Literaire prijzen zijn nodig!
In Nederland heerst op dit ogenblik nog grote onduidelijkheid over de Griffels, Penselen en Zoenen. Er zijn signalen dat er geen geld is om deze literaire onderscheidingen nog langer toe te kennen. Officieel is er nog niets bevestigd, maar hopelijk loopt het zo een vaart niet. Want literaire prijzen zijn absoluut nodig!
Grofweg kan je literaire prijzen indelen in twee categorieën. Aan de ene kant heb je de populariteitsprijzen zoals Lees 17 (de vroegere Kinder- en Jeugdjury Limburg) en de Nederlandse Kinderjury. Het verloop is steeds hetzelfde: kinderen kiezen hun populairste auteur en op het einde winnen Paul van Loon, Carry Slee en Francine Oomen (in Nederland) of Marc de Bel (in Vlaanderen, alhoewel ik toch de indruk heb dat hij over zijn hoogtepunt heen is). Deze schrijvers winnen dit soort prijzen graag, want het betekent dat hun boeken erg gewild zijn. En populariteit trekt nog meer lezers aan, want voor veel kinderen (en hun ouders die vaak de boeken kopen) staat populair gelijk aan goed. De kassa rinkelt. Deze schrijvers hebben het over het algemeen niet moeilijk om van hun boeken te leven.
Aan de andere kant heb je die onderscheidingen die kwalitatieve boeken belonen. De bekendste zijn de Gouden Uil en de Boekenleeuw, -welp en -pauw in Vlaanderen en de Wouterje Pieterse Prijs en – laten we hopen dat ze blijven bestaan – de Griffels, Penselen en Zoenen in Nederland. Deze prijzen zijn erg belangrijk. Helaas staat kwalitatief hoogstaand vaak omgekeerd evenredig met populair en verkoopbaar. Maar het winnen van zo een onderscheiding geeft een boek toch vooral meer aandacht. Lezers die op zoek zijn naar het betere kinderboek leren het op die manier kennen. Een nominatie of een effectieve onderscheiding verhoogt zo ook aanzienlijk de verkoopcijfers. Bovendien hangt er aan sommige onderscheidingen een aardig prijskaartje vast. De winnaar van de Gouden Uil ontvangt bijvoorbeeld 25 000 euro. Je kan je voorstellen dat het een auteur wat meer financiële ademruimte geeft om te blijven experimenteren. En natuurlijk mag je niet vergeten dat een onderscheiding achter je naam weer nieuwe deuren opent, zoals een uitgave in het buitenland.
Beeld je eens in wat er zou gebeurd zijn als bijvoorbeeld Pieter Gaudesaboos’ eerste boek Roodlapje 
nooit genomineerd zou zijn voor een Gouden Uil. Voordien verkocht het boek voor geen meter. Pieter was een totaal onbekende en boekhandelaars wisten niet wat ze met het boek aan moesten. Na de bekendmaking van de shortlist voor de Gouden Uil kreeg het boek plots media-aandacht en werd het weer in het uitstalraam van de boekenwinkels gestald. Het raakte bekend bij die lezers die op zoek zijn naar kwalitatief hoogstaande boeken en Roodlapje was al gauw aan een herdruk toe. Uiteindelijk heeft het Pieter gebracht tot waar hij nu staat, met ondertussen een echte Gouden Uil in zijn prijzenkast.
Ik ben bang dat, mochten de Griffels, Penselen en Zoenen verdwijnen, er een reden minder is voor auteurs om betere boeken te maken. Als enkel populariteitsprijzen blijven bestaan, vrees ik dat populariteit ook bij die auteurs die eerder de moeite deden om bovengemiddelde boeken te schrijven de maatstaf zal worden. Uit noodzaak, om het hoofd boven water te houden. En dat is een heel ongezonde evolutie.
Dus redden die Griffels, Penselen en Zoenen! Ze hebben lezers al in contact gebracht met heel veel moois.
