Ik moet de lezer die zijn weg zoekt doorheen het gigantische boekenaanbod uit een droom helpen, omdat dit soort opmerkingen soms een beetje zeer doen.

Want over dat embleempje van de Nederlandse Kinderjury in haast elk boek kunnen we kort zijn: dat wil namelijk ENKEL zeggen dat Nederlandse kinderen tussen 6 en 12 op een boek kunnen stemmen waarin dat embleempje (en het jaartal, we hebben net de periode 2010 gehad) staat. Als je ouder bent, kun je deelnemen aan de Jonge Jury, maar hier kom ik op terug. Dit embleem wil dus nog helemaal niks zeggen, en al helemaal niet of het ook een goed boek is.

Kinderen in Nederland mogen vrij lezen, wat er soms op neerkomt dat een kind maar één boek per jaar leest, en daar dan zijn of haar stem op kan uitbrengen.

Natuurlijk mag een kind een boek van Francine Oomen, Paul van Loon of Geronimo Stilton leuk vinden, deze boeken als “beste boek” bekronen, omdat je niks anders gelezen hebt, gaat een beetje verder. Om jouw kind, of het jou toegewezen kind net dat stapje verder te brengen, ben jij namelijk nodig. Jij, de helpende volwassene. Om het kind naar die boeken te leiden, die het anders niet of nauwelijks zal te lezen krijgen.

Toch wil ik er ook op wijzen dat sommige scholen in Nederland ook deelnemen aan de Kinderjury, en dat er volgens mij op die manier toch ook aan leesverdieping wordt gedaan.

Ook de Kinderjury heeft een tiplijst, waarop soms ook die niet-vanzelfsprekende boeken staan, die boeken die het kind een stap verder brengen. Of ze ook daadwerkelijk gelezen worden, zou ik niet kunnen zeggen, maar ik hoop het van harte.

Nog een positieve noot? Jeugdboekenrecensent Bas Maliepaard geeft jonge lezers tips over hoe ze tot een beoordeling van een boek kunnen komen.

De Jonge Jury wordt georganiseerd door Stichting Lezen Nederland, en wat mij betreft merk je dit ook: er staat meteen op de site van de Jonge Jury een lijst online, met alle verschenen boeken uit een bepaald jaar, waaruit jongeren vanaf 12 jaar een keuze kunnen maken. Zij werken met 20 kerntitels, die ook iets diepgaander zijn.

Beide jury’s hebben ook een luik waarin de boeken van het afgelopen jaar per thema gerangschikt zijn, wat zeer uitnodigend werkt.

Hierin verschilt het Vlaamse systeem grondig: er wordt gewerkt met lijsten van tien boeken, die vooraf door volwassenen zijn geselecteerd. In die lijsten zit heus niet alleen kommer en kwel, of moeilijk te verhapstukken werk, maar omdat Vlaanderen met “volwassen voorselectie” werkt, biedt dit volgens mij sowieso meer leesverdieping. Ook in deze lijsten zit humor, of dat vlotlezend avonturenverhaal. Ook Vlaanderen werkt met boeken die het jaar tevoren verschenen zijn. Kinderen komen samen in leesgroepen om over de genomineerde titels te praten, en komen zo tot een eigen oordeel. Zij MOGEN een boek niet goed vinden, terwijl een ander jurylid dat prachtig vindt. Daar is niets mis mee. En als leesgroepbegeleider haal je hier een ongelofelijke voldoening uit.

Wat hebben Balthazar en de ezel die bleef staan gemeen? Waarom wil Tommie zo’n torenhoge boterham? Ga je mee naar het circus? Dat en veel meer kan je ontdekken en kom je te weten als je tussen 4 en 6 jaar oud bent.

Wil jij kennismaken met de wereld van Mus? Of liever met De wei van Koe? Benieuwd naar de brieven aan een kikkerprins? Wie is die ongelofelijk bijzondere boekeneter? Dat en veel meer kan je ontdekken als je tussen 6 en 8 bent.

Wie is Bernie? En wie is Dummie de Mummie? Hoe is het om niet zomaar een heks te zijn? Kom dit en veel meer te weten als je tussen 8 en 10 bent.

Ooit al een Berenfanfare gezien? Kan Anna Amanda een vriendin van jou worden? Maak kennis met de broer van de nieuwe, of met mij. Nog meer? Dat kan je ontdekken tussen 10 en 12 jaar.

Epinona verwacht jou! En wie wil het niet: een stad ontdekken, boordevol boeken en beroemde schrijvers? Of een Nimf? En dat het ergste nog moet komen, is niet zo. Ontdek het en uiteraard veel meer, tussen 12 en 14!

