Kanttekening bij Schoolpijn van Daniel Pennac
De lovende kritieken en de naam: Daniel Pennac (auteur, illustrator, gewezen leraar en nog zoveel meer) maakten me nieuwsgierig naar Schoolpijn. Pennac schrijft over zijn eigen abominabele schooltijd en over zijn persoonljke didactiek als leraar. Ik ga niet in op de pedagogische en didactische kant van het boek, hoewel de verleiding groot is, en ik iedere leraar aanraad het aan te kopen voor zijn/haar persoonlijke bibliotheek. Maar er viel me iets anders op, en dat sluit nog aan bij de voorleesweek ook: onder meer de literatuur én wijze leraren hebben de onzelfzekere en abominabele leerling Daniel Pennac gered. Leraren die voorlazen bijvoorbeeld, op de juiste momenten van de dag. Ook wanneer hij over zijn lerarenschap schrijft, viel me dat op: hoe hij zijn leerlingen (technische, beroeps-..) niet spaarde en hen hele stukken literatuur van buiten deed leren. En hoe dat kon. En er viel me nog iets op: de literatuur was geen jeugdliteratuur. De grootste namen kwamen aan bod (zelfs bij 12-en 13-jarigen). Dat kon, omdat hij de tekst inhoudelijk én grammaticaal (schitterende passages!) met hen ontleedde en zorgde dat ze hem begrepen. En dan op een speelse manier met hen inoefende. Literatuur als waardevolle geheugentraining, ze zouden het vak moeten invoeren anno 2009. Maar eigenlijk sluit die vaststelling ook aan bij wat ik eerder over het verschil tussen volwassen literatuur en jeugdliteratuur schreef: je kan maar literatuur begrijpen als je de gelaagdheid doorziet.
Wat de didactische kant betreft: de kneepjes die hij gebruikt kennen goeie leraren wel, het boek bevestigt alleen wat iedere pedagoog weet: lesgeven is een individuele aangelegenheid, algemene regels bestaan slechts op de achtergrond. Wat de literaire kant betreft: ik las het boek ook als ode aan de literatuur en aan de noodzaak ervan. Ik raad het iedereen aan!!!
In boekenvriendschap, Jet
Dankjewel voor de leestip, Jet! Die gaat op het boekenlijstje!
Ik denk dat de literatuur en wijze leraren véél leerlingen gered hebben. Zelfs onder de ‘grote schrijvers’ zou je denk ik al veel voorbeelden vinden. Het valt me trouwens vaak op dat mensen heel enthousiast kunnen vertellen over ‘die ene leraar’ die het verschil voor ze heeft gemaakt. Ik hoop altijd dat mijn kinderen er ook zo eentje zullen tegenkomen :-)
En voorts ben ik het helemaal met je eens dat het niet altijd jeugdliteratuur ‘hoeft’ te zijn. Een meer ervaren lezer kan kinderen en jongeren laten groeien als lezer door ze te tonen hoe hij een tekst leest. Aidan Chambers gaf ooit het voorbeeld van ‘Ariel’s Song’ uit The Tempest van Shakeaspeare: puur als geschreven tekst te hoog gegrepen voor de meeste jongeren, maar als je hem voorleest en uitlegt hoe jij hem leest, werkt hij wél erg goed bij die groep…
Ik weet niet of het als geheugentraining moet, maar ik ben er alleszins mee akkoord dat literatuur meer plaats moet krijgen binnen het onderwijs. Nu is het inderdaad vaak een kwestie van ‘die ene leraar’ tegenkomen in je schoolcarrière.
Ik wil jullie niet op een dwaalspoor brengen: het boek gaat in de eerste plaats over de leerling en de leraar, niet over nde literatuur. De literatuur als vorm van communicatie ts. de twee pikte ik er uit omdat ik de passages zo schitterend, zo frappant (en herkenbaar) vond. Stefan, het gaat dus ook niet om het feit dat hij de literatuur als geheugentraining gebruikte, dat was gedeelteliijk zo. Wat ik uit zijn tekst haalde, is dat hij de leerlingen de gelaagdheid van de literatuur (en de taal) bijbracht: zelfs grammaticaal, en dat hij daarin een middel zag om hen inzicht in de taal te laten krijgen, en hen dus ook sterker en mondiger maakte. Inhoudelijk konden ze uiteindelijk moeilijke stukken citeren, omdat ze de tekst begrepen. En echt, ik vind het nog altijd een vorm van eruditie dat je kan citeren – en ook weet wat je citeert en waarom. En wie de auteur was die je citeert. Zoveel moois gaat tegenwoordig verloren omdat het de herinnering niet doorstaat. Omdat we alleen nog een vaag vermoeden hebben van mooie passages of gedichten, en hoe de auteur het gezegd heeft…Misschien vind je dat nostalgie, tsja..
Jet