De Amazone ligt niet in Afrika
‘Het was een publiek geheim dat de Dreuvige jarenlang missiezuster in Afrika geweest was. De hele school wist dat ze in de jungle tussen de inboorlingen gewoond had, waar ze heidense kinderen van het vagevuur gered had door ze in de Amazone te dopen met in de ene hand het kind en in de andere een pistool om krokodillen uit de buurt te houden.’
Afrika, de Amazone? De hemel van Heivisj is nog geen veertig bladzijden ver, of ik frons al de wenkbrauwen bij zo’n slordige fout. Ik geloof mijn ogen niet. Dat is maar goed ook. Want bij Benny Lindelauf staat niets er zomaar, ook dit ‘foutje’ niet. Het getuigt niet alleen van veel lef – je moet het maar durven, bewust zo’n ‘fout’ in je boek stoppen -, het is meteen ook een prachtig voorbeeld van hoe ingenieus Benny Lindelauf zijn nieuwe roman gecomponeerd heeft.
Op het moment dat het verhaal over de Dreuvige verteld wordt, lijkt het leven hoofdpersonage Fing toe te lachen. Fing, haar zussen Jes en Muulke, vier oudere broers, ‘de Pap’ en oma Mei vormen een hecht, maar arm gezin, in een Zuid-Limburgs stadje. Lindelauf schreef eerder over hen al het bejubelde Negen Open Armen. Voor arme meisjes waren er in die tijd, de jaren dertig van de vorige eeuw, weinig toekomstperspectieven: ‘Meisjes werden dienstbode of hulp in een winkel als ze geluk hadden, maar voor de meesten was er de tricotagefabriek Rosita, waar ondergoed gemaakt werd, en in het ergste geval deed je schoonmaakwerk op het slachthuis. Tot je trouwde en kinderen kreeg.’ Maar Fing krijgt misschien wel de kans om door te leren en onderwijzeres te worden. Is voor haar de Gouden Toekomst weggelegd waar lerares de Dreuvige na de catechismus over vertelt?
De oorlogsdreiging gooit roet in het eten. Fing moet als bediende gaan werken bij de rijke Sigarenkeizer en zijn vrouw, de Pruusin (‘de Duitse’). Dat baantje blijkt een dekmantel: ze moet vooral het vriendinnetje worden van Liesl, het nichtje van de Pruusin, een mysterieus, maar ook manipulatief meisje. Ondertussen sijpelt de oorlog het boek binnen, eerst bijna ongemerkt en negeerbaar, maar hoe dichterbij hij komt, hoe minder Fing er langs kan kijken. Als haar broers en vader opgepakt worden, brokkelt het eens zo hechte gezin uit elkaar.
De hemel van Heivisj is tegelijk een oorlogsverhaal, een familiekroniek en de coming of age story van Fing die aan het begin haast nog een kind is maar aan het eind een jonge vrouw, die zelf keuzes maakt. Een van de dingen die dit boek zo bijzonder maken – want er zijn er meer – is dat al dieverhaallagen voortdurend op elkaar ingrijpen. Dat komt doordat Benny Lindelauf doorheen het hele boek, en met veel kunde, talloze lijntjes uitzet, die steeds weer prachtig bij elkaar komen.
Maar wat heeft dat nou met Afrika en de Amazone te maken, denkt u misschien? Veel.
Veel later in het boek komt Fing te weten dat de Amazone helemaal niet in Afrika ligt. Dat gebeurt in een sleutelscène uit het boek, waarin Fing getuige is van de deportatie van de joden van haar stadje. Dat onderwerp is in de jeugdliteratuur al talloze malen aan bod gekomen, maar Lindelauf beschrijft het op een wel bijzonder beklijvende manier, wanneer hij Fing ervan getuige laat zijn hoe haar jongere zus Jes verzeild raakt in de groep joden die genadeloos naar de al openschuivende treindeuren wordt gedreven. Als lezer voel je in elke vezel van je lijf de paniek die zich van Fing meester maakt, sterker: je vergeet hem nooit meer.