Zou dat kunnen? Een land zonder grote mensen? Wie zijn De Hondeneters? En wat moet je met Gebroken soep? Dat en veel meer valt te ontdekken tussen 14 en 16 jaar.

Waar? Hoe? Wanneer? Wat?

 Overal in Vlaanderen, met de Kinder- en Jeugdjury Vlaanderen 2010-2011! Een jury voor kinderen jongeren tussen 4 en 16 jaar. Je leest een lijst van tien boeken, die je daarna mag beoordelen.

Meer info over waar je je kan aanmelden om al dat moois te lezen en te bekijken in boeken allerhande ; Dik, dikker, dun of nog dunner, vind je terug op www.kjv.be

Zelfs de omslag van het boek biedt al natuur. Het woord Rood bestaat uit een vogel en een slak, water herbergt een vleermuis, een vliegezwam en een roofvogel, en in Nacht verbergt zich een slang en de zonnedauw of een den.

De “Grote namen”, dat zijn onderandere Koen Broos die voor meesterlijke natuurfotografie zorgde bij het begin van het boek. Misschien waan jij je wel in een bos, of langs de waterkant. Bibi Dumon Tak leverde met een praatje over onderandere de zonnedauw zowaar een griezelverhaal af, over een natuurketting rond je nek, die je langzaam zal wurgen. Ook Sjoerd Kuypers “Robin” en de onmiskenbare Isabelle Vandenabbeele zijn van de partij.

Tel hierbij op dat het boek de heerlijke geur van inkt herbergt, en je hebt het bijna perfecte boek, maar dan alleen maar omdat perfectie niet bestaat.

“Roodwaternacht” doet niet aan toegevingen. “Roodwaternacht” doet niet aan toegevingen, omdat Stad Antwerpen nu eenmaal vroeg om rond het jaar van de biodiversiteit een boek te maken. “Roodwaternacht neemt je mee, door water, om te kijken naar vogels, om samen met Robin en zijn mama en papa te kijken naar de sterren, om daarna terug met je voeten op de grond te belanden.

Het boek biedt een inleiding. Een inleiding die je vertelt dat je mag binnenkomen waar je wil, om op te houden waar je wil. Je mag een duik nemen, en als het boek de beek is, met droge voeten, ben jij de ijsvogel.

Bibi Dumon Tak leverde in haar eigen stijl korte stukjes af, over de zonnedauw, die zo heet omdat dat plantje dauwdruppels over zich lijkt te hebben, maar je langzaam zal wurgen, wanneer je hem rond je nek zal leggen. Zowaar een griezelverhaal. Of over Roodkapje die jaloers is op de vliegezwam. Al deze stukken zijn meesterlijk geïllustreerd, alsof ze uit de schaduw lijken te komen, door Geert Vervaeke.

“Roodwaternacht” is opgedeeld in drie stukken, en heeft drie kleuren: Rood, turkoois en donkerblauw, dat de nacht moet symboliseren. Rood biedt Isabelle Vandenabbeele haar speeltuin: al haar tekeningen hier bevatten voornamelijk rood, met wasco. Tom Naegels vertelt een verhaal over een te zoeken vlinder, en hij doet dat met verve, in klare taal, zonder op de hurken voor het jonge volkje te gaan zitten. Wie meegaat: mooi. Wie niet meegaat: ook goed.

In het “Water” stuk is het vooral Nic Balthasar die me verraste, met een verhaal over het zoeken naar water, en de ramp die het is als dit er niet is. Sterk spul.

In “Nacht” komt Robin, de vierjarige kleuter van Sjoerd Kuyper zowaar even langs. Nog steeds helemaal als de Robin die al die tijd vier is gebleven, met heel veel respect voor het kind zijn, vormgegeven. Over het kijken naar de sterren, maar het hoogstnoodzakelijke aan het eind van het verhaal, niet vergetend. Jaap Robben zorgde voor een gedicht over een kat, met een scherp kantje eraan. Ted van Lieshout zorgde voor een radijs en tomaten sonnet, maar dat hoefde voor mij niet zo. Net als het raadsel van Wolf Erlbruch. De oplossing van dit raadsel blijft namelijk redelijk “zoek”. Net als het nawoord, dat ik ook niet kon terugvinden. De foto’s van Sarah Engelhard en de gedichten van Bart Moeyaert, bijna aan het eind van het boek: ze beuken. Want wat je ziet zijn dode dieren, bij gedichten over hen.

Joke van Leeuwen doet niks nieuws, maar is daarom niet minder verrassend.

De inhoudstafel dan. Vaak vind ik dat deze niet echt hoeft, maar voor “Roodwaternacht” is ze erg welkom: hier is ze namelijk een beetje als een menukaart: wat zal ik nu een keer gaan lezen? Wat wil ik zien?

