De verboden vraag / Michael Morpurgo ; Michael Foreman
Lesley is een jonge journaliste die door een toevalligheid de wereldberoemde violist Paolo Levi mag interviewen. Ze is door het dolle heen “de een zijn dood, is een ander zijn brood”, is namelijk op haar situatie van toepassing. Levi houdt niet van interviews geven en heeft al menig journalist gewoon de deur gewezen – maar de journaliste die het interview in Venetië zou hebben met Levi, heeft een skiongeluk gehad. Lesley wordt gebrieft, ook over “de verboden vraag”. Lesley zegt maar “ja” op Meryls vraag of ze weet heeft van die éne vraag die ze zeker niet mag stellen. Ook wat ze verder over hem weet, ratelt ze af. Maar Lesley is heel erg zenuwachtig, en bang om fouten te maken.
Bij Levi aangekomen, doet deze haar een voorstel: zij mag één vraag stellen, en hij zal een verhaal vertellen… Daarna zullen andere vragen overbodig zijn.
“Maar de maestro vindt haar aardig”, meldt de achterflap, “en hij begint uit zichzelf te vertellen…”Ook hier: de achterflap alleen zou er me niet toe bewegen dit boek te lezen. Wel wanneer ik het boek opensla, en lees dat de oorspronkelijke titel van dit boek “The Mozartquestion” is. En verwacht wat mij betreft ook zeker niets fabelachtigs. “Fabelachtig mooi” is dit boek in elk geval wel, maar het is absoluut geen “fabel”, zoals de achterflap meldt.
Hoe is Paolo (De achterflap spreekt zelfs van Paulo, terwijl er het hele boek door gebruikgemaakt wordt van Paolo) geworden wie hij is?
“Hij houdt niet van applaus, blijft er niet op wachten. Hij gelooft er blijkbaar niet in. (…) Hij vindt dat als er zo nodig geapplaudisseerd moet worden, het voor de muziek moet zijn, of eventueel voor de componist, maar in geen geval voor de uitvoerend musicus. Hij zegt dat de stilte na de uitvoering deel uitmaakt van de muziek en niet onderbroken zou mogen worden.” (…) Vindt dat muziek levend moet zijn, niet ingeblikt”. “Ik heb een hekel aan kou”. “Taal lijkt op muziek. Je leert het het beste door te luisteren. (…) “Geluid heeft ruimte nodig om te ademen. Net als wij lucht nodig hebben.”
Waarom is hij zo’n begenadigd muzikant? Uit passie, zo blijkt, en omdat het – als je het verhaal leest – zijn lot is, of het zo is moeten zijn. Levi werd echter niet in die richting geduwd, en dit boek gaat ook niet over het worden van een zeer beroemd iemand. Integendeel, bijna. Maar al te verre uitwijdingen over de titel is het boek – voor wie het nog niet las – oneer aandoen. De Verboden Vraag heeft alles te maken met wat Paolo’s ouders hebben meegemaakt tijdens Wereldoorlog II, en dat is weer een heel andere kant uit die oorlog die op heel korte tijdspanne van nauwelijks 72 bladzijden die dit boekje telt, wordt uitgelegd – zij het op een fractie van het boek. Morpurgo heeft zich hierover ook zeer goed gedocumenteerd. Achteraan in het boek zit ook – beetje een modetrend, zo lijkt het wel – een “bericht van de schrijver.” Het is echter raadzaam om eerst het verhaal te gaan lezen, en niet eerst naar achteraan het boek te bladeren.
Hier en daar had ik wel het gevoel dat het interview door Lesley er niet echt bij hoefde, en het is al helemaal niet zo dat expliciet uit de tekst blijkt dat Signor Levi haar aardig vindt. Maar dat is goed zo: zo wordt louter op het leven van Paolo Levi gefocust.
Ook de tijdspanne in het boek klopt, maar vergt enig rekenwerk.
Dit is een zeer indrukwekkend maar klein meesterwerkje, met prachtige tekeningen van Michael Foreman, een wereldberoemde illustrator, die zeer veel gevraagd wordt. Wanneer je de prenten bekijkt, merk je wellicht meteen op waarom dit zo is. Ook in dit boek levert hij meesterwerkjes af, die soms voorafgaan wat de tekst vertelde of wat de tekst nog zal vertellen.
