-Kristien Dieltiens won met haar warme, historische roman Papinette de literatuurprijs van de Provincie Antwerpen.Van harte proficiat!

Een uitgebreide bespreking vind je in De Leeswelp 7, jg 2009, p.270

Een korte warmmaker verscheen in 2009 in  K&L en vind je hier onder:

Kristien Dieltiens voert ons met haar vierde historische roman mee naar de zestiende eeuw in Antwerpen. Papinette, een ‘onecht kind’ van veensteekster Aleid, wordt na een dijkbreuk opgenomen in het huis van saaihandelaar Arnoldus in Ekeren. Zij ontdekt er het leven, wordt een uitstekende kokkin en leert zichzelf schrijven door de briefjes van de zoon des huizes, Antoon, te ontcijferen. Het gekoketteer van Papinette met Antoon is  zeer tegen de zin van vrouwe Anna, de extreem godsvruchtige vrouw van heer Arnoldus. Dat haar echtgenoot de mooie, fiere Aleid en haar dochter laat poseren op zijn atelier, zet nog meer kwaad bloed. De aanwakkerende strijd tussen de katholieken en de reformanten is een mooi excuus om moeder en dochter als heksen te laten opsluiten.  In hun cel worden ze herhaaldelijk bezocht door Anna Bijns., die in haar verzen de lof zingt van de vrije, onafhankelijke vrouw. Dat is de roman ook: een lofrede op de sterke, vrije vrouw en een aftasten van de moeder- dochter relatie. Dieltiens kaderde dit thema in een gedetailleerd tijdsbeeld met kleurrijke Antwerpse figuren en kruidde het verhaal rijkelijk met volkskundige weetjes, Antwerpse liedjesteksten, anekdotes en bijgeloof. Een historisch- volkskundige roman om met plezier in onder te duiken!   (JM)

Kristien Dieltiens’  nieuwe historische roman  ‘Kelderkind’ is geïnspireerd op raadsels rond het leven van de Duitse vondeling Kaspar Hauser. Hij werd op pinkstermaandag 1828 gevonden op het marktplein van Neurenberg in Baden (Beieren). Hij kon met moeite lopen, sprak alleen de woorden: ’wille ruiter worden als mijn vader’ en kon zijn naam schrijven: Kaspar Hauser. In zijn hand heeft hij twee briefjes. Hij wordt opgevangen en van de ene verblijfplaats naar de andere gebracht, leert spreken en schrijven en zou tenslotte een dagboek bijgehouden hebben. Daarover is veel gespeculeerd en geschreven. Onderzoek wees uit dat hij tot zijn 16e waarschijnlijk in een kelder gevangen zat, in de duisternis, met alleen een strobed en een houten speelgoedpaardje bij zich. Zijn verzorger kreeg hij nooit te zien. Kaspar Hauser sterft (wordt vermoord?) in Ansbach in 1833. Hij was waarschijnlijk 21 jaar.
Op basis van die gegevens brengt Kristien Dieltiens  haar eigen versie van de gebeurtenissen en speurt naar het waarom van de zaak Kaspar Hauser. Zij belandt in de politieke intriges van de 19e eeuw.

Later meer over dit intrigerend boek, trouwens het 50ste van Kristien! Kelderkind verschijnt in maart bij uitgeverij de Eenhoorn en er zijn 3 persvoorstelling: in De groene Waterman (Antwerpen) op 30 maart, in De Kopergieterij (Gent) op 31 maart en in De Boekorf (Brugge) op 20 april.

Wie meer over Kristien Dieltiens en haar oeuvre wil weten kan terecht bij VWS- Cahier 264 (jg. 2011): Kristien Dieltiens.
-Kerk en Leven stopt trouwens de boekenhoek jeugdliteratuur, omdat de redactie kiest voor ‘ een maandelijkse spiritiualiteitsbladzijde, ook omdat de lezer daarom vraagt’. Klaas Verplancke en ik, die deze maandelijkse boekenhoek van februari 2004 tot januari 2011 verzorgden, betreuren deze beslissing…Met onze recensies probeerden wij een ‘breder’ publiek te bereiken…. wij hopen dat we toch enkele onverwachte believers bij gemaakt hebben.