Voor welke doelgroep het boek bedoeld is? Hier moest ik om lachen. Mensen vragen dit vaak, maar sommige boeken moeten gewoon aangeboden worden. En wie het opvangt, en wie er iets uit oppikt: goed zo. De anderen: het valt te hopen dat ze er toch mee in aanraking kunnen komen, want mooie dingen verdienen het gewoon om ontdekt te worden. Hoe oud je ook bent. Maar als u het toch vraagt? Begin dan bij een jaar of zeven.

Roodwaternacht : het natuurboek voor kinderen / De Dagen en de provincie Antwerpen.- Antwerpen : 2010.- 133p: ill.- 978 90 8153 341 6

Voor wie dacht dat de “jeugdliteratuur” dood en begraven is, is er met (onderandere) Gideon Samson, fijn nieuws onder de zon.  Belle is ziek, en ligt het hele boek door in bed.  Saai?  Niet zo met “Ziek”.  Welke ziekte Belle heeft (in haar buik, vermoedelijk, ze is de hele tijd misselijk), is niet duidelijk, waardoor vooral gefocust wordt op hoe Belle zich voelt nu ze in het ziekenhuis ligt, en hoe ze omgaat met haar familie.  Je merkt dat ze vooral veel heeft aan opa en oma, de enigen die haar niet zielig vinden.  Hoewel ze dat wel van zichzelf vindt: wees aardig voor mij, want ik ben zielig.
Leef mee met Belle en haar vriendinnen: maar zijn ze dat wel?  Zeker nu ze zo ziek is?  Heel erg goed boek, zonder ooit melig of tranentrekkerig te worden.★★★

De uitvinding van Hugo Cabret / Brian Selznick (9+)

Het verhaal van Hugo Cabret, die in de muren van het Parijse treinstation woont, anno 1931.  Een boek waarbij ik totaal geen verwachtingen had, maar waarvan ik prompt op mijn hoofd stond.  Eerst krijg je een soort inleiding, van ene professor Alfricosus, die je vertelt wat je te lezen, en vooral te zien zult krijgen.  Sla de prenten vooral NOOIT over, ze vertellen het verhaal namelijk op meesterlijke wijze mee.  Het verhaal van Hugo, de wees, nadat zijn vader omkwam in de brand van het museum.  Deze laat zijn zoon een mechanische man na…  Héérlijk leesvoer, zonder ooit klef of platvloers te worden, met massa’s prenten! ★★★★★

Gelezen voor volwassenen:

Het graf van de voddenraper / Bart Vercauteren

De dag komt dat de grafdelver zijn laatste graf moet graven: dat van de voddenraper.  Een verhaal tegen de feiten van het bombardement op Mortsel, in 1943.  Zeer meelevend verteld, met personages die je wel bij je op de koffie zou willen.★★★★

Alles nieuw / Joke van Leeuwen

Lara, een jonge vrouw die aan het begin van een grafische carrière staat, woont in het huis van Alma, een vrouw van rond de 90.  Deze laatste heeft een dochter, maar heeft haar in jaren niet meer gezien.  Wanneer Lara plots met een bewerkte foto van Ada voor Alma staat, gaat zij twijfelen: zou ik toch niet opzoek gaan naar mijn dochter?
Een typisch Joke van Leeuwen-boek, mét tekeningen, maar voor mij hoorde ik van Leeuwen hier iets te duidelijk met eigen stem een verhaal vertellen, en kon het me ook niet echt erg veel schelen of Ada en Alma elkaar zouden terugvinden.★★

26 juni 2010 : Roze Zaterdag: Met een roze pen geschreven

Een tijd terug kreeg ik een uitnodiging waar ik spontaan van ging blinken. Op 26 juni 2010 zou “Met een roze pen geschreven” plaats hebben in het Roze Huis in Antwerpen. En laat het onderwerp dit jaar nu “Holebivriendelijke jeugdliteratuur” zijn, en deze mens is vertrokken.

De praktische kant was wel érg praktisch, het ochtendlijke uur – 10.30u zorgt ervoor dat er nog fijn een lange dag overblijft. Een lange dag vol zon en fijne (boeken)mensen.

“Met een roze pen geschreven 2010” gaat door op de zolder van Het Roze Huis, en wie “zolder,” zegt, en weet dat het een erg zonnige dag was, die kan ook wel bedenken dat het lekker warm is daar. Maar dat ongemak kan worden weggewerkt met een fijn programma.