Stefan,
Ik ga me niet uitspreken over het nut van prijzen (hoewel de wildgroei ervan de kwaliteit niet ten goede komt!), maar ik wil toch een paar opmerkingen plaatsen:
1. Wat ( de ‘totaal onbekende’) Pieter Gaudesaboos betreft: hij was in West- Vlaanderen in 2004-2005 al opgemerkt als vernieuwend illustrator (mede dank zij Marita Vermeulen). Hij vergezelde in 2004 de grote West- Vlaamse delegatie van illustratoren naar Münster, Duitsland voor de tentoonstelling ‘In de wolken’, een tentoonstelling die begin 2005 ook in Vlaanderen geopend werd (Brugge) en daarna rondreisde. De tentoonstelling)kende een massale belangstelling. Organisator was de Dienst Cultuur van de Provincie West- Vlaanderen. Ik bedoel maar: Pieter Gaudesaboos kreeg niet enkel belangstelling door de nominatie van de Gouden Uil.
Trouwens, andere auteurs en illustratoren (vraag het bijv. Frank Adam of Klaas Verplancke maar) zullen bevestigen dat de provincies (en ik spreek hier als West- Vlaamse in de eerste plaats over West- Vlaanderen) met alle mogelijke initiatieven de (jonge) kunstenaars steunen. Ook dat bezorgt hen bekendheid, naast de prijzen.( Er zijn trouwens naast de tentoonstellingen, steun en toelagen ook Provinciale Prijzen en een Interprovinciale Prijs.)
2. Nog een aanvulling en rechtzetting: je vermeldt als publieksprijzen de Kinder- en Jeugdjuryprijzen Lees 17 en de Nederlandse Kinderjury. Je vergeet de oudste (wat Vlaanderen betreft)en nog altijd de belangrijkste: de KJV: Kinder- enJeugdjury Vlaanderen, opgericht in 1981: een prijs die op ene héél andere manier toegekend wordt dan de Lees 17 en de Nederlandse Kinderjury: de KJV- prijs wordt toegekend door kinderen die 5x per jaar in discussiegroepen samen komen en geen last van lobbying hebben. Maar dit is een andere discussie.
Mijn opmerking heeft slechts zijdelings met jouw stuk te maken, maar ik wou dit toch even kwijt. En wat mij betreft:akkoord: redden die zoenen en griffels en penselen! We mogen echt niet toelaten dat er nog meer beknot wordt op cultuur!!!!!
In boekenvriendschap,
Jet
Jet wil zich niet uitspreken over het nut van prijzen, maar doet het toch: ze vindt dat de wildgroei van prijzen de kwaliteit niet ten goede komt. Dat staat in schril contrast, vind ik, met haar slotopmerking.
Mijns inziens zijn er juist te weinig prijzen – met name voor illustratoren zijn er bij lange na niet genoeg! Al die prijzen hebben hun eigen verdienste, maar gezamenlijk in ieder geval deze: wat je koestert beklijft. En wat je niet koestert kwijt weg. Of zoals Stefan het zegt: ‘Ik ben bang dat, mochten de Griffels, Penselen en Zoenen verdwijnen, er een reden minder is voor auteurs om betere boeken te maken.’
Ook mooi: wat je niet koestert kwijt weg. Misschien nog wel mooier. Maar ik bedoelde eigenlijk: wat je niet koestert kwijNt weg. Of bedoelde ik: wat je niet koestert is kwijt en weg? Enfin, u begrijpt het wel.
Beste Jet,
1. Wat Pieter Gaudesaboos en West-Vlaanderen betreft heb je deels gelijk. Pieter had in 2002 al een gids uitgebracht die kinderen wegwijs maakte in Brugge. Wel schrijf je dat Pieter in 2004-2005 al opgemerkt werd als vernieuwend illustrator. Toevallig dateert de nominatie van Roodlapje ook van 2004. Het een kan dus toch met het ander te maken te hebben, maar ik moet toegeven dat ik dat niet weet. Ik ken de West-Vlaamse ondersteuning van beeldend kunstenaars niet, maar het valt wel op dat zoveel goede kinderboekillustratoren Westvlamingen zijn. Het zal daar dus wel goed zitten.
