Van critici en auteurs
Laatst las ik een artikel over critici en de immer moeizame relatie tussen critici, lezers en auteurs. Critici, zo stond er, zijn eigenlijk zoals eunuchen: ze zijn er elke dag zo dichtbij, ze gaan er elke dag mee om, maar ze kunnen het zelf niet. Als je begrijpt wat daarmee bedoeld wordt…
Toegegeven: ik voelde me beledigd. Niet dat ik zo ijdel ben dat ik mezelf als criticus beschouw, maar toch. Ik balanceer eerder naar de literair kritische kant dan naar die van het auteurschap. Misschien zelf eens een boek schrijven dan, dacht ik. Het is een idee waar ik al lang mee speel, maar mijn hoofd kan of wil niet. Ik ben eerder van het dagboektype. Ik dagboek als sinds mijn twaalfde in de hoop dat ik op een dag wakker word als romanschrijver. Never gonna happen.
Het blijft een heikele kwestie: wie zijn wij om een boek te beoordelen, als we zelf het edele métier van het auteurschap niet kunnen beoefenen. En hoe geloofwaardig zijn onze woorden dan? Misschien is het niet meer dan normaal dat elke zichzelf respecterende auteur de mening van critici met een korreltje zout neemt. Aan de andere kant vraag ik me dan af, welke mening is dan wél waardevol? Kunnen auteurs die over collega’s een mening hebben meer gewicht in de schaal leggen? Als dat zo is, dan zijn we wel snel uitgepraat. Bovendien is de literaire wereld in België heel klein en “zich kent zich” (dat heb ik tijdens mijn studie Germaanse meermaals ondervonden).
Hoe dan ook: ik raak van dat idee “criticus als eunuch” niet af. Er is wat van. Ik zie persoonlijk maar één oplossing: critici moeten heel veel lezen, leren, ontdekken en bijleren. Uiteindelijk kan daar een gegronde mening uit groeien. En in mijn ogen moet elke criticus zich blijven afvragen: wat is goede literatuur voor mij? Sommigen zullen zeggen: dat is persoonlijk… ik geloof echter dat er genoeg ingewikkelde theoretische modellen bestaan op basis waarvan je voor jezelf kan zeggen “dit is goede literatuur en dit niet”. Al vraagt dat een leven lang zoeken en uittesten. Maar het is de moeite waard, want op de een of andere manier gaan we als critici toch maar gecastreerd door het leven.
Hmm, wat een fijn stuk zeg! En goh: Kritiek op een goeie manier kunnen geven: het is ook iets waaraan je moet leren. En aan de andere kant vind ik wanneer ik een recensie schrijf het wel jammer om op die en die en die punten te letten als het VERHAAL zo mooi is…
Ik weet niet zeker of het Wina Born was, destijds Neerlands meest beroemde gastronomische journalist, die het zei, maar het klopt volgens mij wel: ‘Je hoeft geen ei te kunnen breken om een omelet te beoordelen.’
Maar je moet waarschijnlijk wel een hoop omeletten hebben gegeten om er iets zinnigs over te kunnen zeggen. En natuurlijk is het wel handig als je zelf een ei kunt breken, want als andermans omelet niet smaakt, kun je er in ieder geval zelf een bakken. Maar dat terzijde. :-)
Goed gezegd, Ted! :-)
Groetjes,
Inge
Mooi stuk, Karen. Het belangrijkst vind ik dat critici (in wat voor discipline dan ook) zich eerst een groot vergelijkingskapitaal opbouwen voordat ze gaan beoordelen. En of andere auteurs dan goede critici zouden zijn? Er zijn er die praktisch nooit boeken van een ander lezen. Er zijn trouwens genoeg schrijvers die slechte boeken schrijven. Ik weet niet of ik op hun mening zit te wachten.
Ik geef Ted gelijk. Een goede kinderboekrecensent is een superlezer (en -kijker, als het om prentenboeken gaat). Hoe lees je een tekst? Hoe vorm je je een oordeel? Die vragen zijn al lastig genoeg om te beantwoorden om toe te komen aan de vraag: zou ik het zelf ook kunnen?