Alsof dat nog niet genoeg is, weet Lindelauf in deze scène tal van uitgezette lijntjes te laten samenkomen: het oorlogsverhaal, Fing die haar kinderlijjk naïeve geloof in sterke verhalen verliest en leert en dat achter de werkelijkheid die zij altijd voor vanzelfsprekend heeft genomen soms schrijnende verhalen schuilen, de sterke band tussen Fing en haar zussen, het verhaal van de Pruusin, Fings toekomstdroom, het verhaal van Jes die een lichamelijk gebrek heeft en dus steeds door Fing beschermd is… Een ijzersterk stukje literatuur, dat van een groot meesterschap getuigt.
Die ingenieuze compositie is maar één reden waarom De hemel van Heivisj een ronduit schitterend boek is. Er is ook de kracht van de vertelde verhalen, er zijn de onvergetelijke personages, er is het enorme beeldende vermogen van Lindelauf, er is de prachtige schets van de relatie tussen de drie zussen, en bovenal is er Lindelaufs taal, die om van te smullen is. Over al die dingen heb ik het in mijn uitgebreide bespreking van dit boek in het meinummer van De Leeswelp. De conclusie geef ik u alvast mee: ‘Hij is niet de nieuwe Kuijer, niet de nieuwe Van Leeuwen of de nieuwe Tellegen, hij is een auteur met een geheel eigen stem, maar met dit overrompelende boek heeft hij zijn plek tussen deze grote namen van de Nederlandstalige kinderliteratuur wél verworven.’
Volledig akkoord met de conclusie Karin. Het is een schitterend boek dat je niet in één twee drie uit je hoofd zet om aan een ander te beginnen.
Iets anders: in vele besprekingen, ook hier nu, gebruiken de recensenten de term ‘coming- of- age”- roman. Een ‘internationale’ aanduiding voor een roman over volwassen worden, de groei van een kind naar puber en adolescent. Was daar vroeger geen Nederlandse term voor? Of een term die nu nog gebruikt kan worden en wat minder gespecialiseerde lezers beter op weg kan zetten? Ik ben gewoon nieuwsgierig.
In boekenvriendschap, Jet
Een goeie vraag, Jet. Ik weet er niet meteen een, ik gebruik soms ook het Duitse Bildungsroman. Dat wordt door Van Dale vertaald als ‘ontwikkelingsroman’: die term zou ook wel gebruikt kunnen worden…
Wat kijk ik er al lang naar uit om dit boek te kunnen lezen!
‘Negen open armen’ was zo mooi en heeft destijds veel te weinig literaire prijzen gewonnen.
Wat kijk ik er al lang naar uit om dit boek te kunnen lezen!
‘Negen open armen’ was zo mooi en heeft destijds veel te weinig literaire prijzen gewonnen.
Nou, als dít boek de podia van de prijzen niet haalt, dan weet ik het niet meer! Het is van het beste wat er in jaren verschenen is!
Dus: rep je naar de bibliotheek, Stefan, en lees het! :-)
Ja, lezen, Stefan. Dat wordt de komende Gouden Uil :)
En inderdaad Karin, ik gebruikte vroeger zelf ook ‘Bildungsroman’ of ontwikkelingsroman. Is die Duitse term helemaal in onbruik geraakt? En hoe zou dat komen?
Katrien gebruikt in onze cursus “initiatieroman” als opvolger van Bildungsroman, maar het is iets specifieker dan coming of age. Ik zou zeggen dat ontwikkelingsroman de beste term is.
Ongeveer één weekend per maand begeleid ik een hivo (hoger instituut voor opvoedkunde)-weekend (1) op de Hoge Rielen. Dit weekend stond de bewustwording over sociale klassen centraal. Het was de bedoeling om deelnemers vanuit hun ervaringen en verhalen zicht te helpen krijgen op de verschillende sociale klassen. Waardoor ze niet alleen hun eigen levensverhaal en professionele loopbaan beter kunnen kaderen. Maar waardoor ze vooral hun kijk op de geschiedenis en maatschappij verbreden en alzo de kinderen waarmee ze in hun werksituatie te maken krijgen, beter zien en begrijpen. In de hoop dat dit inzicht ook een invloed zal hebben op het bieden van optimale ‘leer’-kansen voor ‘elk ‘kind.