Vlaams minister Pascal Smet mocht het evenement openen, en hij vertelde dat wanneer hij vroeger boeken zocht met als thema “holebivriendelijke jeugdliteratuur”, hij wel erg vaak van een kale kermis thuis moest komen. Die boeken waren gewoon niet voorhanden, zo zei hij.

Hij had het ook over het project uit 1997, opgezet door de toenmalige onderwijsminister, met het boekje “Frida en Frieda” in de reeks “Groot gelijk”. Ook in deze reeks kunnen we “De brief die Rosie vond” van Bart Moeyaert terugvinden, over een meisje dat een brief vindt: “aan mijn hart”. Haar nieuwsgierigheid is meteen gewekt: wie schrijft er nu een brief “aan zijn hart?” (Maar minister Smet vergat dit boekje te vermelden, wat ik nogal vreemd vind)

Lies Offeciers heeft een onderzoek gevoerd naar holebiseksualiteit in kinder- en jeugdboeken, van vroeger, anno 1970, ongeveer, tot nu. Haar stuk was erg goed, maar soms nogal kort door de bocht, lijkt me, vooral toen ze het had over “een negatieve kijk op homoseksualiteit en taboes”. Hier kom ik op terug.

Wat haar opviel, zei ze, is dat er meer boeken voor jongens verschenen/verschijnen, maar dat ze vaker doodgaan: vaak aan aids, of door zelfdoding. Vaak zijn deze boeken ook negatief tov homoseksualiteit of tegenover de persoon die homo is. Het eerste boek voor jongens verscheen in 1975 en was “Maak me niet kapot”. In 1989 kwam het eerste boek voor meisjes er. Maar die titel werd helaas niet vermeld.

In de jaren 2000 kwam er meer variatie in de boeken voor holebi’s voor, en werden thema’s ook diverser. Nu komen ook andere culturen meer aan bod. Offeciers vergat hier echter zeker niet te vermelden dat er in andere culturen nog erg vaak heel negatief tov homoseksualiteit wordt gedaan. Maar de boeken met andere culturen zijn er dus zeker, waarvan “Blijf van me af!” een voorbeeld is, net als “Hou je van blauwe ogen”.

Offeciers had een heel lijstje mee, met citaten die vaak de wenkbrauwen deed fronsen, we leven tenslotte in 2010, en vaak gelukkig maar. In vroeger tijden werd dus vaak ronduit negatief gedaan over homoseksualiteit, en werd het ook vaak beschouwd als een ziekte, zoals aangetoond met “Wel kleur bekennen”. “Papa zegt dat je misschien eens naar een psychiater moet”, is wat Neil te horen krijgt van zijn moeder. “Je weet nooit, misschien helpt het”. (1993)

“Kristalnacht” wordt door Offeciers ook als “negatief” ervaren. Misschien is dit ook wel zo: een oom van een meisje heeft AIDS en het meisje neemt haar oom mee als “studieobject”. Nu, in “Kristalnacht” is het inderdaad wel zo dat er veel negativisme zit, en soms is dit misschien een ietsje naïef. De oom is heel bang voor bloedende wondjes, en laat niet na om dat aan zijn nichtje duidelijk te maken. (Het IS ook gewoon zo dat je moet opletten met besmet bloed, je hoeft daarover niet moeilijk te willen doen).

Ook “Boomhuttentijd” is volgens Offeciers eerder een negatief boek: het homopersonage Thomas komt niet zelf aan het woord, (hij heeft zelfdoding begaan), maar dit boek gaat ook gewoon voor een groot deel over hoe zijn familie hiermee omgaat, en vooral wanneer ze weten dat hun broertje en zoon homo was. Het enige wat ik negatief aan het boek vond, is dat het gegeven “zelfdoding” nogal snel leek over te gaan bij de nabestaanden: “Hadden we jou maar beter gekend”.

Ook “Kastanjes” werd als negatief beoordeeld, omdat “Sam anders was”, ze droeg bergschoenen, waarvan Sam zei dat het botinnes waren”. En dat op een strenge nonnenschool. Maar iets als negatief beoordelen omdat er van bij het begin staat dat iemand “anders is” is kort door de bocht. Je moet als auteur immers je setting doen, en de lezer laten kennismaken met de door jou geschapen personages. Want Offeciers vergat er wel bij te zeggen dat Sam en Toelie weldegelijk een relatie zullen krijgen. (Vervaele) vergeet echter nooit dat haar boek zich situeert in 1970, in een tijd dat men over homoseksualiteit nog helemaal anders dacht dan nu. En je kunt dat als “vandaag”levende mens ergerlijk vinden, maar het was niet anders. “Kastanjes” is een prachtig, rustig openbloeiend boek over de liefde tussen twee meisjes, in een streng katholiek internaat.

