Pleidooi
Zinnenverzinzin: tijdens de Nederlandse Kinderboekenweek staat kinderpoëzie centraal.
Wat maakt gedichten tot goede poëzie? Welke dichtbundels mag u niet missen? Hoe leer je kinderen genieten van poëzie? Hoe kun je met kinderen werken rond gedichten?
De Nederlandse Kinderboekenweek staat helemaal in het teken van poëzie, en zelfs aan de bezoekersteller van Vertel eens is dat te zien. Dezer dagen belanden er opvallend meer lezers op dit weblog nadat ze in google de zoekopdracht ‘poëzie in de klas’ of ‘werken met gedichten in de klas’ hebben ingegeven.
Ik googlede ook een keer. Veel van de hits brengen me op webpagina’s met tips om met kinderen aan de slag te gaan met gedichten. Aan de slag, de woorden zeggen het al: lekker actief. Veel van de tips laten kinderen vanalles doen. Met de gedichten, of naar aanleiding van de gedichten. Vooral het zelf laten schrijven van bepaalde gedichtvormen lijkt populair. Elfjes, haiku’s, sms-gedichten: half schoollopend Nederland en Vlaanderen moet er geschreven hebben.
Ik wil graag een pleidooi houden voor het lezen van gedichten.
Elfjes en sms-gedichten bestonden nog niet toen ik nog op de schoolbanken zat. Maar ik heb wel ettelijke haiku’s, limericks en zelfs sonnetten geschreven in die jaren. Ja, zelfs sonnetten. Veertienregelige, metrische, rijmende sonnetten.
Hebben al die dichterlijke schrijfoefeningen me warm gemaakt voor de poëzie? Neen. Ze hebben me vooral doen zwoegen. Op een vorm die niet de mijne is.
Begrijp me niet verkeerd. Ik heb niets tegen creatieve schrijfoefeningen, integendeel. Scherp alsjeblieft de pennen van de leerlingen, laat ze ontdekken wat woorden onder je handen kunnen doen.
Maar met warm maken voor poëzie heeft het allemaal weinig te maken.
Al die haiku’s en limericks hebben geen poëzielezer van me gemaakt, ze hebben me niet nieuwsgierig gemaakt naar de grote dichters van deze wereld, ze hebben me niet naar bundels en bloemlezingen doen grijpen.
Als ik aan schoolmomenten denk waarop mijn liefde voor gedichten werd aangewakkerd, dan denk ik aan de leraar Nederlands die ons één keer in de zoveel tijd een gedicht liet voordragen. Een gedicht naar keuze. Helemaal vrij te kiezen. Het betekende dat ik op zoek ging, in bundels en bloemlezingen, naar een tekst die mij aansprak. En die ik altijd weer vond. Het betekende ook dat ik die ene middag ademloos zat te luisteren toen een klasgenote Je bent van Johan Daisne voordroeg. Ik vond het prachtig, ging na de schooluren op zoek, las meer van Daisne. Ik vind het nog altijd een mooi gedicht.
Ik denk ook aan de leraar Frans die, we waren zestien, zeventien, op een dag stopte met waar de les ook alweer over ging, en Pour faire le portrait d’un oiseau van Jacques Prévert voorlas, even stil bleef en het gedicht vervolgens nog eens voorlas, zonder meer. Het was een ijzersterk moment, dat me altijd zal bijblijven. Net als het gedicht zelf.
En ik denk aan de oude, rijzige, haast aristocratische prof Engelse literatuur die ons inwijdde in de moderne Engelse poëzie. Hij vroeg ons goddank niet om een gedicht te gaan schrijven à la Gerald Manley Hopkins, W.H. Auden, T.S. Elliot of Philip Larkin. Hij las ze voor. Hij nam uitgebreid de tijd daarvoor, voor hij aan de analyse begon, en voor hij ons vertelde waarom hij het gedicht in kwestie bijzonder vond. Dat jaar ging voor mij een hele wereld van Engelse poëzie open. T.S Elliots The love song of Alfred J. Prufrock, Audens nagenoeg verzamelde werk, Philip Larkins Church Going en An Arundel Tomb: het zijn gedichten die ik nog steeds koester.
Aan die momenten dank ik ongetwijfeld meer liefde voor poëzie dan aan alle aandeslaggerige opdrachten samen. Ik kreeg de gelegenheid om achterover te leunen en om te genieten van een mooi stuk literatuur, gebracht door iemand die er zelf enthousiast over was. Zo werd liefde doorgegeven.
Daarom houd ik een pleidooi voor het lezen van poëzie in de klas – of thuis. Het gewone simpele lezen, voorlezen, laten voorlezen van gedichten die je mooi vindt. Enthousiasme en de magie van de taal doen de rest.
Dag Karin,
Hartelijk dank voor dit boeiende artikel, wat een warm pleidooi voor poëzie! Ik kan me hierin helemaal vinden en ben benieuwd naar de gedichten die je vermeldde. Vanavond ga ik ernaar op zoek om te kunnen meegenieten. Je hebt mijn dag helemaal goed gemaakt.
