Leesplezier, een fundamenteel mensenrecht
Niet alleen Michael Rosenberg heeft in Groot-Brittannië recentelijk het belang van lezen en leesplezier én de rol van scholen hierbij benadrukt, ook kinderboekenauteur Michael Morpurgo deed dat, in The Times, onder de niets aan de verbeelding overlatende titel ‘Books for Schools: Michael Morpurgo says that reading for pleasure is a fundamental human right’.
Hij lijkt zijn artikel te beginnen met het intrappen van een open deur over het belang van boeken en lezen: ‘Without the sunlight of literature children cannot grow as they should. We know that from books come knowledge and understanding, that they are a source of infinite joy and fun, that they stimulate imagination and creativity, that they open eyes and minds and hearts. It is through the power and music and magic of stories and poems that children can expand their own intellectual curiosity, deve-lop the empathy and awareness that they will need to tackle the complexities of their own emotions, of the human condition in which they find themselves. And it’s through books that we can learn the mastery of words, the essential skill that will enable us to express ourselves well enough to achieve our potential in the classroom and beyond.’
Retorisch gaat hij verder: ‘We all know this. Does it need repeating? Sadly, yes.’
Wat volgt is een lezenswaardig artikel over de miljoenen kinderen die nooit lezers worden, nooit de kans krijgen om lezers te worden, over de kloof tussen geletterden en niet-geletterden, over hoe ‘ the country of Shakespeare and Milton, Dickens and Hardy, of Dahl and Pullman, still manages to fail so many of its children’. Over leerkrachten die zelf niet van lezen houden, over boeken als educatief middel, over de vicieuze cirkel die ontstaat als liefde voor boeken niet wordt doorgegeven. Zijn boodschap is duidelijk – en we hebben ze al eerder gehoord: ‘It should be mandatory – and this can be done through Ofsted – for a primary school to have a well-stocked, professionally run library. It works. They do it in New Zealand. Books are the tools our teachers need to enthuse the children. And the teachers should be trained – a module in children’s literature should be part of every teacher’s training. We have to give our teachers a love of books. We need to train them, fire their enthusiasm and then trust them.’
Absoluut en volledig akkoord. De leraars spelen een ontzettend belangrijke rom hierin. Maar er is niets nieuws onder de zon. Remember Astrid Lindgren met haar (ondertussen stuk geciteerde) citaat:
” Aan het geluk of ongeluk van je kind kan je niet zoveel doen. Je kunt hem laten zien waar hij troost kan vinden als hij bedroefd is en vreugde en schoonheid als hij het leven saai en triest vindt, je kunt ham vrienden geven die hem nooit in de steek laten…Ja, je kunt hem de weg naar het boek wijzen. En het moet nu gebeuren. Nu, zolang hij zes of acht of tien of twaalf jaar is, in die tijd moet het gebeuren. Daarna is het te laat. Te laat om de weg te vinden die naar het grootste avontuur leidt.”
Volledig akkoord. Maar ik vrees dat we over vijftig jaar nog exact hetzelfde zeggen. Dagelijks heb ik met leerkrachten te maken in mijn job en het is een understatement als ik zeg dat de meesten absoluut niet begaan zijn met (jeugd)literatuur. En dat terwijl ze zoveel aandacht besteden aan technisch en begrijpend lezen. Maar op het vlak van lezen als cultuurbeleving staat de gemiddelde leerkracht echt nergens. Het loopt natuurlijk al mis van in de lerarenopleiding.
Wie oplossingen heeft, laat het weten!
Beste Stefan,
Ik begrijp wat je bedoelt, maar…
het loopt niet altijd mis van in de lerarenopleiding.
Heeeeeeeeel lang geleden kreeg ik in de normaalschool van Ronse (die nu niet meer is) les van Colette Verschaeve. (Nederlands) Ik ben haar eeuwig dankbaar voor zoveel ‘voeding’ wat jeugdliteratuur betreft. Boeken boeken boeken. Altijd en overal. Soms hing ze de klas vol gedichten. Of posters met illustraties uit jeugdboeken. Ze spoorde ons aan om te lezen, lezen, lezen,.. En ik zie haar nog tijdens een opendeurdag, verkleed als poetsvrouw, een fragment uit een boek naspelen.
We kregen Denise De Veylder op bezoek. Ook Marc De Bel, toen hij nog les gaf en wij ‘Het ei van oom Trotter’ als rode draad voor een stage gebruikten. We traden op voor koningin Fabiola en een bomvolle zaal samen met Gregie De Maeyer.
Fragmenten uit boeken. Wat hebben we er veel nagespeeld. Wat hebben we veel mogen voorlezen in de oefenschool. Hoeveel leesprojecten zette Colette niet op. Ze sleurde ons met zachte dwang mee in haar enthousiasme. Met zachte dwang, want kinderen hadden boeken nodig. Daar was ze heilig van overtuigd. Boeken. Boeken. Boeken.
Een leesbeest ben ik altijd geweest. Maar Colettes enthousiasme heeft bij mij het leesvuur en de liefde voor jeugdliteratuur enorm aangewakkerd. Hoe komt het dat het zo goed voelt dat de verzamelde liedjes en gedichten van Willem Wilmink in mijn boekenkast staan. Misschien omdat ik 20 jaar geleden zo vaak zo veel in de klas Nederlands Colettes exemplaar mocht inkijken.
En Madelief van Guus Kuijer. En Joke Van Leeuwen… En. En. En.
Zoveel woorden. Zoveel boeken. Colette was er vol van. Ik ben er steeds ‘voller’ van.
Dit gaat nooit meer over.
En wees gerust. De kinderen op onze buitengewone school zullen het geweten hebben…
Dus beste Stefan,
ik begrijp wat je bedoelt, maar het loopt niet altijd mis…
vriendelijke groet
en altijd veel leesplezier.
Beste Els,
Ik ben erg blij met je reactie. Gelukkig zijn er onderzonderingen.
Ook in de basisschool ken ik wel enkele leerkrachten die erg begeesterd zijn met boeken en dat aan hun kinderen proberen door te geven. Helaas zijn het er niet veel, maar ze doen prachtige dingen en geven mij wel het gevoel dat er nog hoop is.
@Jet en Stefan, het is inderdaad allemaal al gezegd, en het zal over vijftig jaar wellicht nog gezegd worden. Maar het moet ook gezegd worden, opnieuw en opnieuw en opnieuw. In dat opzicht ben ik het helemaal eens met Rosenbergs ‘We all know this. Does it need repeating? Sadly, yes.’
@Els: wat fijn om jouw verhaal te lezen. Zo’n begeesterd leerkracht maakt echt het verschil.