Hoe krijg je scholen warm voor literatuur?
1 september. Schoolpoorten zwaaien weer open. Hoog tijd om weer eens een oud zeer op te rakelen: er schort nog heel wat aan het literatuuronderwijs in Vlaanderen.
Het is ook niet nieuw: de vraag hoe je kinderen aan het lezen krijgt kan al gauw herleid worden tot de vraag hoe je bereikt dat leerkrachten jeugdliteratuur belangrijk gaan vinden. Want niets werkt beter dan de aanstekelijkheid van een leerkracht. Het zijn niet mijn woorden, maar die van Aiden Chambers. Maar over hoe je dat doet is al heel vaak gediscussieerd. Tot vandaag. Want hier komt de oplossing!
Waar scholen heel gevoelig voor zijn is hun imago. Concurrentie tussen scholen is iets dat op heel veel plaatsen enorm speelt. Scholen willen zich graag profileren als buitengewoon. Als we daar nu eens gebruik van maken.
Het idee is helemaal niet nieuw. In het verleden konden scholen bijvoorbeeld al de titel ‘sportschool’ verdienen. Mits aan een aantal voorwaarden werd voldaan, mochten scholen een bordje met deze titel aan hun gevel hangen. Recenter, en haast nog populairder, was de kans voor scholen om zich te profileren als ‘MOS-school’. MOS staat voor Milieuzorg Op School. Scholen die projecten rond mileu op poten zetten, kinderen stimuleren om selectief afval te verzamelen, samenwerkingsverbanden aangaan met externe partners die rond dezelfde problematiek werken… Enfin, na een heleboel stappen te hebben doorlopen verdienen scholen een MOS-logo. Ze kunnen zelfs nog een tweede en derde logo verdienen als ze nog verder gaan. Wie precies wil weten hoe het in elkaar zit, surft maar eens naar http://www.lne.be/doelgroepen/onderwijs/mos. Vooral basisscholen, maar ook een heleboel secundaire scholen en hogescholen zijn hier en masse op gesprongen. Scholen hebben nood aan zulke projecten die van buitenaf gecoördineerd worden en waarmee zij zich kunnen profileren. Geloof me, dat is de manier waarop scholen voornamelijk denken. Ik kan het weten, ik kom uit het onderwijs. Een school die op dit moment geen MOS-school is, is niet meer mee. Het MOS-project is een regelrechte hit.
Wordt het nu niet tijd voor een nieuw project: de LOS-school? (Literatuur Op School). Ja, ik weet het, de naam is slecht gekozen. Ik kom op dit moment op niets anders. Wie betere suggesties heeft mag het laten weten.
Hoe gaan we te werk? In eerste instantie moeten scholen eraan werken DAT kinderen lezen. Niet alleen leestechnische vaardigheden en vaardigheden rond begrijpend lezen, maar ook leesplezier wordt een doel waarvoor men prioritair kiest. Wat kan daar allemaal in vervat zitten:
- Scholen zoeken leesvriendelijker alternatieven voor het afstompende niveaulezen.
- Scholen organiseren partnerlezen, tutorlezen, voorlezen…
- Scholen richten leesplekken in, klasbibliotheken, boekenhoeken, leeshoeken om te lezen tijdens speeltijden…
- … (Wie nog meer suggesties heeft vult maar aan.)
Op deze manier verdienen scholen hun eerste logo.
In tweede instantie werken scholen aan WAT kinderen lezen. Ze leren met andere woorden kinderen kwaliteit in jeugdliteratuur te ontdekken. Klinkt erg pretentieus, maar ik zou het erg jammer vinden als dit zou ontbreken. Ik geloof niet dat we veel verder zijn geraakt als we allemaal Siltonfans gaan kweken.
Wat kan dit betekenen?
- In de klas wordt actief gewerkt rond literaire competenties.
- In leesgroepen wordt gedebateerd over gelezen boeken.
