Als je terug komt.  Rebecca Stead (Querido)

Tijdens haar vakantie in België had ik bijna iedere dag deze korte conversatie met mijn  kleindochter Lotta (3,5).

“Ga je weg?”

“Ja”

“En kom je ook weer terug?”

“Ja!”

“En als je terugkomt, zie ik je dan weer?”

Waarop een plakkerige, dikke, of  in ieder geval spontane knuffel volgde.

Daarom sprak de titel van dit boek me ook meteen aan: ‘Als je terugkomt’ . Voeg daarbij een lovende recensie van Veerle Vanden Bosch in DSL (20-8-2010) en ik was vertrokken. De opdracht suggereert dat het een mysterieus boek is: ‘Het mooiste wat een mens kan ervaren is het mysterie’ (Einstein) en dat is het ook. Nochtans begint het als een gewoon kinderboek,  met kinderen die ook bij Guus Kuyer of Martha Heesen konden wonen. Miranda(11) maakt mee wat andere lagere schoolkinderen meemaken. De kern is dat haar oudste en beste vriendje Sal haar ontgroeit, maar  dat ze dit (nog)niet begrijpt. Onbewust ondergaat ze een hele groei- zoektocht:  vriendschappen worden opgestart, haar moeder jaagt haar af en toe de kast op, ze schaamt zich geregeld  voor haar rommelige omgeving, ze speurt wat jaloezie betekent, etc. Emotioneel zeer herkenbaar voor lezers van 11 of 12 en met een voor Vlaamse, Nederlandse lezers spannende, Amerikaanse omkadering. Het (New Yorkse) schoolleven ziet er immers enigszins anders uit.   Miranda gaat bijvoorbeeld  in de pauze met 2 vrienden werken in een eettent. Het heeft allemaal zijn functie.

De mysterieuze kant van het verhaal vindt zijn oorsprong in een boek van Madeleine l’Engle waar Miranda aan verslingerd is: A wrinkle in time. Miranda overkomt wat de essentie van het boek is: zij ontvangt geheimzinnige briefjes die wijzen op de toekomst, maar evengoed met het verleden te maken heeft. Zij gaat niet obsessief aan het zoeken, maar af en toe gebeurt er iets dat haar aan de briefjes herinnert. En die blijken haar achteraf inzicht te geven in de loop van haar kinderleven én vooral in de essentie van het begrip vriendschap.

Rebecca Stead verweeft realiteit en mysterie ingenieus in elkaar. Zo laat ze Miranda verschillende keren over haar boek vertellen aan een verkoopster van een supermarkt. Een zwerver op de straathoek krijgt een dubbele rol (realistisch: vreemde man, rood licht van de ouders!; mysterieus: vreemde, schijnbaar ongecontroleerde uitroepen), er zijn onverklaarbare kruimeldiefstallen her en der etc. Af en toe geeft Stead tips en hints, zodat je (zoals vaak het geval met een goed boek) het verhaal een tweede keer wil lezen, om alle tips te achterhalen.

Knap, zeker, het boek kreeg een dan ook een Newbery Medal 2010 voor het beste Amerikaanse jeugdboek. En toch twijfel ik een beetje. Ik zou zeggen: dit is een heel origineel boek over vriendschap, vlot (en mooi!!!) geschreven, boeiende personages, maar het spelen met het begrip ‘tijd’ doet je af en toe duizelen. Of de instap in dit originele spel met de tijd ook helder genoeg is voor de lezer en een voldoende thrillergehalte heeft,  kan ik niet voorspellen. Je blijft er in ieder geval over nadenken!

Ik heb natuurlijk ook Madeleine L’Engle (November 29, 1918 – September 6, 2007) even opgezocht. Zij blijkt een Amerikaanse auteur te zijn met een heel sterke wetenschappelijke interesse.

Een boek dat mij, tot mijn eigen verbazing, heeft aangegrepen is Liefs van Aubrey van Suzanne LaFleur (Van Goor). Een debuut, blijkbaar.

Aubrey (11- woont in Virginia) verliest haar vader en zusje in een auto- ongeluk. In haar immense verdriet glijdt ook haar moeder van haar weg . Op een morgen verdwijnt ze met de auto en laat Aubrey alleen achter. Aubrey redt zich een paar dagen, tot haar gealarmeerde oma haar helemaal uit Vermont komt halen.  Er wacht Aubrey een nieuw leven, een nieuwe school en ze worstelt door het hele proces van verwerking.  Ze krijgt daarbij se steun van het buurgezin, en vooral van Bridget, even oud als zij zelf.

De schoolpsychologe (Amy) begeleidt  de verwerking  en geeft haar opdrachten. Zo moet ze telkens naast iemand anders zitten in de eetzaal, en de eerste wordt de hyperkinetische Marcus. Zij raken bevriend.  Ze moet ook brieven schrijven, en in een brief aan haar vader biecht ze haar jaloezie op  haar (gestorven) zusje Savannah (7)op: dat haar moeder haar liever zag dan haar en dat ze haar daarom in de steek liet. Een logische fase in het verwerkingsproces.

Dit is een van de vele boeken over rouwverwerking en verlatingsangst, helemaal niet zo origineel als het  boek van Rebecca Stead, en toch greep het me aan. En wel hierom:

-          Omwille van de indringende beschrijving van die verlatingsangst en het verwerkingsproces (de woede, de afwijzing, de hoop etc etc.) Er zijn bijtende, goed beschreven momenten, bijv. op het ogenblik dat Aubrey haar moeder met kerstmis verwacht, en ze niet komt.