-We hebben ook andere kanalen. De VWS (Vereniging West- Vlaamse Schrijvers) geeft per jaar 6 Cahiers uit, waaronder telkens 1 Cahier over een jeugdauteur. Een abonnement kost slechts 25 euro, een los Cahier 6 euro (VWS, Fort Zevenbergen 8, 8200 Sint- Andries). Dit jaar viert de vereniging  op 22 maart in De Biekorf (brugge)  50 jaar VWS met het Cahier:

50 jaar VWS. Caleidoscoop van de West- Vlaamse Letteren

Meer informatie vind je op de website:    http://www.vwscahiers.be/

In boekenvriendschap,  Jet

Kerstmis in de stal van Astrid Lindgren, met tekeningen van Lars Klinting, (Christofoor, 2002).

Op een avond, heel lang geleden, liepen een man en een vrouw in het donker over de weg. Ze hadden heel lang gelopen en waren moe. Nu wilden ze slapen, maar ze wisten niet waar.(…)

Geen namen, ook in het bruin- grijze (Zweedse) sneeuwlandschap lijken de twee figuren, dicht tegen elkaar en met een lantaarn, wel anoniem.

Maar langs de weg lag een kleine stal.

En daar zijn de dieren die het verhaal zo bijzonder maken.

En ja, er waren dieren in de stal. Ze sliepen al, maar toen ze hoorden dat er iemand bij de deur was, werden ze wakker en zagen hoe de man en de vrouw naar binnen kwamen. Ze keken hoe de vrouw daar in het licht van de lantaarn stond. Ze wisten niet waarom de vrouw die nacht naar hun stal kwam. Maar misschien begrepen ze wel dat ze het heel koud had en dat ze hongerig en moe was.

• Misschien, zegt Lindgren, ze dringt zich niet op:

Misschien begreep het paard het, toen de vrouw haar koude handen onder zijn manen legde om ze te verwarmen.

Misschien begreep de koe het, toen de vrouw haar molk en de warme, lekkere melk dronk.

Misschien begrepen ook de schapen het wel, want toen de vrouw zich uitstrekte op het stro om te slapen, gingen ze dicht om haar heen liggen, zodat de vrouw het warm zou krijgen.

Zo viel de nacht stilletjes over de stal en over alle mensen en dieren die daarbinnen waren.

Mijn kleinkinderen zijn er zelf stil van. Ze wachten op de geboorte van ‘de baby’, de sterren die plots door het duister breken en op de herders die die éne grotere en helderder ster volgen. Het warme, sobere verhaal met de respectvolle en sfeervolle tekeningen verscheen voor het eerst in het Zweeds in 1961, toen met prenten van Harald Wiberg (zie ook Tomte Tummetot ).  Ik beveel het anno 2011, 50 jaar later dus, nog  alle voorlezers zeer warm aan.

Dit jaar ligt er nog een ander kerstverhaal op de boekenstandaard: Kerstverhaal van Geert van Istendael en Judith Vaninstendael.  (Uitgeverij Atlas, 2008)

Dit is het verhaal van een kind. Het is een oud verhaal,

heel erg oud, meer dan tweeduizend jaar. En toch is het ook

een nieuw verhaal.

Alle jaren weer zijn er mensen die het vertellen,

In de donkerste dagen, aan de voet van een grote boom.

Dit is het verhaal van het kind Jezus.

Die grote boom is geen traditionele westerse ‘dennenboom’. Het decor is ook geen westers sneeuwlandschap trouwens, maar een geelrode woestijn en een dreigend gebergte waar de herders de wacht houden. Een goede gelegenheid om eventjes een en ander in de ware context te kaderen. De kleinkinderen knikken begrijpend, maar zij (en ik)  kijken wel raar op wanneer ze Maria en Jozef op een scooter door die woestijn zien puffen en even later een koning op een struisvogel, een paard en een kameel aan zien komen rijden. Ook de engelen vinden het eerder een ludiek gebeuren. En waarom wordt het kindje dan toch in een stal geboren, en niet in een grot?

De tekeningen verbreden de blik, maar ergens stroken de speelse ingrepen toch niet met verder sfeervolle decors en vooral niet met de mooie, gedragen en soms plechtige tekst die de kinderen horen:

Keizer Augustus had het bevel gegeven om zijn onderdanen te tellen,                                                                                                  van de eerste tot de laatste.

Daartoe moest iedereen naar de stad trekken waar zijn voorouders vandaan kwamen.                                                                 En alle mensen in het rijk gingen op weg om zich te laten tellen in de stad van hun herkomst.

