Vorige week werd in de Brusselse boekhandel PassaPorta Bart Moeyaert in de bloemetjes gezet. Precies vijfentwintig jaar geleden verscheen zijn debuut Duet met valse noten. Goed voor een fijn feestje én voor een terugblik, ook op Vertel eens.
Is Duet met valse noten de klassieker die de cover van de jubileumeditie belooft? Heb jij het boek gelezen, toen, nu? Wat maakt dit boek zo bijzonder? Zit in Duet met valse noten al de kiem van wat zou volgen?

Het mysterieuze aan boeken is dat, hoewel ze geen levende dingen zijn, ze toch kunnen verjaren. Dat gebeurde afgelopen week toen Bart Moeyaert, in naam van zijn debuut, 25 kaarsjes mocht uitblazen. Een hoogdag voor de jeugdliteratuur zowaar!

Duet met valse noten is op minstens twee vlakken een baanbrekend boek geweest. In de eerste plaats kondigde dit debuut een nieuwe wind aan binnen de kinder- en jeugdliteratuur, die zich 25 jaar geleden steeds meer begon te differentiëren. Met Dance on my grave van Aidan Chambers (Barts grote voorbeeld!) onderscheidde zich binnen het overkoepelend polysysteem van de “kinderliteratuur” een nieuw segment: de adolescentenliteratuur. Dat een literatuur voor deze jongeren, die zich tussen de tieners en volwassenen bevinden, pas in de jaren negentig het licht zag is overigens niet verwonderlijk. De maatschappij was intussen enorm geëvolueerd zodat een nieuwe “lifestage” (i.e. de adolescenten) ontstond. De literatuur liet deze nieuwe groep lezers niet onberoerd en steeds meer boeken werden op hun maat afgestemd. Duet met valse noten was een van de eerste (misschien zelfs het eerste) boek voor deze nieuwe jongerencategorie in het Nederlandse taalgebied. Alleen al dààrom was dit boek… nodig. Moeyaert bracht een literatuur waar duizenden jongeren op zaten te wachten, maar waar tot nu toe zich nog niemand aan had gewaagd . Moeyaert zat toen, met zijn 19 jaar, nog bijna zelf in die adolescentiefase; hij stond erg dicht bij zijn publiek. Ook de fascinatie voor Chambers boek heeft waarschijnlijk zijn schrijfstijl diepgaand beïnvloed. Moeyaerts boek werd dus – tegen wil en dank – geëtiketteerd: adolescentenliteratuur. Toch deden ook andere termen de ronde: suggestief schrijven, poëtische taal, toegankelijkheid, enz.

Duet met valse noten is daarnaast, om nog een veel evidentere reden, een baanbrekend boek. Het is namelijk het debuut van een Vlaams schrijver die het hele jeugdliteraire veld beïnvloed heeft. Moeyaert was vanaf het begin een enorm “zichtbare schrijver” en is dat altijd gebleven, als performer of als stadsdichter van Antwerpen. Met hem trad ook de jeugdliteratuur meer in de spotlights. Zijn schrijfstijl evolueerde mee. Het ontoegankelijke aandeel werd groter: Moeyaert dierf heel veel te vertellen zonder veel op te schrijven. Moeyaerts boeken werden daarom overal geprezen en veelvuldig bekroond. Hij is en was een pionier die een nieuw jongerenpubliek wist te raken, en die er mede voor gezorgd heeft dat deze “jeugdboekskes” tot echte literatuur uitgroeiden.

Maar naast dit alles  is Bart Moeyaert ook een enorm bezielde schrijver en een fijn mens. Ik wil u rustig toevertrouwen dat meerdere Moeyaert-relikwieën de muren van mijn studentenkot sieren. Nagenoeg al mijn boeken zijn door hem gesigneerd. Bart heeft voor mij een heel open blik: ik respecteer hem enorm, maar toch blijft hij toegankelijk. Bovendien is hij iemand die veel van de geluiden rondom hem oppikt. Als schrijver moet je ook goede oren hebben; je moet aanvoelen wat rond je gebeurt. En Bart Moeyaert heeft me, bij onze eerste ontmoeting gezegd, “ga maar Germaanse studeren. Ik ben er zeker van dat het je zal bevallen”. En ja, zo is het ook gegaan. Doorheen mijn opleiding zijn zijn boeken nooit van de bovenste plank verdwenen, ze hebben alleen meer gezelschap gekregen. Mede door Bart ben ik boeken gaan bestuderen, en daarom kan ik nu zeggen dat al het voorgaande niet alleen uit m’n hart komt, maar ook uit m’n hoofd.

Lieve lezer, vier mee en neem het Duet er nog eens bij. Het is pure nostalgie…

Karen