-          Omwille van het portret van een sterke oma: met positieve (Amerikaans: dus vooral positief…) en zwakke kanten (toch wat heel weinig)

-          Vooral omwille van het warme vriendschapsverhaal tussen twee meisjes. Alle aspecten komen aan bod, ook de boosheid wanneer de andere dreigt weg te gaan: dit gevoel kunnen ze nog niet plaatsen. De auteur gaat gelukkig niet aan het filosoferen, maar laat de gebeurtenissen voor zich spreken.

-Bedenkingen:  Het blijft wel  Amerikaans: het beeld van de ideale familie (de buren) krijgt extra idyllische accenten; en voor volwassenen zijn kinderen heilig.  Maar door dit duidelijk te stellen, is precies het contrast met de moeder die haar kind in de steek liet, des te scherper.

Het boek blinkt niet uit, het is niet super origineel, maar het is een warm, positief boek, en dat mag ook wel eens.

In boekenvriendschap,  Jet



Wanneer mijn jongste kleinkind (1,5) in de ban van  MUIS ( Malle dan, in het Deens ) voor de TV zat, plofte het ene na het andere oudere zusje of nichtje er zich binnen de kortste tijd bij.  Ook de kleurrijke (basiskleuren!) flapboekjes blijven bekoren, hoewel de merchandising er natuurlijk wel van afdruipt.  ‘Trop is teveel’, altijd, en dat geldt zeker voor ‘Muis geeft een show’. Het boekje start mager met een weinig inspirerende tapdansende muis en de povere kunstjes van Oscar olifant. Een buitelende Kees, de verdwijntruc van Eddie en een zwierende Kora- kip redden de show enigszins, maar de slotvoorstelling is geen apotheose. Neen, dan blijf ik liever bij de eerste boekjes van Lucy Cousins muis en de wel inspirerende DVD’s (handig, in verschillende talen!).(uitgeverij LEOPOLD)

Die kleinkinderen en ik hebben een zwak voor ‘zoekboeken’.  Rotraut Susanne Berner, Thé Tjong -Khing, Siebe Posthuma, Dirk Nieland, Charlotte Dematons, Tom Schamp  en andere auteurs- illustratoren blijven ons verrassen ( zelfs na de -tigste keer)…

Ik was dus erg nieuwsgierig naar het nieuwe boek van Marjolein Pottie, dit keer niet in combinatie met Dirk Nieland: Tram BXL. Het royaal grote  en felgekleurde kartonboek lijkt voor kleuterhanden gemaakt, maar  prille basisschoolkinderen zijn even nieuwsgierig. BXL is hen (mijn kleinkinderen dus) niet onbekend, vanwege onze stevige trein- en vliegverbinding tussen Brugge- Brussel/Kopenhagen.

Zoals in de meeste zoekboeken staan er zoekvraagjes vooraan: handig ( niet in het minst voor de ‘lees’- begeleider om de kinderen gedetailleerd te doen kijken).  Een rode draad mocht ook niet ontbreken: de zwerfhond  ‘Zinneke’ die Brussel zo op zijn eigen manier ontdekt. (Opa hier zit meteen met de naamverklaring klaar…). Vertrekpunt is  de Heysel, waar een loopwedstrijd start , een geheimzinnige man zich achter zijn krant verschuilt en waar meester Marc zijn klasje op de tram loodst.  Op die vrolijke tram en bij iedere halte is er veel te zien en te ontdekken- en na iedere ‘lezing’ opnieuw te ontdekken. Zoals het hoort moet je de bladzijden tijdens het lezen ook af en toe terug slaan, om bij te blijven en raadseltjes op te lossen.  Ik weet het nu al zeker: Marjolein Pottie zorgt hier met al die drukke vrolijkheid weer voor uren kijk- en zoekplezier! (uitgeverij Lannoo)

De paraplu van Inge en Dieter Schubert is een prentenboek waarin kleuters door te kijken hun eigen verhaal  lezen. Een hondje vindt in een grote storm een paraplu tegen een boom. Terwijl  poes toekijkt, neemt die  paraplu (en de storm) de hond natuurlijk mee, in de wolken, naar Afrika, in de diepzee, naar de polen en noem maar op.  De prenten zijn echt op jonge kleutermaat: bladzijden als rustige, mooie  schilderijen met weinig details, aangepast kleuren, makkelijk te volgen dus.  3-4- jarigen kunnen vertellen over hetgeen ze zien en over wat er gebeurt, maar eigen fantasie is nog niet nodig.  Er bestaat ook een luxe- doos met het boek én een echt parapluutje er in. (uitgeverij Lemniscaat)

De titel Mare en de dingen van Tine Mortier en Kaatje Vermeire wijst op een heel ander verhaal .

Ik geef het eerlijk toe: de kersenboom van de eerste bladzijde gaf mij een déja- vu gevoel. Maar een krachtige kleuter Mare veegde dit gevoel al vlug weg.  Een grote, prachtige Mare, waar de energie vanaf springt en die overduidelijk de beste vriendin van een al even prachtige, energieke oma is. Tine gebruikt overigens de hier veel passender  benaming  ‘grootmoe’. Het verhaal vertelt in al even krachtige taal over de vriendschap tussen grootmoe en Mare. Ik kan hier echt geen beter woord bedenken: krachtig, zonder zweverigheid, geen woord teveel en het juiste woord bij de juiste figuur, luister maar naar de ( prachtige) geboorte van Mare:

Mare werd geboren in een rieten stoel onder de kersenboom.
Haar moeder zat te lezen. Het was een spannend boek. Zo spannend dat ze niet meteen merkte dat de baby eraan kwam. Zoals wanneer je moet plassen en je denkt: ik hou het nog wel even op.

Nog even ophouden? Dat had je gedacht!

Mare had geen greintje geduld.

Laat me eruit! Nu meteen!

Ze drukte en duwde en stampte tot ze er was.