Wat “Binnenpaden” betreft heeft ze echter wel voor de volle 100 procent gelijk wanneer ze stelt dat dit een negatief boek is. Dit boek biedt geen enkel lichtpuntje, spelend op een Amerikaanse school, waarbij een klasgenoot merkt dat twee meisjes een relatie hebben. Alles wat lelijk is, wordt in dit boek benoemd: de meisjes moeten zich bekeren, en stoppen met hun relatie, waarbij ze zich aan het eind van het boek beiden van het leven proberen te beroven, waarbij dit een meisje lukt.

Ook “Lieve Timo” zit in de “vroeger” categorie. Timo gaat dood aan Aids, en Sofie schrijft hem een brief. Zij en Adriaan, Timo’s vriend, punker met blauw haar, moeten met zijn dood proberen om te gaan.

Offeciers had treffende citaten bij die goed typeerden wat ze wilde aantonen, en dat maakte haar stuk erg interessant. De stukken over de boeken, waarover ze gaan, komen van mij. Ze vergat bij elk boek trouwens ook de auteur te vermelden. Aan het eind van dit stuk probeer ik dit zelf te reconstrueren.

Na de uiteenzetting van Offeciers lazen Floortje Zwigtman en Dirk Bracke voor uit respectievelijk hun “Spiegeljongen” en “Zij en haar”. Waar Zwigtman erin slaagt om onvergetelijke personages neer te zetten en gedegen onderzoek te gaan verrichten in onderandere Londen om haar setting te bepalen, doet Bracke wat mij betreft nogal vaak gewoon wat lezers van hem vragen. “Ik vond een briefje op mijn tas: “wanneer schrijf je eens een boek over ons? (lesbische meisjes).” Bracke doet ook geen enkele moeite om voor de lezer enige fantasie over te laten, en legt alles uit. Jammer voor Bracke, maar “Zij en Haar” kan me niet echt bekoren.

Genoemde titels:

Frieda en Frieda, waarover ik verder niets meer kon terugvinden

(In de reeks “Groot gelijk, waarin ook “De Brief die Rosie vond / Bart Moeyaert en André Sollie ondergebracht werd, nu gebundeld in “Durf voor drie”.)

Maak me niet kapot / [Lynn Hall]

Blijf van me af! / [Mohamed Sahli]

Boomhuttentijd / [Do Van Ranst]

Kastanjes / [Katrien Vervaele]

Binnenpaden / [Jack Gantos]

Lieve Timo / [Elin Brodin]

Kristalnacht / [Diane Broeckhoven]

Hou je van blauwe ogen / [Robin David]

Spiegeljongen / Floortje Zwigtman

Zij en haar / Dirk Bracke

Of ik iets tegen Geronimo Stilton heb? Toch wel. Ik wil hiermee niet zeggen dat kinderen die boeken van mij absoluut niet mogen kopen, maar voor mij MOETEN ze daarbij nog iets anders lezen, iets waarbij ik hen daarom zal helpen zoeken.

Waarom ik de Geronimo Stilton boeken niet goed, of zeg maar ergerlijk (slecht) vind? ALLES wordt uitgelegd of uitgebeeld. Is onze redactiemuis bang? Dan zie je hem bang zijn, en zitten er verdorie zelfs bibbers in het lettertype. Zit onze muis vast in de lift? Dan wordt de tekst op liftknopjes weergegeven. *zucht*. Kan het niet wat minder? En toch: volgens mij is er niets om bang voor te zijn: wanneer kinderen ouder worden gaan ze het wel opmerken: “heb ik DIT graag gelezen?!” Geronimo Stiltonboeken zijn boeken waar kinderen letterlijk uit groeien. Wanneer je een volwassene bent die graag wil zien dat zijn/haar (toegewezen) kinderen op het “goede pad” belanden, ga dan fijn mee opzoek. Opzoek naar boeken met dat beetje meer. Bied wat mij betreft gerust een vlotlezend verhaal aan, dat goed in elkaar zit, en dat niet al te veel alles voor de lezer uittekent, of waarbij de lezer het gevoel krijgt dat hij naar een film kijkt.

Bestaat ze dan niet meer? De kinder- en jeugdliteratuur?

Jawel. En dat is een fijne vaststelling. “Maar ben jij er zeker van dat kinderen dat graag gaan lezen”? “Gaan ze dat snappen?” Nee hoor, ik weet dat niet, of kinderen dat graag gaan lezen, en of ze dat gaan snappen. Maar moet je het daarom net, niet proberen? Zijn alle kinderen dezelfde? Bied jij een kind de hele dag chocopasta boterhammen aan? Mag jouw kind ganse dagen voor televisie hangen? Omdat hij/zij dat graag doet? Vind jij dat je kind gezond moet eten? Genoeg moet bewegen? Dat is immers goed voor hem/haar! Waarom vinden mensen dat niet meer als het op “voedsel voor het hoofd” aankomt?