Hartelijke groeten,
Hilde
Ik heb dezelfde goede herinneringen aan voorlezen en voordragen, Karin, ik geloof dat ik dat hier al eens gezegd heb. Die ene leraar Nederlands, ik wil hem hier zoveel zoveel jaar later met naam noemen: Jef Van Ballaert, die een glasbel rond zijn lln. van 14 en 15 jaar trok en een poëziebundel opensloeg. Hoe hij ‘het Egidiuslied’ van Jan Moritoen voordroeg, dat vergeet ik nooit meer. Het jaar daarop was hij er niet meer, verdronken bij een reddingspoging in zee, maar het gedicht hangt ingekaderd hier in huis. Of nog iemand die ik bij name wil noemen en die me mijn liefde voor de Engelse poëzie heeft bijgebracht: Herman Leys, zelf een poëtisch en heel fijngevoelig auteur. Zelfs zijn stem was pure poëzie. En andere leraars, die maakten dat ik in volle puberteit, die bundels ging zoeken om ze ‘s avonds, op mijn kamer, te lezen; de mooiste en klankrijkste hardop. En dan zelf ging experimenteren, natuurliijk.
Zie het vermelden van die twee namen maar als een hommage!
Ook als leraar heb ik het altijd gedaan, soms echt out of the blue, een gedicht (of stukje proza) voorlezen dat me getroffen had. Ik hoop dat een paar leerlingen er ook nog ‘s avonds van genoten hebben.
Mijn dochter die naar Denemarken verhuisde, gaf ik het gedicht ‘Weggaan’ van Rutger kopland mee (uit Het orgeltje van Yesterday). Het hangt zowel bij ons als bij haar, op duizend km. afstand, ingekaderd in de woonkamer. In de gang bij ons hangt dat even prachtige gedicht van Jozef Deleu: ‘Weggaan’(‘Je moet geen afscheid nemen/ je moet het huis verlaten/ zonder te kijken (…)), bedoeld voor al mijn kinderen.
(die nu al lang ‘weggegaan’ zijn natuurlijk.)
In de boekenhoek is dank zij de poster van gedichtendag Bart Moeyaert al jarenlang present. Op de piano ligt Ozewiezewoze van Jan van Coillie binnen handbereik. Dubbel zo leuk voor mijn kleinkinderen, met die ‘zoekillustraties’ van Klaas Verplancke en de muziek erbij van AM Van Riel! Dit boek is trouwens een gepatenteerd geboortecadeautje! Maar evengoed ligt ‘Rijmpjes en versjes uit de oude doos’ ernaast, veel versjes en liedjes kennen ze trouwens van de CD die ze bij mama en papa in de auto zo vaak horen.
Zo kan ik de hele ronde van ons huis doen…
Maar nog dit: ook in de keuken en op de slaapkamers boven de kinderbedjes hangen kindergedichten. In de keuken hangt dank zij een attente boekhandelaar bijv. volgende boekenlegger met een magneet aan de koelkast (zelfs in drievoud, want de drie ‘Vlaamse’ kleinkinderen willen elk hun exemplaar om ‘voor te dragen’- Ze kunnen niet lezen, maar er staat een tekening bij, dat helpt:
Hotje
Totje
wispelspaan
kookt haar potje
op de maan,
gaat zij onder
zit zij zonder,
staat zij bol
dan heeft
Hotje Totje
Lol. (Jan van der Hoeven)
De kleintjes zingen en scanderen het, huppelen en spelen het. Prachtig vindt oma dat!!!
Prachtig die poëzie, ja.
In boekenvriendschap,
Jet
Ook een ode aan Mevr. Maeckx, mijn leerkracht in het vijfde middelbaar. Zij heeft de liefde voor poëzie bij mij aangewakkerd. Het schriftje waarin ik de gedichten die zij voorlas opschreef, heb ik nog steeds. Ik neem het nog regelmatig ter hand en geniet dan van ‘Onbewuste avond’ van Paul van Ostayen, ‘Liefde’ van Lucebert, ‘Avond’ van Willem Kloos, ‘De waterlelie van Frederik Van Eeden en vele, vele andere.
Dag Karin,
Je pleidooi is enorm herkenbaar. Die liefde voor poëzie is bij mij ontstaan toen ik op tienjarige leeftijd dictie les ging volgen. Poëzie lezen, voordragen en bestuderen was mijn ding. Ik heb die dictie les 14 jaar vol gehouden. Mede dankzij mijn poëzieminnende leerkracht op school in Maaseik ben ik Germaanse gaan studeren. Mijn focus was daar naast kinder- en jeugdliteratuur zeker ook poëzie. Sommigen van ons herinneren zich misschien Hugo Brems, die helaas dit jaar met emeritaat gaat. Wanneer hij een gedicht las in de aula, dan werd het ijzig stil. Dan kon je eens speld horen vallen en dan wist je dat veel studenten – met de nodige identiteitszorgen – al die emoties bij veel Stella zouden moeten verdrinken.
Poëzie lezen is één, inderdaad. Maar ik mis in al dat lezen soms toch de diepgang. Pas aan de unief heb ik geleerd dat poëzieschrijven werkelijk een AMBACHT is, dat over die paar woorden eindeloos lang nagedacht wordt (een mooi voorbeeld Ik zie jou zo van Mark Insingel). Toen ik in september zelf als stagiaire voor de klas stond heb ik dan ook een hardcore poëzieanalyse les gegeven, op eigen verzoek. En dat in een groep wetenschappen-wiskunde (8 uur): onpoëtischer kan je je publiek niet vinden! :-) We hebben toen “Ik zie jou zo” gelezen, maar ECHT gelezen. We hebben er wiskunde van gemaakt: wie is A en wie is B en wat is de relatie tussen A en B? Bewijs! Na enkele onzekere blikken was de groep vertrokken en werd er echt gelezen… tot op het bod. En ineens betekende “ik” alles: de koffiepot, mezelf, een bos bloemen, etc. Telkens een nieuwe invulling, een nieuwe lectuur, een nieuwe ontdekking. De klas las, en werd enthousiast en genoot. En ik blonk een ganse dag van trots!
… tot op het bot dus! :-)