Maar dan struikelt grootmoe en haar woorden struikelen mee. Grootmoe is grootmoe niet meer en zelfs Mare lijkt kleiner geworden, zo op de bank naast haar grootva. De bladzijden zijn duister van verdriet.  ‘Wakker worden, grootmoe! Nu!” helpt niet , maar Mare geeft niet op. Ze sleurt grootmoe uit het diepste donkere ( wat een prachtige, symbolische  prent: kijken! Ik beschrijf hem niet!) en doet wat geen enkele therapeute haar hoefde aan te leren: ze knutselt grootmoes vertrouwde  dingen weer bij elkaar, begint bij het prille begin van de taal en geeft grootmoe weer ‘woorden’.   Mare bereikt intuïtief véél meer dan alle volwassenen samen. En dan sterft grootva. En weer is het Mare die op haar manier grootmoe uit de bruinvale triestigheid helpt en haar bij grootva brengt. Zonder veel woorden, want die krijgt grootmoe niet terug, maar met energieke daden.

Na alle treurigheid toont de laatste prent opnieuw een mooie, grote grootmoe en een zacht  gezicht van Mare- tegen een achtergrond van ingetogen oker.

Ik neem Mares woorden over bij de kist van grootva:

Wat mooi. Wat ongelooflijk mooi, dit samenspel tussen een zo precies verwoord verhaal en de golvende tekeningen!   Een klasseboek dat nu eens niet boven de kinderhoofden reikt!!! (uitgeverij De Eenhoorn)

In boekenvriendschap,  Jet

Wie heeft dit boek gelezen? Ik ben zeer benieuwd naar de reacties.

Het Deense jeugdboek (naar mijn gevoel zeker voor 13+) verscheen in 2000, is in 2001 bekroond als beste jeugdboek in DK, en in 2008 idem inFrankrijk (Le Prix Libbylit. 2000).

De lovende kritieken liegen er ook niet om. Niet-lovende kon ik niet vinden.

Ik had er ontzettende moeite mee. Het fascineerde me, deed me een paar rondjes door het huis lopen, benauwde me en verwarde me vreselijk.

Inhoud: Een groep (zo’n 20-tal) jongeren van 13, 14 jaar laat zich door een klasgenoot op stang jagen.       Pierre-Anton heeft namelijk besloten dat het leven geen zin heeft en hij gaat in een pruimenboom zijn klasgenoten zitten uitdagen. Die nemen de handschoen op. Zij besluiten een berg van betekenis op te richten. Iedere jongere bepaalt voor een andere klasgenoot wat voor dierbaars hij voor de berg moet afstaan.

Lees zelf maar wat er allemaal op de berg komt te liggen, hoe het allemaal loopt en begrijp me dan als ik zeg dat dit boek niet op mijn nachtkastje ligt.

In ieder geval: in dit boek is een groep pubers op zoek naar de betekenis van het leven, van het bestaan. Een origineler, en gruwelijker invalshoek ben ik in een jeugdboek nog nooit tegengekomen. En eigenlijk, een donkerder filosofisch einde ook niet.

Allerlei beelden spookten door mijn hoofd tijdens het lezen, o.m. de Deense, realistische, van alle effecten ontdane Dogma 95- films (cf Festen van Vinterberg en Idioterne van Lars von Trier.) De vergelijking loopt mank, ik weet het wel, maar de benadering van de realiteit kan vergelijkbaar zijn.

Dit boek gaat tot op het bot van het voorstelbare. Het graaft zo scherp in de geest van een puber dat het een volwassen lezer pijn doet (mij toch). De filosofie die erachter schuilt kerft nog dieper.

Van de stijl was ik zéér onder de indruk. Het boek is ook haarscherp geschreven. In de ik- persoon(Agnes)  die in afgewogen, rechtlijnige zinnen afstand houdt. Haar verhaal vertoont een ritmisch patroon, alsof zij alles voor zichzelf zeer helder op een rijtje zet.

Wie van jullie heeft het ook gelezen?

En indien zo: zou jullie het aan om het even welke 13+- er meegeven (op vakantie)?

Ik ben echt benieuwd.

In boekenvriendschap,

Jet

Leeftijd             10+ (of ouder)

Sydney (9, bijna 10) treurt om de dood van zijn moeder, maar baalt van  goed bedoelde  hulp. Tegen de psychologe, die hij ‘blubberkop’ noemt, wil hij helemaal niet meer praten. Zij heeft voor alles een verklaring en ze komt veel te dicht bij.  Ook zijn vader negeert hij. Hij heeft zijn moeder al verraden… Sydney wil zijn moeder terug, of, hij wil op zijn minst afscheid van haar kunnen nemen en weten hoe het met haar gaat. Daarom laat hij zijn vader en zijn broers achter en vertrekt met de hond Vivaldi én met een schelp en een foto van zijn moeder naar Sydney, waar ze  ooit samen naar toe zouden gaan. Daar hoopt hij ook een helderziende te interpelleren.

Op zijn weg ontmoet hij het meisje Tipper, 15 en gekleed als jongen. Ook zij draagt een geheim mee. Zij trekt hem aan en stoot hem af, maar ze belooft hem naar Sydney te brengen.  Nog andere ‘verdoolden’ sluiten bij hen aan: de man Matt, die ooit zijn gestorven dochtertje naar het operahuis in Sydney wou brengen, twee oplichters die zich voordoen als goochelaars…Ze verschalken de politie, beroven de Hells Angels en volgen hun eigen dromen. Een roadmovie voor kinderen van de bovenste plank, een moderne (zij het ingekorte) variant van Malots Remi. Zowel Sydney, Tipper als Matt worstelen met een eigen rouwverwerking. Het oplichtersduo zorgt voor de vrolijke noot en bevestigt het geloof in dromen (ook al zijn het hier foute…).