De kleinkinderen laten zich wiegen op het ritme van de taal. Slechts af en toe klinkt het:

Wat is ‘ontwaard’ oma? En ‘engelenschaar’ ? Een eenvoudig synoniem volstaat, de plechtstatigheid stoort niet, integendeel, ze versterkt de sfeer. De sfeer van de oude verhalen, die vraagt geen ingrijpende updating.

Of zoals Geert van Istendael besluit:

Vandaag leven overal ter wereld mensen, miljoenen en miljoenen mensen, die nog altijd naar al die mooie verhalen luisteren.

Misschien hebben mede- lezers nog tips voor op de standaard. Ik hoor ze graag. Hoewel wat mij betreft geen enkele Astrid Lindgren van haar plekje zal duwen.

Met deze tips wens ik alle bezoekers van Verteleens warme, vredevolle kerstdagen en een goed, hoopvol 2012 met veel vertel- en leesgenot.

In boekenvriendschap, Jet

De geur van de kindertijd

Nau is een dromerig meisje van acht of negen. Meestal zwerft ze alleen in de velden, tot Finn haar gezelschap komt houden. Met Finn wordt de zomer spannend en boeiend. Met hem trekt ze op avontuur, filosofeert over het leven en aan hem vertelt ze haar diepste geheimen. Op het einde van de zomer laat hij voor Nau een stukje geluk achter. Voor jonge lezers kan Finn een spannend, geïdealiseerd zomervriendje zijn, voor oudere lezers is hij een romantisch droombeeld en het alter ego van een introvert meisje. Wie hij is, laten zelfs de stemmige grijs-witte aquarel- illustraties in het midden. Zijn gezicht zie je enkel in profiel, of versluierd door een lok haar.

Inge Misschaert en Greet Bosschaert, Finn of hoe de zomer naar gras rook. De Eenhoorn, Wielsbeke, 13,95 euro

In boekenvriendschap, Jet

Nog maar pas heb ik de ‘zomerverhalen’ een schap hoger in de kinderbibliotheek gezet,  en ‘De duizend kleuren van de herfst’ (De Vier Seizoenen – Beatrice Fontanel) op de staander gZelegd, of daar staan de sinterklaasboeken al te dringen. Zie ginds komt de stoomboot  (2007) van Greet Bosschaert is nog altijd een hit, net als Het paard van Sinterklaas (2002) van Tamara Bos, maar dat kreeg al lang concurrentie van de film. En de tv- serie ‘Dag Sinterklaas’ (1993) van Hugo Matthysen en Jan Bosschaert was het boek ook al ver vooruit.
De enige nabije kleuter luistert nog dicht bij mij naar de klassieke, herkenbare verhaaltjes van Roel en Noor in Het grote voorleesboek van Sinterklaas (2009- Selma Noort), maar de allergrootste hit blijft SINTERKLAAS van Charlotte Dematons (2007). Daarvoor dingen ook de zussen naar een plaatsje in de leeszetel.  Een klassieker, dat boek, een woordeloze droom die het traject van Sinterklaas tussen Brugge, Brussel en Roskilde moeiteloos overbrugt.

Maar, zoals ik als zei, de tijd tussen de zomer en de vorderende herfst lijkt zo maar opgelost. Waarin? In vele boeken die ik wel las, maar waarover ik vanwege tijdsgebrek niet rapporteerde.  Bijvoorbeeld:
De boodschapper van Markus Zusak, eigenlijk een voorganger van de bejubelde De boekendief.  Hoofdpersoon is de jonge taxichauffeur Ed.  Op een dag is hij getuige van een bankoverval en sindsdien krijgt hij op geregelde tijdstippen een speelkaart in de bus. Die voert hem tegen wil en dank naar verschillende adressen. De bewoners moet hij, naargelang de vorm van de kaart, beschermen, helpen, of met hun verleden confronteren. ‘Harten aas’ voert hem ten slotte naar zijn eigen bestemming. Eds opdrachten en de manier waarop hij met zijn missie omgaat, maken nieuwsgierig. Hij, een halve nietsnut, wordt willens nillens een nieuwe Messias.
Heel eerlijk, ik heb het boek niet in een ruk uitgelezen. Ik was wel nieuwsgierig naar de manier waarop Ed met zijn missie omgaat. Het feit dat hij zichzelf nuchter, relativerend en met humor voortdurend in vraag stelt, hield me aan het lezen.  Maar op de laatste hoofdstukken knapte ik af. De morele lessen die daar zeer expliciet getrokken werden, waren helemaal niet nodig. Het eindigde me te melig.