Ook Paolo’s woonplaats Venetië wordt heel mooi in de prenten weergegeven.
Zowel in de tekst als in de tekeningen zitten grote emoties vervat, die een element uit WOII zo treffend weten te vatten voor kinderen vanaf een jaar of acht. Voorlezen kan zeker ook al vanaf deze leeftijd.
Morpurgo heeft sinds ik zijn boek “Het verbluffende verhaal van Adolphus Tips” las, een streepje voor. Om zijn taal, en om de warmte die in zijn verhalen zit, en hoe de personages met elkaar omgaan. Over liefde zonder klefheid, om maar een element te noemen.
De verboden vraag / Michael Morpurgo ; Michael Foreman (ill.) ; vertaald door Jenny de Jonge.- Amsterdam : Arena, 2008.- 72p.: ill.- Oorspronkelijke titel: The Mozart Question.- ISBN: 978 90 6974 953 2
Dag Katrien,
Net als jij heb ik genoten van het kleinood ‘De verboden vraag.’ Ik besprak het boekje uitgebreid in De Leeswelp 2008,nr.6 (september).
Een kort citaat uit de bespreking:
“Je kan dit intieme verhaal op verschillende manieren lezen. Als het wordingsverhaal van een beroemde violist, als een overlevingsverhaal uit de kampen van WO II, of als een verhaal dat de kracht van muziek bezingt en tegelijkertijd aantoont hoe muziek misbruikt kan worden.
In geen van de 3 benaderingen is het verhaal uniek. Een gelijkaardig overlevingsverhaal en ode aan de kracht van de muziek in barre tijden vinden we bijvoorbeeld Roger Vanhoeck in ‘Sonate in Auschwitz’(Bakermat, 1995; in 2003 opnieuw uitgegeven bij Abimo onder de titel ‘Verboden muziek’). Wat Morpurgo’s verhaal wel uniek maakt is de invalshoek en de spontaneïteit van de verteller. Binnenin het raamverhaal van de interviewende journaliste groeit het ongekunstelde verhaal van de vijftigjarige Paolo Levi. Moeiteloos kruipt hij terug in het voorstellingsvermogen van een negenjarig jongetje. Zijn beeldende en gedetailleerde beschrijvingen blijven op kinderhoogte, maar leiden functioneel tot een volwassen interpretatie. Hij tekent bijvoorbeeld de kapperszaak van zijn vader, waar hij als kleine jongen uren stilletjes zat te kijken en te luisteren, en hij besluit: “ Ik weet zeker dat ik mijn eerste gevoel voor ritme, en mijn gevoel voor concentratie, in de kaperszaak heb opgedaan. Ik heb er ook leren luisteren.” Dergelijke combinatie van kinderlijke gevoelens en een volwassen kijk achteraf leveren meerdere mooie passages op.”
Wat de titel betreft, was ik zelf gelukkiger met de Nederlandse titel dan met de Engelse, the Mozart Question:
” Het mysterie dat er achter ( achter de Nederlandse titel) schuilgaat, is uitdagend en zet de lezer op dezelfde hoogte als journaliste Lesley. Zij weet immers ook niet welke vraag ‘verboden’ is. Wie aandachtig leest en zich door Morpurgo’s natuurlijke vertelstijl laat inkapselen, heeft de Engelse titelhint niet nodig om het antwoord te vinden! ”
En wat de tekeningen van M. Foreman betreft: ik was net zo onder de indruk als jij!!
Bij mij heeft Morpurgo, dank zij Anita Wuestenberg trouwens, al lang een voetje voor. Zeker na “Het verbluffende verhaal van Adolphus Tips” en al helemaal na zijn indrukwekkende ‘Alleen op zee’! Mijn raad: Lees Morpurgo en geef zijn boeken als lentefeest- of vormselgeschenk!!
Dank voor de tip, Katrien (en Jet)! Ik moet bekennen dat ik het niet gelezen heb, maar daar komt nu wel verandering in, denk ik.
Karin,
Je hebt toch wel al een boek van Morpurgo gelezen? (Heb heel lang gedacht dat hij de schrijver was van “Het oneindige verhaal”, maar da’s een andere Michael (Ende)!:-)
En ach, Karin, ZEKER lezen hoor, “De verboden vraag”. Of Adolphus Tips, of “Alleen op zee (die wacht op mij in de winkel voorlopig). Aah…:-)