In het Radio 1-programma Mezzo werd zopas de shortlist voor de Gouden Uil Jeugdliteratuurprijs 2010 bekendgemaakt. Over de oogst van dit jaar was juryvoorzitster Jelle van Riet ‘redelijk’ tevreden. De conclusie van Ruth Joos van Mezzo dat een shortlist van zestien boeken erop wees dat het een goed jaar was, wilde ze ook weer niet beamen: ‘Het was redelijk, redelijk.’ Het juryrapport, te vinden op de website van de Gouden Uil, is duidelijker:

‘De Gouden Uil Jeugdliteratuurprijs is voor kinder- en jeugdboeken wat Max Havelaar is voor eerlijke koffie: een keurmerk. De selectie van eerst een longlist en daarna een shortlist gebeurt dan ook volgens de vereisten van een kwaliteitsstempel: streng, rechtvaardig en plichtsbewust. Betekent dit dat de jury wreed en meedogenloos is? Welnee. Dat zij kieskeurig en veeleisend is? De jury hoopt vurig van wel.

Elk jaar opnieuw neust zij dus tussen het ingestuurde goed naar zo zuiver en verrassend mogelijke boeken. Omdat het Gouden Uil-certificaat nu eenmaal enkel toekomt aan werk dat literair, artistiek en origineel kan worden genoemd. Bittere koffiebonen worden niet verpakt, jeugdboeken die tekortschieten eindigen niet op een Gouden Uil-lijst.

De keurstempel in de hand stelde de jury vast dat 2010 ‘het jaar van de gemiste kansen’ is. Een heleboel schrijvers, groentjes én anciens, maken het werk (nog) niet af. Vaak is de invalshoek wel fris, de pen pittig, de schets intrigerend, maar even vaak wordt die schets geen volwaardig boek, zakt de plot pardoes in elkaar, zouden de prenten gebaat zijn met minder woorden.

Tussen deze gemiste kansen en de tenenkrullende pulp is het water bijzonder diep. Bovendien biedt de oogst van 2010 nog tal van boeken die niet misstaan op een plank in de klas of thuishoren in de categorie ‘doen geen vlieg kwaad, ook kinderen niet’ doch niet het keurmerk van de Gouden Uil verdienen. Is de jury kieskeurig en veeleisend? Zij hoopt vurig van wel.‘

De vijf boeken die volgens de jury dit keurmerk wel verdienen:

Ditte Merle – Wild verliefd – The House of Books
Volgens de jury: ‘Ditte Merle levert een uniek literair non-fictieboek af over het fascinerende seks- en liefdesleven van een honderdtal diersoorten: leerrijk én verrassend, prikkelend én humorvol. Met groot taalgevoel licht zij de (jonge) lezer voor over ‘de zoete seks’ van de zalm en ‘de zoute seks’ van de paling, over hitsige konijnen en ritsige geiten, over het ‘lichtgevende kontje’ van de vuurvlieg en over ‘gepimpte en gepompte piemels’, in lengte variërend van 0,2 cm (hamster) tot 250 cm (blauwe vinvis). (…) Kortom, een boek op het lijf geschreven van al wie de Kamasoetra saai vindt.

Peter Van Olmen – De kleine Odessa – Van Goor
Volgens de jury: ‘Aan ambitie ontbreekt het debutant Peter Van Olmen niet, aan metier om daarmee om te gaan gelukkig evenmin. Zijn lijvige fantasy-thriller raast in snel tempo voort binnen een strak uitgelijnde compositie. In De kleine Odessa skeelert de lezer samen met de twaalfjarige Odessa langs de suggestieve grens tussen werkelijkheid en fantasie (…) Het ontembare vertelplezier, de sprankelende eruditie, de boeiende intertekstuele en filosofische knipogen doen de fantasy van Van Olmen ook écht leven.’

Wouter van Reek  – Keepvogel / Het diepste gat – Leopold
Volgens de jury: ‘Met Keepvogel en Tungsten, een pientere vogelmens en zijn gretige hond – of is het net andersom? – heeft Wouter van Reek zijn eigen Heer Bommel en Tom Poes geschapen. (…) Met deze Keepvogel verkent Van Reek de grenzen van het prentenboek: hij boort significante en geestige dimensies aan. Niet alleen puurt hij uit een handvol franjeloze zinnen en schaarse pennentrekken een filosofisch gelaagd verhaal – wie monomaan naar iets nieuws spit, blijft blind voor de al verworven pracht -, hij laat de lezer er ook volop in meedraaien. Woordelijk én metaforisch..‘

Marita de Sterck – De hondeneters – Querido
Volgens de jury: ‘De openingsscène van De Hondeneters is rauw en confronterend: een radeloze en epileptische jongen van achttien stuit in zijn zoektocht naar zijn weggelopen hond op een kennel waar honden op de slachting wachten. ‘t Is van het beste en indringendste wat de hedendaagse jeugdliteratuur te bieden heeft. (…) De beeldtaal van De Sterck is uitzonderlijk rijk, haar stijl sterk lichamelijk. In De Hondeneters verkent zij op overtuigende wijze de parallellen  tussen mens en dier. Zij moraliseert nooit, bewaart immer het broze evenwicht tussen de historische juistheid en de fantasierijke volkscultuur en huilt met Victor naar de maan.’

Marije Tolman & Ronald Tolman – De boomhut – Lemniscaat
Volgens de jury: ‘Vader en dochter Tolman hebben samen een reeks ingetogen en verwachtingsvolle werelden geschapen; het is aan de lezer om uit deze frisse, poëtische prenten een persoonlijk verhaal te puren. (…)  Het geheel evoceert de verglijdende repetitiviteit van de tijd, de kringloop der seizoenen, de eeuwige estafette tussen dag en nacht, alsook de mogelijkheid om binnen die ruisende cyclus mensen te ontmoeten, vrienden te maken en zo de tijd te verrijken. Elke prent is een uniek, multi-interpretabel en verbeelding prikkelend schilderijtje op zich. (…) Vrijblijvend is het nooit. Een boek om nimmer uit te lezen.‘

Wie de uiteindelijke winnaar wordt, weten we op zondag 25 april 2010.