Ik las ondertussen ook Onder de Banyanboom van Gerda van Erkel, een roman die zich in India afspeelt. Het meisje Shanti is door haar moeder als baby achtergelaten bij twee hindoepriesters, de oude, liefhebbende Umesh en de jongere Mandhar.  Enkel pelgrims bezoeken hun afgelegen tempel op de berg. Zoals in haar andere romans bekijkt Gerda van Erkel Shanti als psychotherapeute. Ze beschrijft zorgvuldig Shanti’s  fysieke en mentale groei in de beschermende warmte van geloof en tradities. In haar verlangen naar een echt gezin, stelt Shanti de relatie met de priesters geregeld in vraag. Langzaamaan ontwaakt een voorzichtige rebellie tegen haar ‘karma’. Zij vreest dat de priesters voor haar een toekomst als tempeldanseres uitstippelen. Dat wil ze onder geen beding, evenmin als ze de vrouw van de opdringerig wordende Mandhar wil zijn. Tot daar het eerste deel, waarin de Hindoecultuur zich gedetailleerd, beeldrijk en interessant ontvouwt. Het tweede deel had voor mij niet gehoeven. De toenaderingspogingen van Mandhar worden expliciet in de verf gezet, maar brengen niet veel nieuws aan; de suggesties in die zin in deel één waren sterk genoeg. Uiteindelijk probeert Shanti met de hulp van een vriend, de jonge Aravind, te ontsnappen. Maar het lot beslist er anders over. In een derde deel komt haar zieke moeder haar terug halen. Zij voert Shanti naar haar geboortedorp, waar de westerse wereld langzaam oprukt en het nieuwe leven alle aandacht krijgt. Shanti’ s emoties sluimeren voor even en de intensiteit van de roman daalt. Maar het vertrouwen blijft en met de hulp van het toeval doorbreekt Shanti uiteindelijk haar lot. Dit derde deel ging mij te vlug, de focus verlegt zich te zeer naar het dorp en de dorpsjeugd zelf. De confrontatie tussen oud en nieuw in dit laatste deel biedt wel genoeg stof voor een interessante uitwerking en een vervolg. Mijn conclusie: interessant, maar een pendant van  ‘Een dubbel vuurteken’(2002)( zoals ik had gehoopt), is de roman niet geworden.
Wie trouwens geïnteresseerd is in de tempeldansen en India, kan ook terecht bij Nicole Derycker, Dansen op blote voeten (zie Verteleens 16-6-2009), waarop in 2011 een vervolg verscheen: Kus uit India.

En dan wat leuke Spielerei: De nieuwe Dino’s. Klaas Verplancke fantaseert er uitbundig en vrolijk op los over moderne Dinosauriërs.  Van een ‘Inspectosaurus’, ‘kerstmannosaurus’,‘nonkelsaurus’, ‘zappocus’  en andere menselijke sauriërs worden speels, maar ongenadig kleine kantjes uitvergroot. Ook een ‘stofzuigosaurus’, ‘bankieraptor’ of ‘bulldozeros’ blijken vol onverwachte grillen en verborgen levens. Noé Carlain en vertaler Edward van de Vendel doen hun duit in het zakje en gooien er gniffelende kinderhumor tegenaan. Lichtvoetig, speels, goed voor een glimlach, een grijns of een betrapte blos. En zeker goed om met klein en groot lekker verder te fantaseren.

Ik heb nog een voorraadje liggen. Eventjes wachten nog. Om de hoek staat die kerstboom ook al te dringen…
In boekenvriendschap,
Jet

TIJDLOOS

Centrale gast
Kristien Dieltiens
Moderator
Christina Van Geel

Een avondvullend programma over
kinder- & jeugdboeken

donderdag 17 november 2011
van 20u tot 22u
Hof van Watervliet (zaal 1 – kelder) Oude Burg 27, 8000 Brugge
www.wildvanjongeboeken.be                                    www.raaklijn.be
Deuren open om 19u30
Vol is vol
Reserveren info@raakpunt.be
INKOM 3€
Het toegangsticket is tegelijkertijd een boekenbon om die avond uw
boeken te kopen.
Zo kan u meteen uw boeken laten signeren door Kristien Dieltiens
en de verrassingsgasten!