- Leerkrachten engageren zich een aantal kinderboeken te lezen uit een kwalitatieve boekenlijst.
- Auteurs worden uitgenodigd in de klas.
- … (Ook dit zijn maar een aantal losse ideeën. Laat maar horen wat er nog bij kan.)
En zo verdienen scholen hun tweede logo.
Het is nog maar een eerste schets. Er blijven nog vele vragen over. Als je werkt rond leesonderwijs, dan moet je bijvoorbeeld ook werken rond schrijfonderwijs.. Enfin, het zijn nog maar een aantal ideeën uit een lijst die nog veel langer moet worden, maar ik geloof hier in.Helaas kan ik dit niet alleen uit de grond stampen.
Ministerie van Cultuur, Ministerie van Onderwijs, Stichting Lezen, Canon Cultuurcel, Boe.be… wordt het niet hoog tijd dat jullie eens samen rond de tafel gaan zitten?
Helemaal mee eens, Stefan. Werk je ideeën iets verder uit en mail ze door naar het Ministerie van… e..a.
Volgens mij heeft zo’n LOS- schoolproject kans op slagen.
Ik wens je veel inspiratie, veel medewerking en een schitterend resultaat. Houd ons op de hoogte!
Nicole
Beste Stefan,
Een heel goed idee, en ook iets wat nauw aansluit bij de bekommernissen van Kinderconsul Gerda Dendooven. Misschien kan er zo wel een en ander in beweging worden gebracht…
Dag Stefan,
Mooi en inderdaad, naast al die andere logo’s zou dit van LOS- school een plaats mogen opeisen. Maar ik kom ook uit het onderwijs (secundair), en ik weet hoe overbevraagd die leraars zijn. Zoveel idealisten slaan hen met projecten langs de oren. Ik ben bereid waar dan ook dergelijk initiatief te steunen, maar, weet je wat nog altijd het meest stimuleert? Een begeesterde leerkracht, die voorleest of vertelt uit een boek en die zijn/haar enthousiasme overdraagt. Ook bij die ‘lummels’ van 15,16…Als je hen nieuwsgierig maakt, en als je een beetje voorlees- of acteertalent hebt (dat heeft toch iedere leerkracht een beetje), dan heb je zo mee.
Geweldig! Ga ervoor! Trek aan mouwen, bons op deuren, schud mensen wakker… Ik probeer al jaren op microniveau mijn steentje bij te dragen ;-)
Boeiend! Ook ik sta in het onderwijs (secundair), en ook ik probeer het op microniveau… door collega’s warm te maken, boekentips op hen af te vuren, mezelf aan te bieden voor ‘extra’ lessen rond voorlezen, en uiteraard door in de klas mijn best te doen. Zoals Jet terecht opmerkt, is er helaas al heel veel voor die drie (in TSO) of vier (soms in TSO, altijd in ASO) uurtjes per week. En dus weten die enthousiaste leerkrachten (die graag ook cultuurprojecten opstarten, nieuwe werk- en evaluatiemethodes testen, creativiteit willen stimuleren…) niet waar eerst beginnen. Het belangrijkste: hou enthousiaste leerkrachten enthousiast – en schenk hen wat leestijd (ik durf niet zeggen hoeveel van mijn collega’s Nederlands zeggen dat ze helaas geen tijd meer hebben om te lezen)!
Daar ben ik ooit ook van geschrokken Frauke: hoe weinig leerkrachten (talen!!!) tijd vinden (maken) om te lezen! Ik wil het niet begrijpen, maar ik begrijp het eigenlijk wel. Vooral als het om 20,- 30- gers met kleine of opgroeiende kinderen gaat!Ik denk dat daarom de tips op deze site belangrijk kunnen zijn: alleen al om het bos te openen..(althans voor wat de jeugdboeken betreft) en ons enthousiasme over te brengen. Daar komt het altijd op neer, zoals jij zegt: persoonlijk enthousiasme overbrengen!!!