Sydney sluit je meteen in je hart. Zijn dromen, het geloof dat hij put uit zijn moeders lijflied ‘Michael row the boat ashore’, dat hij ook op zijn harmonica kan spelen, zijn rotsvaste geloof dat hij zijn moeder zal terugzien, (‘Hells Angels, fluistert Matt. De hemel reist echt met ons mee, denk ik’), de manier waarop hij moed put uit de interesse van zijn broer Skip en hoe hij op het gepaste moment gebruik maakt van alle scheldwoorden die zijn broers hem leerden én van de kennis die hij uit hun blote meidenbladen haalde… Van Straaten vlecht het allemaal tot een spontaan, verrassend verhaal met een ontroerend einde. Een écht vakantieverhaal met dat tikje (veel) meer!

Liverpool Street    Anne Voorhoeve    uitg. DF/Infodok/Callenbach 2010

Leeftijd: 12+

Dit is een roman met héél veel meer, niet enkel in omvang (518 blz.), maar vooral naar inhoud.  Een overdonderende roman over de Jodenvervolging in de 2^e Wereldoorlog, vanuit een verrassende, ontzettende  hoek- en het woord ontzettende staat hier zeker op zijn plaats.  De roman bestaat uit 3 delen of – met een bijbelse term, boeken: 1938-1939: Survival Plan; Boek 2: 1939-1940: Verduistering; Boek 3:  1941-1945: Thuiskomst en een Epiloog.

Een situering van de inhoud:

De ik- persoon, de Berlijnse Ziska (Franziska) Mangold is 10 jaar, wanneer haar (joodse) ouders  haar op kindertransport zetten naar Engeland. Ziska neemt vooral haar moeder die ‘wegzending’  bijzonder kwalijk, ook als wordt ze in Londen liefdevol opgevangen door de orthodox- joodse familie Shepard. Voor Ziska, die thuis protestants is opgevoed, en niet joods, volgt een tijd van aanpassing, woede, verdriet, toenadering.  De oorlogsomstandigheden maken de zoektocht naar haar identiteit bijzonder moeilijk. Bovendien vecht ze met schuldgevoelens  tegenover haar vriendin Bekka, die ze achterliet in Duitsland en wiens plaats bij het kindertransport ze misschien ingepikt heeft. Evenveel schuldgevoelens heeft ze  tegenover haar moeder (Mamu), omdat ze zich ongemeen hecht aan haar pleeggezin, vooral aan haar pleegbroer Gary en haar pleegmoeder Amanda. De toenadering en de spontane, (h)eerlijke liefde  tussen Amanda en Ziska (die in Engeland de naam Frances krijgt) leveren prachtige bladzijden op.

De felle, ondernemende Ziska introduceert (vaak met humor) allerlei kleurrijke figuren, vooral uit het joodse milieu. Ze leidt de lezer binnen in de school, het vluchtelingencomité, het bejaardentehuis, de ‘filmzaal’ van haar pleegouders, via haar broer en haar vriend, in het leger, maar ook, spontaan, temperamentvol  en onbevangen als ze is, in haar diepste zieleroerselen.  Naast  haar sterke persoonlijkheid en haar evolutie zijn de gedetailleerde beschrijvingen van het dagelijkse leven gedurende de oorlogsjaren ongemeen boeiend. Ik geloof niet dat ik al eerder een dergelijke volledige jeugdroman gelezen heb  over het oorlogsleven in Londen, gezien vanuit de joodse gemeenschap. Indrukwekkend- en bijna als een documentaire te lezen, maar dan een documentaire met veel aandacht voor gevoelens en emoties.

Vakantielectuur? Je hebt in ieder geval flink wat ‘vakantie- uren’ nodig om deze ontroerende, stevige roman uit te lezen én daarna nog een aantal uren om er los van  te komen!

Dit is de eerste vertaalde roman van de (Duitse) Anne Voorhoeve. Hij  is bekroond met de Buxtehuder Bulle 2007  en werd vertaald dankzij een subsidie van het Goethe- instituut.

(14+)

Voor altijd bestaat niet   Gabi Kreslehner  Clavis 2010

Dat dit jeugdboek enkele Duitse prijzen behaalde, o.m. de Peter Härtling Prijs 2009, verwondert me niet.

Charlotte, 16, bericht over een turbulent jaar in haar leven. Na de scheiding van haar ouders verhuist ze met haar moeder en twee jonge broertjes naar het krappe rijtjeshuis van oma. Vader begint een nieuw leven met zijn secretaresse. Door alle bijbehorende problemen zit Charlotte haar jaar over en voelt ze zich een outlaw in haar nieuwe klas, waar de stoere herriemaker Erwin Sulzer en barbiepop   Yvonne de plak zwaaien. Een doordeweeks verhaaltje, zo lijkt het, maar geschreven van binnenuit, spontaan,  vanuit eerlijke gevoelens,  zonder mooipraterij. Ook als volwassene leef je je helemaal in Charlotte in. Mooi is hoe Charlottes verlies van haar jeugd eigenlijk heel realistisch en invoelbaar verbeeld wordt: zij keert voortdurend terug naar haar oude huis, want ze mist vooral de boom voor haar vroegere slaapkamerraam .Hij krijgt een beduidende symboolfunctie in het verhaal. Mooi is ook hoe je Charlotte ziet evolueren in haar verhaal, hoe ze een en ander in haar leven inpast en hoe een prille liefde met een klasgenoot zich voorzichtig ontwikkelt. Haar gedeukte geloof in de liefde (zie titel: Voor altijd bestaat niet) herstelt zich langzaam. Dit verhaal is met respect van en voor de gevoelens van een puber geschreven.  Een puberverhaal dat verder reikt dan een zonnig strand. Alleen wat jammer van het onaangename zetwerk.