Warm aanbevolen in boekenvriendschap!

Jet

Noah wordt drie en is gek op auto’s. Daar helpt geen lievemoederen en gejammer over clichés aan. Ik bereid me dus voor op enkele kijkuren met Heen en weer naar de stad van Tom Schamp. Dit dubbelboek  is (ik citeer de binnenflaptekst) ‘ een vrolijke versmelting van Otto rijdt heen en weer (2007) & Otto in de stad (2008). Een regelrechte remix met 326 nieuwe details en verborgen verrassingen (voor de betere kijker)’.

Op de onderste helft van het boek, en soms  kronkelend naar de bovenste helft, rijdt Otto met zijn papa naar de stad. Er valt ontzettend veel te zien op de almaar drukker wordende ‘Ottosnelweg’: grote vrachtauto’s, autobussen,  een rijdende telefoon, egel en schildpad,  taxi’s en een kraanwagen… en wat die allemaal vervoeren!!!  Otto  kan het bijna niet volgen. Daarenboven staan er langs de weg ook nog eens zoveel leuke wegwijzers en rariteiten. Veel knipoogjes zullen aan Noah voorbijgaan, maar oma, opa, mama of papa mogen ook wel eens plezier hebben.  Want zoals met alle prenten- en zoekboeken is samen kijken de boodschap

Na de carwash volgen we Otto terug naar huis en we draaien het boek op zijn kop.  Het plezier gaat door, langs de draaimolen, het museum, de grote markt, de veel snellere trein en tram, de rijdende banaan en het tweetalige ijsboerke.  Vooral in de file valt er veel te zien. Als papa eindelijk thuis in de garage parkeert, weet Otto al wat ze gaan eten: de pizzaboer is hen op zijn scooter gevolgd.

Dit heerlijke kijkboek is opgedragen aan ‘ alle Otto- mobilisten die elke dag in de file staan.  Hou vol & kijk rond’ zegt Tom Schamp.  Dat doe ik zeker, maar niet op de baan. Wel met mijn kleinzoon veilig dicht bij mij, in de leeszetel.

Minstens even leuk om samen te kijken en te fantaseren, maar wat bescheidener in omvang,  is  BOEM van Leo Timmers. De covertekening toont wat Noah mag verwachten: auto’s die botsen, waarbij telkens iets leuks gebeurt: de visjes van de visboer of hengelaar in de ene auto belanden met een zwierige boog in de mond van de krokodil in de andere auto. Vlug kijken binnenin dus.  Ach, in de eerste auto zit de chauffeur (mijn oudere kleinkinderen herkennen zijn vorm en ogen meteen) met zijn hondenneus in het boek BOEM.  Hij vervoert ook een stapel BOEM- boeken. Dat gaat fout natuurlijk: BOEM tegen een vuilnisbak. En waar belanden de boeken? Juist, daarin.   Maar de kippenboer kan de boekenauto niet meer ontwijken. BOEM! En waar belanden zijn kippen? Op de hoed- met- gewei van de boekenchauffeur (is het misschien toch een eland of zo?)- die blijft lezen. Maar oei, daar komt al een giraf in een sjiek sportwagentje aan.  Enzovoort enzoverder, de kettingbotsing groeit, met de ijscoman als laatste in de file. Ik hoor Noah na al die  BOEMs  al  ‘Joepie’ roepen! Mijnheer Leo Timmers, maak mijn kleinkinderen a.u.b.  nog lang blij met  dergelijke fantasierijke, grappige en wervelend getekende prentenboeken!

En dan blijft nog Rapido, de bestelauto. Zijn lijstje met bestellingen brengt hem naar de haven, de cinema en het theater in de stad, het warenhuis, de school… tot bij een oma die wacht op een bol wol ( tja, clichés worden nog altijd bevestigd). Net als bij de vorige boeken is er op de weg rijkelijk veel te zien en te beleven. Wat iedereen nodig heeft, kan Noah allemaal zelf ontdekken achter de flapjes. Goed voor het oefenen van zijn Nederlandse taalschat trouwens, en ook voor oma, als vertaaloefening naar het Deens.

