus.
De gele Alfabetjes zijn leuke verhalen voor zevenjarigen, maar ze vragen technisch net wat meer. Bovendien heeft elk boek een ‘villaverdieping’, extra uitdieping met praktische en filosofische uitdagingen.
Ook de Bolleboosboeken zijn zo opgezet. Emotioneel past zo’n boek bij je zevenjarige, technisch wordt er net wat meer gevraagd.
Je mag altijd eens in mijn winkel komen kijken, al denk ik dat Nederland-Aalst (Belgisch Aalst dan :) ) een beetje te ver zal zijn!
Maar Nederland heeft veel fijne en goeie boekhandels, dus dat zal zeker lukken!
Succes!
Groetjes,
Joke