(14+)

Miss dakloos     Lydia Rood  Jojo Matthews   Slash  Querido 2010-06-19

Nog een verhaal van binnenuit, en,  zoals alle slashboeken, gebaseerd op een waar gebeurd verhaal.  Na de dood van haar moeder werd  Ama  met haar jongere zusje Belle door haar stiefvader opgevangen, maar ook jarenlang misbruikt. Wanneer  een nieuwe vrouw haar intrede doet en bovendien bevalt van een dochtertje, verlaat Ama het huis. Ze zwerft rond, vindt onderdak bij een vriendin.  Wanneer die haar inruilt voor een vriend, belandt ze in slaaphotels, opvangtehuizen en leeft ze grotendeels op straat. Uiteindelijk besluit ze haar stiefvader aan te klagen, opdat er met haar zusjes niet hetzelfde zou gebeuren.  Maar ze vlucht, net voor het proces begint.

Ama leer je niet kennen als een beklagenswaardig doetje. Zij dopt, met veel vallen en opstaan, haar eigen boontjes en stelt zich nagenoeg immuun op voor alle onheil. Het verhaal is in de ik- persoon geschreven en daardoor kan je door haar harde schil heen prikken. Dit is een hard boek. Het komt vanuit de visie van een diep gekwetste tiener, realistisch over. De emoties zijn integer, invoelbaar vanuit Ama die niet enkel voor zichzelf, maar vooral voor haar zusjes opkomt. Geen tranerigheid, geen stoerdoenerij en geen sensatiezucht waar dergelijke verhalen vaak aan ten onder gaan. Door de dagboekstijl,  brieven aan haar vriendinnen,  herinneringen en fantasieverhalen over haar ‘echte’ ik (Jojo Mathews:naar de naam van haar moeder), krijgt Ama een eigen, genuanceerd gezicht. Misschien is die roman een eye- opener  voor vele adolescenten.

Vanaf 9 jaar

Rico, Oscar en de spookschaduwen               Andreas Steinhöfel    DF/Infodok 2010-06-21

Rico en Oscar zijn mekaars tegenpolen. De nieuwsgierige Rico is  ‘diepbegaafd’, dat  heeft zijn moeder hem ingeprent.  Zijn  begrip voor nieuwe woorden, de weg naar huis, moeilijke situaties, alles heeft bij hem wat meer tijd nodig om naar de oppervlakte te komen. Oscar is hoogbegaafd, maar zeer voorzichtig en bang voor alle mogelijke gevaren. Daarom draagt hij een helm. De twee jongens ontmoeten elkaar in het flatgebouw van Rico en ze sluiten vriendschap. Tenminste, dat denkt Rico, want  Oscar daagt bij een tweede afspraak niet meer op. Rico baalt, tot hij hoort dat Oscar het zoveelste slachtoffer van Mister 2000 geworden is, de kinderlokker die Berlijn in zijn greep houdt. Hij dwingt zichzelf om zijn trage hersenen maximaal te activeren en een en ander uit te pluizen, om zijn eerste en enige vriend te redden.

De  inleidende scène nodigt (een volwassene)niet echt uit om verder te lezen: Rico vindt een noedel op straat en gaat uitzoeken van wie die is…Maar ze is wel functioneel en omkadert zelfs het verhaal.  De noedel zoektocht introduceert de lezer meteen in Rico’s ‘thuis’ en  een paar van zijn vreemde bewoners, die cruciaal zijn voor het (detective)-verhaaltje. Rico zelf palmt je meteen in. Zijn verhaal, in de ik- persoon en spontaan en met gevoel voor humor geschreven-  is een vakantieopdracht om zijn taal bij te werken en zijn gedachten te leren ordenen. Hij vertelt ongedwongen over zichzelf, zijn ‘diepbegaafdheid’ , de bewoners, zijn moeder- en ‘hostess in een club-, over de buurvrouw met wie hij TV kijkt en die soms in een trieste regenwolk zit, over Oscar en zijn dagelijkse beslommeringen. Tussendoor schrijft hij de uitleg van nieuwe woorden op ( voorzien van eigen commentaar en interpretatie)en beschrijft hij beeldrijk hoe zijn ‘diepbegaafdheid’ werkt. Zijn gedachten draaien  in zijn hoofd als rondtollende bingoballen en wringen ze zich in vreemde kronkels. Vriend Oscar heeft daar helemaal geen probleem mee, hij legt alles geduldig nog eens uit. Dit is niet alleen leuk voor de lezers, maar het werkt ook nog eens erg relativerend! Of: hoe vooroordelen zonder veel theorieën doorgeprikt kunnen worden…

De sociale situaties zullen misschien volwassen de wenkbrauwen doen fronsen, maar Rico vertelt met zo’n ongedwongen frisheid dat een lezer van 10 of 11 zich weinig vragen zal stellen. Het wordt een spannende vakantie voor Rico en Oscar én voor hun lezers!  Het verhaal werd bekroond met de Duitse Jeugdliteratuurprijs 2010 en is vertaald door Ina Vandewijer. De aantrekkelijke, stripachtige illustraties zijn van Peter Schössow.  En blijkbaar beleefden Rico en Oscar nog meer avonturen! Afwachten dus..

In boekenvriendschap,  Jet

Het lexicon inventariseert alle West- Vlaamse auteurs uit alle mogelijke disciplines (van historici tot liedjesschrijvers, jeugdauteurs, auteurs van wetenschappelijke uitgaven, letterkundigen etc.)  In deel 1 en 2 was er al ruime aandacht voor jeugdauteurs en schrijvende illustratoren.