Zoals wel vaker gebeurt, stelde ik tijdens het beluisteren van verhalen van cursisten vast welke impact literatuur op mijn persoonlijk algemeen bewustwordingsproces heeft gehad. Ook nu dwaalden mijn gedachten af naar momenten waarop geschreven taal mij uitnodigde om me in te leven. Momenten waarop ik het leven van anderen in een andere tijd, in andere omstandigheden mee beleefde…waardoor inleven in de kinderen en volwassenen met wie ik dagelijks te maken krijg beïnvloed wordt. Naast de informatie uit studies, rapporten, zakelijke teksten werd mijn denken dit weekend ook gevoed door fragmenten uit ‘De hemel van heivisj’. Ik nam het boek als het ware het hele weekend figuurlijk met me mee. Jammer, bedacht ik dat ik het niet in mijn reistas had gestopt, om het tussen de andere informatieve achtergrond aan de cursisten mee te geven… Volgende keer mocht ik het niet vergeten….
En toen las ik na het weekend je bijdrage, die mijn aanvoelen bevestigde, die me overtuigde om het boek volgend weekend zeker voor te stellen, die me weer een keer bevestigde dat lezen en onderwijs elkaar kunnen beïnvloeden en … die me uitnodigde om eindelijk tijd vrij te maken om deel te nemen aan je dialogen.
(1)http://www.hivo.be
Ik krijg gelukkig snel een antwoord op mijn gestelde vraag bij de recensie van Rindert Kromhout. Natuurlijk wordt dit boek niet over het hoofd gezien, zeker niet bij De Leeswelp. Benny Lindelauf is een nieuwe ster aan het firmament, een auteur waar de literairen
van smullen. Vergelijkingen met andere auteurs gaan mank. Naast Kevin Brooks vind ik Lindelauf voor 15+ de toppers. Nou, kom op voor jullie Vlamingen :Marita de Sterck.
@Hedwige: wat mooi dat dit boek je zo beïnvloedde! Het is ook zo’n rijk boek hé.
@Ton: Lindelauf bewijst met dit boek echt dat hij een van de groten van de jeugdliteratuur is!
We keerden nét terug van een mooie, zonnige vakantie in Kreta en ik lees nu in één lange hap alle berichten van ‘Vertel eens’.
Toen ‘De hemel van Heivisj’ nét voor ons vertrek bij de post zat, stopte ik het nog snel in de bagage. Ik heb het in één ruk uitgelezen. Een schitterend boek. Ik hoop echt dat er nog een vervolg komt want ik wil weten hoe het verder ging met Fing en haar zusjes en of haar vader en broers behouden terugkeren en…nog zoveel meer over die prachtige familie.
Alleen de titel vind ik minder passen bij de inhoud.Of toch niet? Wat vinden jullie ervan?
Hedwige, wat ben ik blij met jouw stukje. Prachtig werk dat je daar levert in het HIVO!!! De link die je legt tussen ‘verhalen’ en begrip krijgen voor ervaringen van alle kinderen, zodat elk kind optimale leerkansen krijgt. Je maakt me benieuwd naar wat jouw aanpak teweeg brengt bij de cursisten!
Dag Anita,
Ik had ook vragen bij de titel. Het paard zal wel als symbool bedoeld zijn, maar dan is zijn symbolische betekenis toch te weinig uitgwerkt om als titel dienst te doen!
@Hedwige: ik ben ook héél benieuwd naar je aanpak en de resultaten!
@Anita en Jet: helemaal mee eens, ik vond de titel ook niet helemaal geslaagd. Maar da’s een héél klein kanttekeningetje bij een voor de rest prachtig boek…
[...] om te kussen: verhalen voor het slapengaan, Toen mijn vader een struik werd van Joke van Leeuwen, De hemel van Heivisj van Benny Lindelauf en Slangenkuil van David [...]
Totaal geen geschikt boek voor jongeren oonder de 15. Na 1 uur lezen val je al in slaap.
[...] het een bijzonder boek is vonden ook wij van Vertel eens: lees de stukken van Stefan, Katrien en mezelf er maar op na. Toch nog even Stefan citeren: ‘Wat een sterke compositie! Wat een heerlijke [...]
Snapt iemand waarom de zoon van nienevee en sjar, Hoempa Hatsi, totaal niet genoemd wordt in dit boek? Hij leek toch wel een redelijk belangrijke rol te hebben in Negen open armen? Hij lijkt ineens verdwenen te zijn.