Waar is de helpende volwassene, een rol die ik mezelf graag toebedeel, en dan merk dat kinderen echt wel veel aankunnen? Wanneer je kinderen serieus neemt, naar hen luistert, ook wanneer ze zeggen dat ze een boek om die of die reden niet goed vinden (omdat een personage doodgaat, zou een reden kunnen zijn), ze daar met jou over kunnen praten, dat biedt een volwassene die serieus met kinder- en jeugdboeken bezig is, een enorme voldoening. “Mogen ze dan geen boeken van Marc De Bel meer lezen”? Natuurlijk mogen ze dat.

Wanneer je als volwassene bezig blijft met kinder- en jeugdboeken, bouw je iets op, en dat kun je doorgeven. Wanneer je iets erg goed vindt, zoals laatst. En er komt nog! En nog! Michael Morpurgo is volgens de achterflap van “Alleen op zee” “iemand waneer zijn naam op een boek staat, die garant staat voor kwaliteit”. En ook ik heb dat nog maar eens ontdekt. (12+). “Alleen op zee” is een vlotlezend boek, met een goed verhaal, maar jongeren mogen zelf ook nog dingen invullen, en misschien denken ze wel dat ze naar een film zitten te kijken. Misschien vinden ze Arthur Hobhouse wel geweldig. In wat hij doet, en hoe hij tracht te overleven in de keiharde wereld van de slavernij, waarin hij samen met andere wezen uit Engeland, in Australië, belandt.

Wanneer ik “Ziek” van Gideon Samson lees, denk ik ook: “ja, ze bestaat nog, de kinderliteratuur”. Belle is ziek, en ze ligt de hele dag in bed. Dat kan een saai, zeer expliciet verteld boek opleveren, maar niet als je Gideon Samson bent, blijkbaar. Want je weet niet waarom Belle zo ziek is, je weet alleen dat ze het is, en zal geopereerd worden. Ze is de hele dag misselijk, maar “Ziek” is daarom geen “vies” boek. Belle vindt het namelijk maar niets, al dat overgeven en dat ziek zijn. Wat je dan wel krijgt? Hoe ze het vindt om in het ziekenhuis te liggen. Hoe haar familie is, en hoe ze met elkaar omgaan, of in het geval van haar vader en moeder, niet omgaan, omdat ze gescheiden zijn, en daar vaak heel flauw mee omgaan: de een wacht op de gang, tot de ander weg is, bijvoorbeeld. “Ziek” is een boek dat kinderen serieus neemt, en dat is een zinnetje dat de laatste tijd vaak opduikt, maar ik geloof dat het klopt. Belles vader vraagt haar wanneer hij terug moet komen, en voegt daaraan toe: “wanneer jij dat wil”. Als Belle daar “Morgen” op antwoordt, zegt hij dat dat niet kan. Waarop Belle hem vraagt: “waarom zeg jij dat dan?” Meer nog een verhaal over alle mensen rondom Belle, gaat het boek vooral over Belle zelf, en hoe ze met haar “ziek” zijn, omgaat. Want ook dat bestaat nog: boeken waarbij zelfs de titel met zorg is gekozen, zonder dat je daarom dadelijk weet waarover en welke ziekte, in het geval van “Ziek” het boek zal gaan.

“Geel gras” is een ander kinderliterair boek, maar blijft toch toegankelijk. Ook hier weet je in eerste instantie totaal niet wat je moet verwachten, als je de achterflap niet (wil) le(e)zen(t).

“Zeemist” is een totaal ander boek, over zwaar ziek zijn, maar zonder één keer het woord “tumor” (want dat is wat het ik-personage in haar hoofd heeft) te gebruiken. “Zeemist”, en meer nog het “ik”personage heeft het over een schelp, terwijl de dokter dat niet weet. Wat hij wel weet, is dat hij het niet kan weghalen. Zelfs de dood en de aftakeling van het meisje worden niet expliciet, en alles staat letterlijk tussen de regels in. Dat vraagt inspanning van de lezer, dat is zeker zo, maar zo kan hij/zij zijn horizonten wel verbreden.

Wat een kind nu nooit zal aangeboden krijgen, kan hij/zij ook niet kennen als het volwassen wordt!

Uit een onderzoek bleek nog maar eens dat opgroeien tussen boeken zijn vruchten afwerpt op school.