In deel 3 komen volgende auteurs, die ook één of meerdere kinderboeken schreven,  aan bod:

Fran Bambust: auteur van o.a. kindermusicals, liedjes en cabaretteksten, enkele peuterboekjes  en van ‘Het logboek van Kapitein Beaufort’ (begeleidende gids voor kinderen bij het Beaufortproject 2009). Zij was ook ghost- writer van Circus Ronaldo.

Frow Steeman: ontwerper,  auteur en illustrator van o.m. werk van Wim Opbrouck, Flip Kowlier en Wouter Deprez. (“Waarom je moeder en ik bijna altijd een kamerjas dragen’ 2009). Eigen prentenboeken: Mijn kip (2004), Mijn ridder b(2009), Dit is groot en dat is klein (2009).

Nicole Derycker: auteur van ‘Dansen op blote voeten’, jeugdroman gebouwd rond de Zuid- Idiase tempeldans. (zie Verteleens 16 juni 2009). Vervolg én een tweede boek in voorbereiding.

Thomas Nollet: architect en auteur van de prentenboeken ‘Anna houdt van dansen’ (2006) en Ka en kip (2007)

Jennifer Vrielinck: schreef naast verhalen voor volwassenen de jeugdroman ‘Zonnebloemenzee’(2009).

Wim  Opbrouck: acteur, zanger en auteur van het kinderboek ‘Eskimo verveelt zich’ (2007), geïllustreerd door Frow Steeman.

Alle inlichtingen over de VWS vind je op de website:

www.vwscahiers.be

Het lexicon is te verkrijgen bij:

Jan Bonneure
secretaris V.W.S.
Fort Zevenbergen 8
8200 St.-Andries Brugge
0473/573031
janbonneure@skynet.be

Ik heb  verder gelezen. Tot mijn favorieten zal Tamar niet behoren, maar ik moet toegeven dat de roman knap in elkaar zit. Het verhaal speelt afwisselend in 1945, tijdens de hongerwinter in Nederland en in 1995, in Engeland. Het Engelse meisje Tamar erft van haar grootvader een doos met vreemde aanwijzingen naar het verleden. Met haar Nederlandse neef Johannes gaat ze op onderzoek uit en ze stoten op een gruwelijk familiegeheim. Maar dat is slechts het hedendaagse verhaal. Interessanter- en ook uitgebreider-  is het historische verhaal, dat op waar gebeurde feiten gegrond is. Centraal staat een verzetsgroep uit de Veluwe, met als voornaamste spelers  twee (volwassen) vrienden. Zij acteren onder de codenaam  Tamar en Dart. Wie doorbijt, geraakt zeer betrokken bij hun oorlogsactiviteiten en hun persoonlijke strijd, hun menselijke passie en ongrijpbare angsten. Door de twee afwisselende verhalen is de lezer natuurlijk beter geïnformeerd dan de tieners Tamar en Johannes die de zaak uit dat -voor hen duistere- verleden onderzoeken- Dat maakt de zoektocht interessant. Maar ook de lezer krijgt in het oorlogsverhaal geen uitsluitsel over wat er precies gebeurd is, en dat houdt de spanning op de twee tijdsvlakken vast.

Deze roman is intenser dan vele ‘avonturenverhalen’ uit de oorlog. Hij  toont de onopgesmukte realiteit- uit verschillende gezichtshoeken-en  hij geeft aan waartoe mensen in extreme omstandigheden in staat zijn- zowel positief als negatief.

Bij het googelen las ik wat over Mal Peet en ik verwarmde me aan zijn woorden over de waarde van de kennis van de geschiedenis. “Van het verleden moeten we leren” meent hij- Zo’n bewering is een dooddoener, maar ze is waar en wordt maar al te graag vergeten. Soms zijn er romans als Tamar nodig om jongeren tot het verleden te verleiden.

Het is niet voor het eerst dat Joke van Leeuwen een speciale uitgave voor de Vlaams- Culturele Instelling  Ons Erfdeel verzorgt. In 2004 vertelde en tekende ze al, in de haar geëigende, humoristische stijl, het verhaal van de Nederlandse taal in: Waarom een buitenboordmotor eenzaam is. Het boek werd genomineerd voor de Gouden Uil Jeugdliteratuurprijs,  bekroond met een Zilveren Griffel en een Plantin- Moretusprijs voor de best verzorgde boeken in Vlaanderen.

Dit mooi uitgegeven tweede  kinderboek van de vzw Ons Erfdeel, een dichtbundel dit keer, ligt meteen klaar voor een volgende Plantin- Moretusprijs.

Joke van Leeuwen selecteerde uit haar eigen verzameling en uit  Antwerpse bibliotheken en de Koninklijke Bibliotheek in Den Haag  50 dichters en 48 illustratoren. Dat zullen eerdere, recente  samenstellers van bundels ook wel gedaan hebben, maar meestal kozen zij voor  een eigen invalshoek of  werkten ze rond een thema.  Ik denk aan Gerrit Komrij ( historische verzameling:  De Nederlandse kinderpoëzie  in 1000 en enige gedichten, Prometheus, 2007), Jan Smeekens ( een groeiboek: Wie knipt de tenen van de reus, DF- Infodok, 2008), Ted van Lieshout(rond het thema eten: Ik wil een naam van chocola, Querido, 2009), Edward van de Vendel ( dierengedichten: Fluit zoals je bent, De Eenhoorn, 2009), Jan van Coillie (rond het thema emoties: Voel je wat ik voel, DF-Infodok, 2009)….

Bij Joke van Leeuwen speelt  de frisheid van haar keuze.  Zij brengt een aardige  staalkaart van de Nederlandstalige kinderpoëzie sedert Han Hoekstra (NL, °1906)) en Gil vander Heyden (Vl, 1937).  Kindergedichten dus, geen kleuter- , puber- of adolescentenpoëzie.  Specifieke kleuterversjes van bijv. Miep Diekmann zal je er niet in vinden.

