Omdat ik met het openbaar vervoer reis is het aantal boeken dat ik kan meenemen beperkt. Daarom neem ik altijd een paar dikke boeken mee. Deze keer zijn dat:

• Eclips / Stephenie Meyer. Het derde deel van de Twilight-serie. Lekker zwijmelen met vampiers: het lijkt een tegenspraak maar het kan echt
• Rebels bloed / J.C. Mourlevat. Aan de achterflap te zien zou het kunnen lijken op ‘Morgen toen de oorlog begon’ van John Marsden, een serie die ik erg waardeer
• Alex en de schat van Dondercruyt / Adrienne Kress. Ik weet nog niet goed wat ik van dit boek moet vinden. Het omslag is niet echt aantrekkelijk
• De hondeneters / Marita de Sterck. Niet echt dik, maar het boek lag al te lang op de stapel. Het heeft mij tijdens de lange heenreis goed geboeid en is bijna uit
• De naam van de roos / Umberto Eco. Las ik een half leven geleden en is reserve voor als ik alle andere boeken uit heb

Hoewel de randvoorwaarden soms iets verschillen (zo kan de Boekenleeuw alleen naar een Vlaamse auteur gaan) vissen deze prijzen toch min of meer in dezelfde vijver. Allemaal bekronen ze oorspronkelijk Nederlandse literaire kinder- en jeugdboeken. Het is dan ook niet vreemd dat er regelmatig dubbelingen voorkomen. Zo ging bijvoorbeeld, in de eerste drie jaren dat de Gouden Uil uitgereikt werd, de prijs naar dezelfde boeken die later ook de Woutertje Pieterse Prijs zouden ontvangen. En in 2007 nog ging de Gouden Uil naar Een kleine kans van Marjolijn Hof; het boek kreeg later dat jaar ook de Gouden Griffel.

De vraag kan daarom gesteld worden: is er wel ruimte voor zo veel prijzen? De (literaire) kinderboekenschrijvers zullen hier natuurlijk ‘ja’ op antwoorden: hoe meer prijzen, hoe groter de kans dat zij in de prijzen zullen vallen. En die prijzen kunnen fors zijn: aan de Gouden Uil is een geldbedrag van 25.000 Euro verbonden, aan de Woutertje Pieterse Prijs 15.000 Euro.

Maar zien de lezers door de bomen het bos nog wel? Raakt de aandacht voor jeugdliteratuur door de veelheid aan prijzen niet te veel versnipperd?

De Gouden Griffel en de Boekenleeuw hebben hun bekendheid mede te danken aan de lange traditie: (groot)ouders en leerkrachten zullen de prijzen misschien nog kennen uit hun eigen jeugd. De Gouden Uil heeft veel goed werk gedaan door van de uitreiking een spannend evenement te maken. Met een longlist en shortlist werd de spanning opgevoerd en hoewel deze lijsten natuurlijk vele verliezers kenden, stonden de boeken toch even in de schijnwerpers. Op televisie werd de spanning verder opgevoerd door filmpjes uit te zenden over de genomineerde boeken, met als climax de prijsuitreiking die live te zien was.

Inmiddels zijn de lijsten met genomineerden door de andere prijzen (met uitzondering van de Woutertje Pieterse Prijs) overgenomen. En nu de aandacht voor de Gouden Uil Jeugdliteratuur op televisie minder wordt, onderscheid de prijs zich steeds minder van de andere prijzen.

Dat is slecht nieuws, niet alleen voor de Gouden Uil zelf, maar ook voor de jeugdliteratuur.

Zaterdag 31 oktober 1987 was een droge maar sombere herfstdag. De wind kwam uit het zuiden en het werd een graad of 12.

Het was de dag dat ik Duet met valse noten voor het eerst las. Dat was een beetje bijzonder, want in die tijd las ik nog niet zo veel Vlaamse schrijvers.

Was ik bijzonder onder de indruk van het boek? Nee, dat was ik niet. Wat wel indruk op me maakte, was de leeftijd van de schrijver. Het boek was vier jaar eerder verschenen, toen Bart Moeyaert 19 was. Tot dan toe had ik alleen maar boeken gelezen van schrijvers die (veel) ouder dan ik waren; dit was de eerste keer dat ik iets las van een schrijver uit mijn geboortejaar. Op die manier dwong het boek toch mijn bewondering af.

