De Melkweg /Bart Moeyaert

Inhoud…

Aan de Melkweg hebben drie kinderen, de twee broers Oskar en Bossie en een  vriendinnetje, Geesje,  op een dak van een magazijn een clubhuis. Daar slijten ze hun  vakantiedagen. Daar doden ze de tijd met eenvoudige activiteiten, spelletjes die ze  verzinnen bij gewone dingen en voorbijgangers die onbewust voor verstrooiing zorgen.

Dit boek krijgt van mij vijf sterren omwille van twee grote troeven: verbeelding en tegen de  tijdsgeest in…

Verbeelding…

Je verbeelding kan zijn hartje ophalen bij dit verhaal. Er wordt veel beschreven, maar er is  meer dan genoeg ruimte om er zélf dingen bij te bedenken. Je kan zelf invullen waarom de  mama van Oskar en Bossie nu in Italië zit: er wordt iets over losgelaten, nl. dat ze haar  hart en hoofd moet opruimen, dat haar man geen tijd maakte voor haar en de kinderen,  maar het fijne weet je er niet van. Wie is Nancy precies? Waar komen Petra en Priit precies  vandaan? Wie is Calista eigenlijk? Het is niet nodig om in het verhaal mee te gaan, maar je  vraagt het je wel af.

Soms krijg je ook antwoorden. Als Oskar vertelt “Bijna vroeg ik of hij het net als ik lastig vond om al die gezelligheid te zien.” , weet je dat dat het wel is dat deze broers al een tijd missen thuis.

Tegen de tijdsgeest in…

Het is mooi hoe de dood bij deze kinderen geen taboe is, ze praten erover, ze gaan naar het kerkhof. Geesje gaat met haar vader naar haar overleden tante. De dood mag aanwezig zijn, desnoods onwennig: Oskar weet niet zo goed wat zeggen tegen Geesje als ze verdrietig is om de dood van haar tante.

In deze tijd is snelheid een belangrijke maar toch soms een ergerlijke eigenschap of “kwaliteit”. Het is fijn dat dit een traag boek is. Het verhaal krijgt zijn tijd, de tijd gaat langzaam, en dat is goed zo. Er wordt tijd genomen om de personages en de gebeurtenissen  te beschrijven. Bart Moeyaert neemt de tijd om een sfeer op te bouwen en uit te diepen.

Het is geen hip (hoeveel kinderen zouden hun vakantie nog op deze manier doorbrengen) verhaal, ook niet cool (het zijn niet bepaald machojongens, Oskar is nog heel tevreden met twintig euro extra van zijn vader), een beetje spannend ( de zoektocht en de misverstanden in het ziekenhuis, het gevecht met Calista), niet vreselijk grappig (wel de grapjes met Geesje).  Door zijn eenvoud, en hiermee bedoel ik de inhoud,  is het toch een heel bijzonder boek. Het “gewone” is de grote kracht van dit boek. Bart Moeyaert beschrijft dagdagelijkse dingen op een mooie manier. Ik denk hierbij aan de fragmenten waarin hij het heeft over hoe de broers samen in bed kruipen en verhalen vertellen. Ik denk dat velen zich daarin herkennen.

Linken…(waar ik bij het lezen aan moest denken…)

Oskar en Bossie… Oscar Wilde noemde zijn vriend Bosie (gelezen bij Floortje Zwigtman).

Hij heeft het over een huis dat gesloopt gaat worden, en een tekening van een dodo… Dit deed me aan Slopie van Joke van Leeuwen denken.

De verhalen in bed van bijzondere dingen die mensen meemaken, deed me denken aan soortgelijke verhalen die Paul Auster bijeenbracht.

De verzuchting van Bossie “Morgen is er weer een dag” uit “Gejaagd door de wind” maakte ik onlangs zelf als ik het over pesten had.

In het tweede deel vertellen de ouders over die periode, nadat ze Julians verhaal gelezen hebben. Wat een fijne, wijze, warme ouders. Ze voelen zich schuldig, hebben het gevoel te weinig geweten, te weinig gedaan te hebben. Twee pesters komen ook aan het woord, een vriend, een leerkracht van de basisschool, de adjunct-directeur van de middelbare school en zijn broer. Zijn broer laat voor mij dezelfde indruk na als zijn ouders: wat een fijne, wijze man spreekt hier.

De twee pesters blijken zelf de impact van hun daden niet ingeschat te hebben. Er komen excuses, maar voor mij is het niet zo duidelijk of ze dat doen omdat het blijkbaar hoort dat ze het doen of dat ze écht spijt hebben. Er is het kader van zichzelf slecht voelen, een slechte thuissituatie, …

Mij kunnen de reacties van de school niet echt bekoren, ik heb niet het gevoel dat ze écht begaan waren met wat er allemaal gebeurde.