In boekenvriendschap
Een heel mooi idee, Stefan. Want je hebt helemaal gelijk: voor veel kinderen begint het in de klas.
Zo’n label zou prachtig zijn, zeker als een paar gezaghebbende instanties, bij voorkeur ook van buiten de culturele wereld (die door veel mensen gezien wordt als een zichzelf bevestigend c.q. overschattend wereldje), het belang mee onderstrepen. Ik denk dan bijvoorbeeld aan het Ministerie van Onderwijs.
Wat je zegt over van buitenaf gecoördineerde projecten, die aan een school kunnen worden aangeboden, klopt helemaal denk ik. Wellicht werkt het voor veel scholen/leerkrachten zo tegenwoordig.
Jij zegt het al, Jet haalt het ook aan, Chambers zei het al: enthousiasme is zo belangrijk. Enthousiasme werkt aanstekelijk. Volgens mij moet er werk gemaakt worden van de lerarenopleidingen. Daar zitten de leraren van morgen, die moeten enthousiast gemaakt worden. Die moeten gewonnen worden voor het belang van lezen, en de waarde van het mooie kinder/jeugdboek. Die moeten inzien dat je inderdaad niet veel verder komt met alleen maar Stiltonlezers te kweken. (Aidan Chambers daarover, enfin hij had het over het kweken van lezers die alleen maar HP lezen: ‘Then you only learn them to chew their way through paper.’) Die leraren-in-spe moeten in contact komen met mensen die vol vuur over lezen en het belang ervan vertellen (wie ooit een lezing van Chambers meemaakte vergeet het nooit meer) en met mensen die hun tonen wat voor mooie, prachtige, bijzondere boeken er bestaan. De zaadjes die zo gezaaid worden, die kunnen later veel vruchten afwerpen in de scholen!
[...] om rond kinderboeken en leesbevordering te werken zo gunstig mogelijk zijn. In het prikkelende stuk van Stefan en in de reacties erop worden er al een groot aantal genoemd. Geef scholen de middelen om [...]
Dag Stefan,
inderdaad een heel goed idee!
Weet je waar ik ook al een hele tijd mee rondloop? Elke school heeft een sportdag, maar waarom geen leesdag in een school?
Er kan dan voorgelezen worden, de klassen kunnen naar een bepaald genre worden omgetoverd (vb een sprookjesklas, een griezelklas,…) , er kan een boekenruilbeurs zijn,…
Ik denk inderdaad ook dat als een aantal mensen en organisaties aan tafel gaan zitten (uit de bib- en onderwijswereld, ministerie van onderwijs, stichting lezen,…) en iets gelijkaardigs als het MOS-project uitwerken, je heel wat zou kunnen bereiken. Ik denk dat je hiervoor veel scholen kan warmmaken!
Supergoed idee!
Het is er eindelijk van gekomen. In onze leraarszaal hang ik niets meer uit (tenzij affiches) over lezen maar wordt alles opgediend op een ‘leesplateau’ op de koffietafel.
Ik presenteer enkele tijdschriften ‘leeswelp’, ‘leesgoed’ en ‘lezen’. Alle info over de voorleesweek ligt er nu ook in gepresenteerd samen met het bundeltje ‘leesbevordering, hoe doe je dat?.
Mijn bedoeling is om elke maand de collega’s van nieuw leesvoer te voorzien. De tijdschriften uiteraard maar ook andere dingen (ook enkele websites heb ik al vermeld)
Kinderen enthousiast krijgen om te lezen, dat lukt nog wel en dat doen we nog altijd. Maar volwassenen besmetten (niet met mexicaanse griep maar het lees- en boekvirus) is soms andere koek. Daarom mijn vraag naar jullie toe…
Hebben jullie ideeën en tips om onze leesplateau bij te vullen?
groeten
Hilde