48 hedendaagse (of toch nog actieve)  illustratoren maakten een originele tekening, geënt op het bijbehorend  gedicht. Enkel Wim Hofman en Ted van Lieshout behielden hun eigen  tekeningen. Je zou het boek voor minder in de boekhandel halen!

Bij een steekproef in andere verzamelbundels  vond ik weinig gedichten  terug , enkel eentje op een poëzieposter van PLINT ,die toevallig bij ons aan de muur hangt: Ik zie de zee, van Frank Eerhart.

De bundel is luchtig en aantrekkelijk.  Daar heeft de beperking tot 50 gedichten zeker mee te maken. Ieder gedicht en iedere illustratie krijgen de nodige ruimte, zij aan zij, of in elkaar hakend, over twee bladzijden.  Zij verdringen elkaar niet op een drukke bladspiegel, overweldigen niet, benemen de adem niet, maar zetten aan om bladzijde na bladzijde nieuwsgierig om te slaan.

De meeste gedichten zijn toegankelijk, verhalend, soms taalprikkelend, zoals het poëzievers van Wim Hofman, Zijn of azijn, een enkele keer diep treurig, zoals Moeders rug bij het raam van Ed Franck of De mooie kindertijd van Willem Wilmink en ook wel eens smerig (Snottebel Lies van Mensje van Keulen.) Maar ze hebben wel allemaal dat verrassende, dat frisse, dat onverwachte.

En dat niet iedereen een plaats kon krijgen, daar heeft Joke van Leeuwen een antwoord op:”Mocht u, als dichter of illustrator voor kinderen, teleurstelling voelen omdat u er niet in staat: troost u, ik sta er ook niet in.”  Hetgeen slechts gedeeltelijk waar is: zij zorgde voor de vrolijke maan op de omslag!

Ik heb de bundel met een blijvende glimlach én lach gelezen en kon niet nalaten af en toe hardop te citeren.

Ik hoop dat jullie dat ook zullen doen!

In boekenvriendschap,  Jet

Tikken tegen de maan.  50 kindergedichten uit Nederland en Vlaanderen, verzameld door Joke van Leeuwen. Met 48 gloednieuwe illustraties. Uitgever: Ons Erfdeel vzw.

Drie pubers, Deedee, Linette en Alexander gaan op zoek naar Deedees plotseling verdwenen moeder. Mysterieuze dromen van Deedee en goed gedoseerde concrete aanwijzingen leiden hen  naar een spannende ontknoping.  Dit debuut is een nauwkeurig gestructureerd samenspel tussen een kinderdetective, een vriendschapsverhaal en een groeiverhaal. De auteur volgt de regels van een schrijfopleiding , met  veel zorg voor decor, personages en compositie, maar toont ook haar suggestieve zeggingskracht: krachtige beelden, afgemeten zinnen, geen expliciete beschrijvingen en verklaringen. Het suggestieve ontwikkelingsverhaal haalt het voor mij op de detective. Verdere bespreking in De Leeswelp ★★★

Als ik niet toevallig een cavia gekocht had.  Ingelin Angerborn.    Lannoo

Zoals in vorige boeken werkt de vindingrijke Tilda zich in dit derde vertaalde boek opnieuw in nesten.Vanwege de allergie van haar moeder zijn  dieren thuis verboden, en dus is Tilda kind aan huis in de dierenwinkel. Zonder nadenken koopt ze er een cavia, die ze thuis dan weer moet verstoppen.  De bal gaat aan het rollen. Het blijft glimlachen om de knotsgekke situaties en frisse humor, maar voor wie de vorige boeken las, is het nieuwe er wat van af.  Wie meer ‘Tilda’-vrolijkheid wenst, raad ik vooral het eerste boek aan: “Als ik niet toevallig de hond van tante Doris verwisseld had”.★★★

Hoe kon ik me zo vergissen!!! En dat terwijl Joke toch al juichend over Soldaten huilen niet van Rindert Kromhout geschreven had. Het was me ontgaan.

Ik had net de eerste pagina’s gelezen toen mijn lees-(zwem, klets, film- etc.) kameraadje Hilde P. binnenliep. Nieuwsgierig, zoals altijd.

“Nieuw?” vroeg ze, en ik: ”Ja, maar het wordt niet veel, denk ik”.

Die grote vergissing wil ik nu toch even rechtzetten en verklaren.

Ik ben totaal onbevangen aan het boek begonnen. Geen recensies gelezen (neen, ook Jokes toen nog niet), geen wervende aankondigingen- waarschijnlijk vanwege alle drukte rond De Gouden Uil.

Dat de achtergrond historisch zou zijn, had ik achter  Kromhout (met zijn gek- leuke Ellie- en meester Maxboeken) niet verwacht. Bovendien deden de namen van de hoofdpersonen (Quentin en Julian) niet meteen een belletje rinkelen.  Ik startte dus met kinder- of puberogen aan het boek (zoals het hoort, eigenlijk).

Daarbovenop vond ik de eerste pagina’s na de inleiding vooral op kinderen afgestemd, maar voor een kinderboek dan toch  nogal beschouwend…  vandaar mijn “dat wordt niet veel, denk ik.”

Maar, de structuur, de evolutie van de taal en het verhaal, het had allemaal zijn reden.

Kromhout kadert het eigenlijke verhaal in een gesprek tussen de twee broers  Julian en Quentin.

De datum(1935) is duidelijk aangegeven.  Ook in het eigenlijke verhaal bepalen de data de structuur. Handzaam en helder- zo heb ik het graag wat historische romans betreft.