Rapido van Joelle Jolivet is niet zo uitbundig getekend als de vorige twee boeken, maar een rustiger kijkboek mag ook wel eens, er blijft genoeg om samen te ontdekken in de leeszetel.

Of, om samen met de twee andere geschenkboeken, de lange, donkere vooravonden daar in het Noorden te vullen met veel fantasie!

In boekenvriendschap, Jet

In 2005 verscheen een bewerking van de Beatrijslegende in Vrije Val bij uitgeverij Fontein. Bij uitgeverij Lannoo verscheen zopas een herziene uitgave, Daarin is de Beatries uit 2005 weer gewoon Beatrijs geworden, en zo hoort het ook. Ik heb nooit begrepen waarom in hertaalde ‘historische’ verhalen, of verhalen die tot het collectieve culturele geheugen behoren, plots de vertrouwde hoofdrolspelers  ‘geüpdatete’   namen kregen.

De kaft kreeg een facelift. De vage figuur in vrije val, gehuld in een lichte, witte wapperende  jurk, verwijst naar een vallende engel- of naar Beatrijs,  de aan God ontrouwe non die een vrije val richting hel maakt. De link naar de stank van schroeiend vlees die Beatrijs in het verhaal achtervolgt, is al aanwezig in het decor van het herfstige bos.

Vrije Val is wat mij betreft een mooie hertaling van de Beatrijslegende. Agave Kruijssen heeft ze wel wat uitgebreid. De middeleeuwse legende had een duidelijke morele boodschap. Daardoor lag het accent vooral op de Mariadevotie en het mirakel. De tijd dat Beatrijs radeloos rondzwierf met haar kinderen, tenslotte bij een weduwe terecht kwam en daarna in het klooster probleemloos haar taak als kosteres terug op kon nemen, wordt in het handschrift van1374 veeleer samengevat.

Agave Kruijssen werkt die benarde, onterende tocht uit en zet  het verhaal meer in de verf, zonder de oorspronkelijke legende geweld aan te doen.

In het middeleeuwse verhaal krijgt haar lief ook geen naam, men spreekt van ‘die jongelinc’ of ‘jonghelinc’- ik zocht het even op-  en de kinderen (‘ kindere’) zijn evenzeer naamloos.  Dat de man en kinderen hier een naam krijgen, leest makkelijker. Zolang Beatrijs haar naam maar mag behouden dus.

Wat ik wel miste in de hertaling is de ‘eglantier’ of ‘eglentier’:

‘Daer buten inden vergier

Onder enen eglentier

Wacht daer mijns, ic come uut

Ende wille wesen uwe bruut.’

Ik weet het wel, ik spreek vanuit het verleden, maar in dit (ons) verleden was de ontmoeting ‘onder enen eglentier’ bijna een staande uitdrukking!

En dan mis ik ook het  terugkerende getal 7:

Beatrijs verbleef 7 jaar in het klooster, leefde 7 jaar samen met haar lief- Berend dus- en al die tijd bleef ze de ‘seven ghetiden’ van Maria bidden, waarvoor ze dan ook beloond werd. Als je daarna bij Agave Kruijssen leest wat ze op haar zwerftocht allemaal meemaakte, en hoe haar kinderen groeiden, dan kan het goed zijn dat ze ook nog 7 jaar ronddoolde vooraleer ze naar het klooster terug durfde. Mooi toch, die middeleeuwse symboliek? Die komt zelfs nu nog in kinderliedjes voor, dus…

Maar ik heb genoten van die vlotte, mooie hertaling. Er spreekt respect uit voor de middeleeuwse legende, met aandacht voor de poëtische toets (de natuur bijv.), voor de emoties van Beatrijs, en voor het vertelritme. Je kan het verhaal zo voorlezen (maar toch aan wat oudere lezers dan de aangeduide leeftijd 11+), het zal even intens klinken als het middeleeuwse verhaal.

In boekenvriendschap, Jet

PS: Nu vind ik  in de middeleeuwse versie de naam Beatrijs enkel in de titel terug zeker??

