De literatuur is een raar beestje. Schrijvers proberen literatuur te maken, illustratoren proberen ze kleur te geven, wij proberen ze te begrijpen. U probeert ervan te genieten. Wat is literatuur? Dat is waarschijnlijk de meest relevante en tegelijkertijd irrelevante vraag die u zich kunt stellen. Laten we zeggen dat deze vraag de reden samenvat waarom ik Germaanse ben gaan studeren. Of ik een antwoord gevonden heb, is hier even niet aan de orde.

De Letterenfaculteit in Leuven is een betonnen gebouw (het Kremlin voor de vrienden) waar allerlei verschillende inzichten en overtuigingen huizen. De ene al wat geloofwaardiger dan de andere. Er is één klein, nogal rommelig bureautje waar de kinderboeken wonen. Ze wonen bij professor Ghesquiere, die zich ontgetwijfeld al danig heeft opgejaagd over de niet-commotie rond de Gouden Uil Jeugdliteratuurprijs.

Want ik vertel u uiteraard niets nieuws meer als ik zeg dat er voor deze Gouden Uil geen plaats meer is. Op de oh zo gerespecteerde culturele zender van de VRT vindt men de mening van Grote Meneer Mortier belangrijker dan die van zijn collega, Mevrouw Bijna Lotti. Laten we vooral veel lawaai maken over Het Grote Boek en laten we vooral fluisteren over Het Kleine Boek. Dat blijkt de nieuwe politiek te zijn. Een schande is het, voor elke zichzelf respecterende lezer. Want, ook u bent begonnen met Het Kleine Boek, en uw bezoek aan Vertel Eens verraadt dat Het Kleine Boek u nooit meer heeft losgelaten. Wel, u behoort niet tot een uitstervende soort. U behoort tot een bevolkingsgroep die recht heeft op een Uil, maar die daarvoor in de media niet aan haar trekken komt.

Ik meen hier echter een ouder fenomeen in te ontdekken. Een wijze man in de betonnen faculteit Letteren schreef enkele jaren geleden een literatuuroverzicht van 1945-2005 onder de klinkende titel “Altijd weer vogels die nesten beginnen.” Het boek besluit met een soort holistisch perspectief over waar het met de hedendaagse literatuur zoal naartoe moet. Een blik in de toekomst, die even onzeker is als een bezoeker van Mexico City dezer dage. De Wijze Man zegt: “In geval van succes verwerven sommige auteurs de status van vedette en bekende Nederlander respectievelijk bekende Vlaming, en worden ze buiten de literatuur voor alles en nog wat in de medio opgevoerd. [...] Bij velen bestaat de vrees dat minder commerciële boeken, auteurs en genres, in de verdrukking komen. Misschien is hier inderdaad sprake van een breuk, een moment van discontinuïteit in de ontwikkeling, die het einde inluidt van de esthetische autonomie van de literatuur zoals die sinds de romantiek gemeengoed was geworden.”

Deze Wijze Man heeft ongetwijfeld een punt. Of de mediahype die (bewust?) rond bepaalde auteurs en boeken wordt gecreeërd het einde van onze hedendaagse literatuurbeleving inluidt, weet ik niet. Maar als je het zo bekijkt, is de afwezigheid van de Jonge Uil misschien eerder een zegen dan wel een gesel? Gaan de lezers van die boeken namelijk dan niet om de juiste redenen lezen, (en dus niet om een knap koppie op tv?)… Dit neemt echter niet weg dat de media het recht niet hebben om literatuur te maken of te kraken – immers, met hun boycot van de jeugdliteratuur zet de VRT een duidelijk statement neer. Deze hele commotie maakt de literatuur, datgene waar wij zo van houden, stuk. Het maakt de vraag “wat is literatuur?” des te gecompliceerder. Feit is dus dat de mediatisering van het literatuurlandschap al jaren aan de gang is, en in mijn ogen wordt het alleen maar erger. De media gaan (vaak met de verkeerde maatstaven!) bepalen welke boeken aandacht krijgen en welke niet. Zo hypothekeren ze de toekomst van een hele boel goede boeken, wiens snoetje nu eenmaal niet tv-geniek is. En in zekere zin dwingen ze de lezer om zijn literatuurbeleving bij te stellen…

Maar wat doen we eraan? We kunnen vertellen, hier en elders, dat we niet akkoord zijn. We zouden de media kunnen vragen hun literatuurpolitiek wat bij te stellen, of we zouden kunnen afwachten en kijken welke vogels – ondanks de mediadruk – toch nieuwe nesten beginnen. Want de geschiedenis wijst uit dat de literatuur gelukkig altijd haar eigen weg wel vindt.

Karen