Ik vind het altijd nogal vreemd dat men daar een onderzoek moet naar doen. Net zoals met bewijzen over kinderen die graag wiskunde studeren, of goed zijn met cijfers. Dit zal ook wel weer met onderzoeken kunnen aangetoond worden. Terwijl je toch ook gewoon “MENS” kunt zijn? Je kunt gewoon als mens toch ook een aantal dingen belangrijk vinden? Een verhaaltje voor het slapengaan, het aanmoedigen wanneer een peutertje naar een boekje grijpt?

Ik onderschrijf de resultaten van het onderzoek graag, maar echt niet iedereen die graag leest of las als kind, gaat naar de universiteit. Maar het zal wel meespelen.

Volgens mij is het gewoon een kwestie van wat je als ouder voor je kind belangrijk vindt, of wat je dat kind als familielid wil meegeven. Zelf heeft deze stelster nooit universitaire studies gedaan, en toch is ze gek op boeken, en vond ze ’t vreemd om op 15 in de volwassen afdeling van de bib opzoek te MOETEN.

Want de leesmicrobe? Daar zouden ze me in het middelbaar nog het liefst van af hebben geholpen, of toch een deel van de mensen rond me. Nee hoor, mijn liefde voor letters ging door met een auteur. Een auteur die ik op twaalfjarige leeftijd leerde kennen en appreciëren, in een tijdperkje waarin ook ik kilo’s boekjes van wat nu “chicklit” wordt genoemd, tot mij nam. En jawel, die boekjes waren bijna week na week te vinden in de supermarkt. Dierenkliniek, De babysittersclub, en Fear Street.

Op de lagere school vonden de leerkrachten het ook belangrijk om hun leerlingen verhalen mee te geven. Ik groeide op met de Griezels, Matilda, en Duupje. Herinneringen om te koesteren, net als het uurrooster, waarop op vrijdag, het laatste stuk van de dag een vakje “Vertellen” stond ingevuld. Ook in de lagere school: bibliotheekbezoeken, waarvan de leerkrachten heel goed wisten wat ze wilden voor ons. Zelfs de directeur ging hierin mee, en voorzag elke leerling, ik geloof twee jaar lang, van een eigen “bibliotheekboekje”. Daarin moesten (ja, moesten, vaak was het een makkelijke manier om een huistaakje te verzinnen, denk ik) we dan iets over het boek dat we gelezen hadden, noteren. En dat boekje: ik heb het nog. Ook ik schreef er vaak niets anders in dan “dat ik het een goed boek vond”. Want wat zou je anders moeten? Het was volgens mij niet zo dat we ook over onze gelezen boeken praatten, maar ik merkte wel op dat bibliotheekbezoeken met argusogen werden gevolgd, door onze leerkrachten: gingen we niet opzoek naar “te makkelijke” (met name A-boeken, voor jongere kinderen dus, als we al een B-boek konden lezen? Of omgekeerd?)

Ook hier weer: het ene kind is gewoon het andere kind niet, en wat de ene ouder belangrijk vindt voor zijn of haar kind, is dat daarom niet voor een andere ouder. Hoe jammer je dat ook kunt vinden.

Neem het voorbeeld van een kinesitherapeut die met kinderen werkt: zal hij/zij wanneer er kleine kinderen in de familie zijn, of eigen kinderen, er ook niet met andere ogen naar kijken, in functie van zijn/haar job? Zal hij/zij ook niet harder letten op het feit wanneer het kind loopt, en of de ontwikkeling van dat kind goed gaat?

Dat gaat met mensen die met hart en ziel van boeken houden net zo: want we willen inderdaad allemaal dat onze kinderen met boeken in aanraking komen, en mooie verhalen leren kennen. De appreciatie komt dan – hopelijk – later wel, maar liever vroeger.

Een achttienjarige jongen wordt betrapt bij het smokkelen van drugs. Hij wordt noch in Nederland, (de jongen is afkomstig uit Rotterdam, zo blijkt uit het boek), noch in België geklist. Hij wordt geklist in de Dominicaanse Republiek. Ja, die republiek waar veel mensen toch zo graag eens op vakantie gaan. Ik verzeker het je: wanneer je vanuit dit boek mee de gevangenis in gaat daar, ga je daar heel anders over denken. Meteen wordt de jongen (dat viel me geleidelijk aan op: op de flap staat wel “Bibi Dumon Tak en Castel”, maar in het boek zelf heeft de jongen geen naam.) in een cel gegooid met héél veel andere mannen, die niets liever zouden willen dan hem te bespringen. Je leeft als lezer enorm mee met hoe de jongen zijn leven er de komende acht jaar (hij heeft acht jaar cel gekregen) zal uit zien. Maar dan kennen de bewakers, met sadistische genoegens en knuppels in aanslag “Mama-Tigré” nog niet… “Latino King” is alweer een boek dat beukt. Blijkbaar heb ik een boon voor Tak, na haar boek “Soldaat Wojtek” ging ik meer van haar lezen, en vind ik al haar boeken haast even goed. “Latino King” is wel haar eerste boek waarin in echt een verhaal te lezen krijg. Alle andere boeken zijn strikt genomen non-fictie boeken, “Soldaat Wojtek” eigenlijk ook.
14 +, ★★★