Zelf ben ik ook leerkracht. Ik besef dat er zonder mijn weten zeker ook wel wat afgepest zal zijn in onze school, in de klassen waar ik ooit lesgaf. Tegenwoordig heb je veel gepest via mail: facebook e.d.. Ik vind het moeilijk om “juist” te reageren bij pesterijen. Ik ben ervan overtuigd dat pesters kinderen zijn die zich echt niet goed in hun vel voelen, en zich beter, “lekker” voelen als ze dat op een ander kunnen afreageren. Ook ik zag die “lekkere” blik al in ogen van meisjes van tien die het nodig vonden om bv. minder bemiddelde kinderen uit te lachen, voor schut te zetten. Het zijn dikwijls ook kinderen die om aandacht schreeuwen, er niet mee om kunnen dat anderen op een spontane manier aandacht krijgen, en dan maar proberen die buiten spel te krijgen.

Ik vind het vooral een boek om veel mensen te laten lezen: ouders, leerlingen, leerkrachten, … in de hoop dat ze tot gesprekken komen en alerter zijn, alerter kunnen reageren. Soms willen we immers té verdraagzaam zijn, vind ik. Ik vond het best dapper van zijn vader om naar de pester toe te stappen en te dreigen dat het gedaan moest zijn of er ging wat volgen. Soms moet je gewoon zeggen:” Dit gedrag tolereren we NIET. PUNT. Dan kan je zoeken naar de oorzaak en eraan proberen werken.

Mij stoort het niet dat Julian een pseudoniem is, het is een universeel verhaal, het maakt niet uit over wie precies het gaat. Het gaat over hoe het je ineens kan overkomen, wat het met je doet, hoe het werkt, en hoe het op een andere plaats ineens weer kan verdwijnen.

Julian heeft een fijn leven nu. Hij heeft de kans gekregen zijn pestverleden een plaats te geven. Maar de herinnering blijft, net zoals bij zijn broer.

Ik vind dit een mooi einde: Julian geeft met zijn verhaal ook hoop. Of zoals het bijzondere einde in “Gejaagd door de wind”: Tenslotte is er morgen ook nog een dag.

Marina

Marina

“Het is al erg genoeg als ouders gewone kinderen behandelen alsof het korstjes en eksterogen zijn, maar op een of andere manier wordt het nog veel erger wanneer het kind buitengewoon is en daarmee bedoel ik: extra gevoelig en briljant“ (Uit: R. Dahl Matilda)

Van dit eerste hoofdstuk van Roald Dahl heb ik zo zitten genieten terwijl ik het las. Ik ontdekte het pas in de lerarenopleiding: een jeugdboek dat zowel volwassenen als kinderen grappig vonden, een verhaal dat we elk vanuit onze eigen ervaring konden lezen. De griezels met hun vreselijke plannetjes voor elkaar, Joris en de geheimzinnige toverdrank met zijn slimme ideeën om zijn afschuwelijke oma uit de weg te ruimen… Ik verslond ze één voor één.
Roald Dahl zou naar Heverlee komen voor een tentoonstelling rond zijn boeken, maar overleed dat jaar. Zo jammer dat ik hem niet meer kon ontmoeten.

De boeken waar ik zelf mee opgroeide, zo’n twintig jaar daarvoor, waren heel anders. Ik greep wel eens naar een nieuwe “ Olijke tweeling “ (“Ellis en Thelma”) of een ander meisjesboek zoals “De dolle tweeling,” “Pitty” -beide van Enid Blyton, gekend van haar reeks “De vijf”.
Merel, Annemieke, Katrien , Claudia… waren allemaal in reeksen met “wilde” avonturen.

Ik zat al in de humaniora toen ik Thea Beckman ontdekte en Jan Terlouw. Zijn “Briefgeheim” raakte me. Onlangs las ik Koning van Katoren nog een keer opnieuw. De zorg om het milieu, het opkijken naar en supporteren voor een eenvoudige jongen die op zijn geweldloze manier opkomt voor de natuur… ook mijn dochter las het boek nog steeds graag.
Ook de rage van de “probleemboeken” ging niet aan mij voorbij, al liet ik al die belerende miserie wel snel achter me.

In mijn contact met de ‘grote literatuur’ kwam ik naast tal van Vlaamse schrijvers ook John Irving tegen.
Lezen hoorde bij de gezelligheid in huis. Samen met boeken in elkaars buurt, mijn moeder en oudere zus. ik las gewoon met hen mee .

Enkele jaren later, in mijn opleiding, kwam ik terug in contact met jeugdboeken. Door enthousiaste lectoren werd ik uitgedaagd om mijn verkenning verder te zetten. Nieuwsgierig naar hun ontdekkingen (stapeltjes boeken waaruit ze graag voorlazen), wilde ik zelf op verkenningstocht. De verhalen hadden intussen aan maturiteit gewonnen en het genre liet zich minder in het minderwaardige verdomhoekje duwen.

De lijn tussen jeugd- en volwassenliteratuur wordt erg dun. Mijn leeshonger laat zich niet inperken tot een doelgroep. Bart Moeyaert, Floortje Zwigtman, Aidan Chambers, Jan Simoen, Edward van de Vendel bieden een literaire kwaliteit die een ruimer lezerspubliek verdient.

Marina Waterschoot