Als ik puur voor mezelf spreek dan moet ik zeggen dat Pieter voor mij vóór zijn nominatie toch een totaal onbekende was. En ik denk dat dat voor veel mensen in de andere provincies ook het geval was. Dat geldt trouwens niet alleen voor Pieter Gaudesaboos. Door mijn job krijg ik nu elke maand al de nieuw verschenen kinder- en jeugdboeken onder mijn neus. Ik bevind me nu dus in een luxepositie om kwalitatieve boeken te ontdekken. Ik denk dat de meesten onder ons daar enkel van kunnen dromen. Maar vroeger was dat anders. Toen baseerde ik me op erelijsten van literaire prijzen om te beslissen welke boeken ik zou lezen. Heel veel auteurs heb ik net op die manier leren kennen.
2. De KJV ben ik echt niet vergeten, maar ik heb die opzettelijk niet vernoemd. Alhoewel de uiteindelijke jury uit kinderen en jongeren bestaat, kan je toch moeilijk zeggen dat het hier louter om een populariteitsprijs gaat. Allereerst gebeurt er een voorselectie door mensen met kennis van zaken. Het lijstje waaruit kinderen kunnen kiezen is sowieso al kwalitatief sterk. Bij Lees 17 is de enige selectie dat het om boeken van Vlaamse auteurs of door Vlamingen vertaalde boeken moet gaan. Maar voor de rest zit daar dus alles wat in Vlaanderen verschenen is tussen, van uitstekende boeken tot – excuseer mij – regelrechte brol. Bij de Nederlandse Kinderjury is er blijkbaar ook een voorselectie, maar ik vraag me af op welke criteria die gebaseerd is (misschien kan Ted ons dat wel vertellen), want ik kan er geen lijn in ontdekken. Verder geef je al aan dat de kinderen die aan de KJV deelnemen goed begeleid worden in duscussiegroepen. Een van de vereisten is ook dat je alle boeken uit je categorie moet gelezen hebben vooraleer je je stem uitbrengt. Bij Lees 17 is dat absoluut niet het geval en ik vermoed bij de Nederlandse Kinderjury ook niet (Ted?). KJV vind ik net een heel lovenswaardig initiatief, precies omdat het niet louter om populariteit gaat, maar omdat kinderen net getraind worden kwaliteit in boeken te herkennen.
3. Ik ben absoluut niet bang van een wildgroei aan literaire onderscheidingen die op kwaliteit gebaseerd zijn. Zoals ik al schreef, het houdt auteurs alert om voor kwaliteit te kiezen en brengt de betere boeken in de aandacht.
Nog even toevoegen: Wat ik wel jammer vind is dat er voor de nietsvermoedende lezer (met opzet?) geen moeite wordt gedaan om een onderscheid te maken tussen populariteitsprijzen en onderscheidingen op basis van kwaliteit. In reclamefolders van uitgeverijen en op boekomslagen wordt zo vaak de vermelding ‘bekroond’ gebruikt, terwijl er voor mij toch een hemelsbreed verschil is tussen ‘bekroond met een Gouden Uil’ of ‘bekroond door de Kinderjury’.
Maar ja, dat is weer een andere discussie…
@ stefan: Voor de Nederlandse Kinderjury komen alle in het kalenderjaar daarvoor in Nederland verschenen boeken in aanmerking. Organisator de CPNB stelt in overleg met bibliothecarissen en boekhandelaren twee tiplijsten samen van ieder 25 boeken om kinderen een beetje op weg te helpen. Een lijst voor 6-9 en een voor 10-12 jarigen. Naast alle reeds min of meer populaire auteurs en boeken worden meestal ook een paar minder voor de hand liggende titels vermeld bij de Leestips. Kinderen hoeven zich bij hun keuze niet te beperken tot die twee keer 25 titels, maar boeken die niet op een Tiplijst staan, missen een aanprijzing op de Kinderjurywebsite en op stemformulieren in bibliotheken. Een boek van de Tiplijst heeft waarschijnlijk meer kans om de Kinderjury te winnen.