Negen open armen / Benny Lindelauf

Maak kennis met Muulke, Jes en Fing, en hun broers Eet, Pie, Sjeer en Krit.  Tel daar hun grootmoeder Oma Mei en hun vader “De Pap” bij op.  Kijk naar het blikken doosje waarin zich Opa Pei bevindt, en in een naaigarnituurtje heeft De Mam, met het hart van Lappen, een thuis.  Deze familie komt na een leven van verhuizen, steeds weer, terecht op Sjlambam Sahara, en aan het eind van deze weg staat het huis dat de naam “Negen open armen” meekrijgt.  Beetje wat Bart Moeyaert met zijn “Broere” doet, waar “Negen open armen” één groot, warm familieverhaal is.  En wat voor geheim verbergt “Negen open armen?”

12+,  ★★★★

De hemel van Heivisj / Benny Lindelauf

Na “Negen open armen” was ik echt onwaarschijnlijk blij dat ik nog geen afscheid hoefde te nemen van de familie die in het huis op Sjlambams Sahara woont.  Dit vervolg is los te lezen van “Negen open armen”, maar dit boek is toch iets meer waard wanneer je ook “Negen open armen” hebt gelezen.  Het leven van dit gezin gaat door, en we vinden onderandere het ik-personage Fing terug wanneer ze op school bij de directrice wordt geroepen: ze kan een opleiding volgen om lerares te worden.  En laat dat nu net Fings grote droom zijn.  Maar Oma Mei heeft andere plannen voor Fing.  En daarbovenop komt WOII nog aangewaaid, met alle gevolgen van dien.  Een prachtig vervolg!

14+, ★★★★

De cover van dit boekje bestaan uit wit, donkerder paars en roze. En uit aardbeien, die ook in het boekje aanwezig zijn. Het is één van de puurste bundels die ik de laatste jaren gelezen heb, en dat komt niet alleen door de gruwelijke herkenbaarheid van de stukken in dit boek. “Gedichten” kun je de stukjes namelijk niet altijd noemen: soms zijn het liefdesbriefjes, of gemijmer over gemis. En herinneringen, heel veel herinneringen. En pijn. Veel pijn. Want ook de titel is helemaal waar: “Alles gaat voorbij, maar niets gaat over”. Want met de zelfdoding van een naaste blijf je je hele leven worstelen, ook ik kan het weten. En al is het waar: er groeit een cellofaantje of een korstje over het gebeurde, en de trein tuft rustig voorbij, maar met één vingerknip knalt de trein, val je het korstje van de wond af, en scheurt het cellofaantje, vaak ongevraagd, en altijd hevig.

Sommige boeken zijn een verplichting, zoals “Alles gaat voorbij, maar niets gaat over”. Mensen die dit meemaakten, zullen of kunnen er zeker troost in vinden, maar het katapulteren tot zelfhulpgids na zelfdoding, is het boek, de auteur en zijn lief zwaar oneer aandoen. Want dat is het boek geenszins. Maar of het altijd poëzie is, betwijfel ik, er zijn stukken die naar poëzie neigen, maar meer nog zijn het liefdesbrieven en liefdesverklaringen, en het zoeken naar antwoorden.

Of dit boekje dan enkel bedoeld is voor wie ooit al met zelfdoding geconfronteerd werd? Of dit boek “argeloze lezers” zal hebben? Het antwoord op die eerste vraag is waarschijnlijk volmondig: ja. En dat is goed. De auteur legde in dit werk namelijk ook zijn ziel bloot, en dat is durven. Maar of het boek ook mensen die nog nooit met zelfdoding in aanraking kwamen zal of moet aanspreken? Ten eerste hoop ik van harte dat de doelgroep zo klein mogelijk mag blijven. En twee: waarschijnlijk is dit boek niet voor iedereen, maar dat hoeft ook niet. Of dat zou zelfs niet mogen. Dus in die zin heeft “Alles gaat voorbij, maar niets gaat over” genoeg aan een kleine groep lezers.

Achter de voor- en achterflap kun je het boekje openslaan, en lees je commentaren van mensen. En je ziet een foto van Daniël Billiet en zijn lief. Ook dat is een zeer gedurfde zet, en sluit een sterke bundel af.