Naar aanleiding van de beslissing van de Vlaamse Opera in Gent om de opera Mahagonny (Kurt Weill) af te raden aan kinderen onder 16, vertelden drie tieners (12 en 13) in Man bijt hond over hun passie voor opera. Hun kennis van zaken en hun spreekvaardigheid was indrukwekkend, maar ook hun eerlijkheid: hoe ze toch soms schrokken van scènes die boven hun petje gingen, en bij onverholen erotische scènes even de andere kant op keken. Niet dat dit een reden voor hen was om af te haken, zeer zeker nietNiet dat dit een reden voor hen was om af te haken, zeer zeker niet.

Daaraan dacht ik toen ik voor de tweede keer Het jaar van de leugen ( een tweede keer voor De Leeswelp) las. Ik ben geen voorstander van lezers of kijkers ‘pamperen’ of het opnieuw invoeren van de katholieke ‘index’, maar ik blijf zeggen wat ik altijd zeg: een jeugdauteur mag/moet toch zijn doelpubliek voor ogen houden? De eeuwige discussie dus.

Nu heb ik al een en ander van Marijn Backer gelezen, en van lichtzinnigheid verdenk ik hem geenszins. Zijn ‘Thuis niet thuis’ (1995) kreeg een plaatsje in mijn speciale boekenkast. Toch had ik in Het jaar van de leugen graag wat meer duiding gezien.Vooral dan duiding rond het gedrag van de volwassenen.

Dit is het verhaal:

Daantjes (15) wereld is ingestort toen haar vader naar Kreta vertrok om er als een overjaarse puber in de ongerepte natuur te gaan leven. Oom Wout, mama’s broer, komt wel erg vaak langs. Broer Sander, die allesbehalve een fan van oom Wout is, roept een incestverhaal tussen Wout en Daantje in het leven om Wout buiten te krijgen. Daantje ontkent, maar de leugen gaat een eigen leven leiden, en niemand gelooft haar nog. Hier steigerde ik al: Daantje bedelt om de liefde en vooral erkenning van haar oudere broer en zus, Sander en Iris. Sander komt uit het verhaal als een zelfbewuste jongeman, zelfs een liefhebbende broer, maar niet als een berekend onmens die zijn jongste zus ongevraagd en op een zeer betwistbare manier voor zijn kar gaat spannen. Hetgeen hij dus wel doet! Dat roept vragen op, vooral omdat hij er achteraf zelf zo goedkoop mee weg komt.

Hoe dan ook, Daantje stort in, simuleert de ziekte van Pfeiffer en blijft wekenlang in bed liggen. In haar dromen vlucht ze naar Lindgrens Nangijala, waar ze een zielsgenoot vindt  in Karel Leeuwenhart.  Aan hem kan ze haar vertwijfeling kwijt. Moeders lakse houding rond Daantjes spijbelen en ‘ziekte’ roept opnieuw vragen op. Hetzelfde geldt voor de houding van de school- hoewel in Nederland wellicht andere afspraken gelden dan in Vlaanderen.

Uiteindelijk slaat Daantje ook echt op de vlucht, naar haar vader. Zij vinden elkaar terug op een ogenblik dat ze allebei kwetsbaar zijn. Vader, door de dood van zijn vriendin en door zijn dreigende blindheid en Daantje omdat ze de weg nu volledig kwijt is. Na een gesprek met Karel, waarin ze met zelfmoord flirt, besluit ze om de leugen definitief recht te zetten en om met haar vader naar Nederland terug te keren. Ze wordt er opgevangen door vriendin Eef, die de zelfmoordgedachte uit haar hoofd praat en Daantje weer in een gewoon puberleven meetrekt.

Terug thuis ontdekt ze dat ook haar ouders al jarenlang met een leugen leven. Hier trok ik opnieuw mijn wenkbrauwen op, want die leugen- incest tussen broer en zus-  wordt door de volwassenen nogal vlotjes met de mantel der liefde toegedekt.

Marijn Backer tekent een bijzonder scherp portret van een puber die op zoek is naar zichzelf en daarbij de grenzen tussen waarheid en leugen aftast. Daarnaast tekent hij ook een realistisch beeld van de relatie tussen zussen en tussen vriendinnen. Hij dringt diep door in de emoties en gedachten van Daantje. Maar dit verhaal roep bij mij vragen op naar de lakse en onduidelijke houding van de volwassenen. Voor jonge lezers had het nawoord, met een link naar de mythe van Antigone, wat  mij betreft duidelijker in het verhaal verwerkt kunnen worden.

Of ben ik hier toch aan het pamperen???

In boekenvriendschap,

Jet