Weet je welke mensen ik in het ‘prijzenlandschap’ een beetje ondergewaardeerd vind? Dat zijn de vertalers. Die kunnen pareltjes (vertalingen van al parels) afleveren en er helaas heel weinig voor worden beloond.
@Hilde I:
hier ben ik het nu eens helemaal mee eens. Ik probeer daar sinds de vertalingen van Tobie Lolness zeker op te letten…:-)
Ted,
Je hebt volkomen gelijk: mijn reactie is te vlug en dus te slordig geschreven. Mijn impulsiviteit heeft me parten gespeeld, terwijl ik eigenlijk enkel wou reageren op de soort prijzen, eerder dan op de noodzaak ervan. Sorry dus. Ik ga akkoord met de laatste conclusie van Stefan:’ we hoeven niet bang te zijn van de veelheid van prijzen, op voorwaarde dat ze op kwaliteit gebaseerd zijn.’ Inderdaad, op objectiviteit en kwaliteit en niet op andere belangen.
Stefan,
Ik apprecieer het dat je de KJV (waarvan ik medestichter ben en waarvoor ik me 25 jaar heel intensief heb ingezet) niet zomaar bij de publieksprijzen vermeldt. Maar, we kunnen de KJV ook niet bij de literaire prijzen rangschikken. De kinderen vormen geen literaire jury, zelfs de volwassenen die de nominatielijsten samenstellen, hanteren niet enkel literaire normen, in de strikte zin van het woord. Waar rangschikken we de KJV dan wel onder? Misschien gewoon onder een degelijke kinder- en jeugdjury, en dat is het toch.
En wat West- Vlaanderen betreft, ja, die behoort nog altijd niet tot de gouden driehoek…hoeveel inspanningen er ook gebeuren.
Maar goed, eigenlijk heeft dit allemaal weinig met de essentie te maken: de boeken. Daar zal ik me in het vervolg bij houden.
In boekenvriendschap,
Jet
In boekenvriendschap,
Jet
Ik kon het niet beter zeggen dan Ted: ‘Wat je koestert, beklijft. En wat je niet koestert, kwijnt weg.’ Een hele grote waarheid, en meteen een hele grote reden om literaire prijzen te blijven uitreiken.
En ook: literaire prijzen hebben een signaalfunctie. Net als bijvoorbeeld ook recensies. Uit het bijna oeverloos grote aanbod belichten zij dat wat echt de moeite waard is – en net door de omvang van het aanbod is die functie broodnodig, voor al wie zich niet gespecialiseerd met kinderboeken bezighoudt. Het is zorgelijk dat én literaire prijzen én kwaliteitsrecensies blijkbaar onder druk staan…
@Hilde: groot gelijk. Vertalers zijn erg onzichtbaar, nochtans is hun werk van cruciaal belang. Een boek mag nog zo mooi zijn, als het slecht vertaald is, staat het nergens…
Gefeliciteerd, alvast, om deze actuele discussie eens in de spotlights te brengen. Dit leeft in Nederland en Vlaanderen, zo mag ook uit onze discussie blijken.
Ik heb vroeger al gesproken over de veldtheorie van Bourdieu, waar ik een toch wel gelovige aanhanger van ben. Bourdieu (een bekend socioloog) meent dat er twee soorten kapitaal (of winst) zijn: economisch – dat is het zuivere geld – en sociaal kapitaal. Sociaal kapitaal uit zich in aanzien, respect, nabootsing.
Het lijkt me zo te zijn dat prijzen eerder bijdragen tot het verhogen van het sociaal kapitaal van een boek. Karin heeft gelijk dat prijzen (en recensies) vooral hiervoor dienen. Ze mogen om die reden ook zeker niet verdwijnen. Toch kan ik me ook in de mening van Jet vinden. Prijzen kunnen uitsluitend een signaalfunctie vervullen wanneer ze zelf ook kwaliteit nastreven. Red die literaire prijzen, ze maken onze chaotische literaire wereld een beetje overzichtelijker!