In dat kaderverhaal vertelt Julian( een vroege twintiger) zijn twee jaar jongere broer en soulmate dat hij met zijn communistische kameraden naar de Spaanse burgeroorlog vertrekt. Waarop Quentin belooft:” “Als jij eerder doodgaat, zal ik een boek over je schrijven.” Hetgeen dus gebeurt.

Zijn boek is een flash- back op hun leven, dat hij start in 1925, wanneer ze resp. 10 en 8 zijn. Ze zijn net aangekomen in hun nieuwe huis, ‘Charleston’, en maken plannen om  een boomhut te bouwen.  De andere spelers doen hun intrede: Tante Virginia, Vanessa (hun moeder)  Duncan (de homo-seksuele vriend van hun moeder), baby Angelica, hun vader die tussen zijn vriendin in Londen en zijn vrouw en gezin in Sussex reist, kokkin Grace,… Bij de volwassen lezer in mij ging een belletje rinkelen en ik bladerde tot aan het nawoord: daar had je het: dit verhaal ging over de Bloomsbury groep met schilder Vanessa Bell en haar man Clive Bell- kunstcriticus-  schilder Duncan Grant,haar zus Virginia Woolf en haar man Leonard Woolf, uitgever-  en alle kleurrijke figuren (o.a. Lytton Strachey, Roger Fry, TS Eliott, Pablo Picasso)  daar rond!!!

Ik heb het boek verder verslonden, genoten van iedere beschrijving, van de discussies over kunst en politiek (toch tot op zekere hoogte) en vooral van de sfeer.  Het huis ‘Charleston’ in Sussex kwam meteen na Vimmerby in Zweden (Astrid Lindgren) op mijn  to- visit- verlanglijstje.

MAAR,  mijn onmiddellijke bedenking: OK, fantastisch, maar  die historische achtergrond kennen de adolescente lezers niet, zij maken de referenties niet.  Hoe kan die roman hen boeien??? Hoe zullen zij aankijken tegenover de  zeer vrijgevochten ideeën van de groep? Hoe helpt Kromhout hen om  de moraal in het juiste perspectief te plaatsen?

Het antwoord is eenvoudig: dit is niet alleen een interessante roman vanwege de schitterende evocatie van een interessante historische periode, maar dit is ook een heel goede ontwikkelingsroman (Bildungsroman of coming- of- age-roman dus), of nog beter- zoals Vanessa in de discussie over Lindelauf suggereert: een  ‘initiatieroman’.

Quentin wordt door de vele ontmoetingen en gesprekken geïnitieerd in sociale omgangsvormen en verhoudingen, in de liefde, in politieke ideeën, én in de kunst van het schrijven, met tante Virginia als coach. De taal en stijl volgen zijn leeftijd vanaf 8 jaar tot ca 20 jaar. De llezer groeit mee en krijgt de kans mee te denken.

De inwijding in de schrijfkunst is voor de lezer een meegenomen extraatje. Ik vermoed dat Kromhout dankbaar gebruik maakt van Virginia Woolf om zijn eigen ervaringen en kennis wil door te geven.

Eentje uit mijn vele notities:

“ Je hoofdpersoon mag wel somber zijn, maar de lezer niet, anders leest hij je boek niet uit.” “ Hoe doe jij dat dan?” “Met humor. Zo af en toe een grappige gebeurtenis in het verhaal geeft de lezer de kans om even te glimlachen, adem te halen, en dan is het des te aangrijpender als de hoofdpersoon door rampspoed wordt getroffen . Tranen in je ogen krijgen is iets anders dan somber worden als je een boek leest.” (198). Quentin sleurt de lezer stap voor stap mee in zijn groei, en meteen ook in de hele historische sfeer. Knap, heel knap!!!

Heb ik dan geen bedenkingen? Toch wel. De politieke discussies werden mij uiteindelijk te didactisch, te opdringerig, vooral wanneer vader Clive Bell het woord neemt.  Kromhout gebruikt hem wel heel duidelijk als leraar, die de ideeën van de Bloomsbury groep (o.a. pacifisme, feminisme, vrijdenkendheid..) ( té) nadrukkelijk in het licht stelt. Ik werd uiteindelijk kregelig van de moraliserende overdaad. Net zoals ik kregelig werd van de overdaad aan schoonheid in het gezin.

Ik was dan ook opgelucht toen ik David (vriend van Duncan)  aan het woord hoorde:

“Toch waren er momenten dat ik weg wilde. De manier waarop jullie hier leven, de dingen die jullie doen, hoe jullie met elkaar omgaan. Soms vond ik dat allemaal te fijn, te mooi en dan kreeg ik het er benauwd van.

“Benauwd? Echt? Waarom?”

“Omdat alles zo volmaakt leek. Ik had het gevoel in een toneelstuk terecht te zijn gekomen. Een toneelstuk kan volmaakt zijn, maar het echte leven niet.”

Op dat ogenblik had Kromhout die volmaaktheid al doorgeprikt: in dit idyllische gezin heerste een leugen en die zorgde voor een zekere ommekeer in het verhaal. Dat was nodig.

In onze nieuwe Verteleens- quotatie zou ik Soldaten huilen niet 4 sterren geven (misschien toch 3,5, wanneer ik als adolescent zou oordelen)- verdikke- ik vind die sterren wel héél moeilijk), geen 5 dus, maar toch.. In ieder geval ben ik weer gaan neuzen in mijn literatuurgeschiedenis; voor geïnteresseerde jonge lezers is er een waslijst van tips achteraan!

Straks brengt mijn lees- en soulmate Hilde ‘De hemel van Heivisj’ terug.

“Ik ben boos op je” zei ze, “ Je deed me het beste boek lezen. Wat moet ik hierna nog lezen?”

Het ligt klaar, Hilde, kom het maar halen.

In boekenvriendschap, Jet