De jaren erna las ik af en toe nog boeken van Bart Moeyaert, met name de boeken voor jongeren. De schrijver werd ouder en zijn boeken ontwikkelden zich mee. Sommige van zijn boeken kon ik waarderen, anderen waren te literair naar mijn smaak. Een echte grote fan ben ik nooit geworden.

Dit jaar is Bart Moeyaert 25 jaar schrijver. Vandaag ben ik 21 jaar Bart Moeyaert-lezer. En we hebben nog steeds hetzelfde geboortejaar.

Richard

het huis

Toen ik tien was, bouwden pa en ik de veranda rond dit oude huis dat hier al honderd jaar staat. Net als mijn overgrootvader gebruikten we hardhout uit het bos. Pa en ik waren wekenlang aan het werk en smeerden de vloerplanken in met olie; we ademden de sterke geur in, die zich vermengde met de houtlucht. Voordat ik de laatste plank insmeerde, in de verre hoek bij de regenpijp, pakte pa een lange, scherpe spijker en zei: ‘Kras onze namen – die van jou en mij – diep in het hout, met de datum erbij. Dan weten je kinderen, mijn kleinkinderen, Jake, dat we dit voor hen hebben gebouwd.’

Best mooi, misschien soms wat gekunsteld, maar zo staat het niet in het boek. Daar staat het namelijk zo:

het huis

Toen ik tien was,
bouwden pa en ik de veranda
rond dit oude huis
dat hier al honderd jaar staat.
Net als mijn overgrootvader
gebruikten we hardhout uit het bos.
Pa en ik waren wekenlang aan het werk
en smeerden de vloerplanken in met olie;
we ademden de sterke geur in,
die zich vermengde met de houtlucht.
Voordat ik de laatste plank insmeerde,
in de verre hoek bij de regenpijp,
pakte pa een lange, scherpe spijker
en zei:
‘Kras onze namen –
die van jou en mij –
diep in het hout, met de datum erbij.
Dan weten je kinderen,
mijn kleinkinderen, Jake,
dat we dit voor hen hebben gebouwd.’

(De roep van de wolf, pagina 31)

De tekst is exact hetzelfde als de eerdere tekst, maar dan opgeknipt in stukjes van hoogstens acht woorden. Verandert de tekst daardoor? Of giet Steven Herrick hier een literair sausje over zijn verhaal waarmee hij en passant de omvang van zijn boek laat verdriedubbelen? In vertaling heeft zijn boek 219 pagina’s, waar alles ook wel op 70 pagina’s had gepast.

Soms vond ik het boek irritant omdat het door de korte zinnetjes aan een boek voor beginnende lezers deed denken. Zoals op pagina 30:

Ik heet Jake.
Jake Jackson.
Ik ben vijftien.

De Zoenjury gaf vorige maand een Eervolle Vermelding aan Aan de rivier en schreef in het juryrapport: “Niet eerder verscheen in het bestaan van de prijs voor het mooiste jeugdboek van het jaar een roman in vrije verzen die ook nog tot een bekroning leidde.” Maar in 2004 kreeg Jinx van Margaret Wild (die net als Steven Herrick in Australië woont) een Zilveren Zoen. Jinx steeg volgens mij qua niveau niet uit boven een verhaal van Carry Slee, maar ook dit verhaal was opgeknipt in korte zinnetjes, waardoor het kennelijk opeens iets bijzonders werd (de jury van 2004 zegt: “Bijzonder is de manier waarop die thema’s zijn uitgewerkt. Jinx is een roman in verzen, een nieuw genre in de tienerliteratuur, dat veel opgang maakt in Australië”)

Is het bijzonder
of vallen recensenten
en jury’s
in zwijm
voor een kunstje?

De roep van de wolf / Steven Herrick
Vertaling uit het Engels door Tjalling Bos
Lemniscaat, 2007

Hannu, Hannu / Geir Gulliksen (Lannoo, 2007)

In een bijzonder stijl vertelt de Noor Geir Gulliksen het verhaal van twee broers. De jongste, de ik-figuur, blijft naamloos. Zijn broer wordt Hannu genoemd, maar dat is niet zijn echte naam. Wat zijn echte naam wel is, komen we niet te weten. Met de ouders van de jongens is van alles aan de hand, maar wat precies moeten we tussen de regels door lezen. De jonge verteller ziet wel veel, maar begrijpt de dingen (nog) niet. Hannu begrijpt het wel en is daarom vaak van huis. Op een dag gaat zijn broertje met hem mee.

Een klein verhaal voor lezers vanaf 12 jaar.

Als ik kijk naar mijn lijstje met favoriete boeken dan blijk ik van de meest uiteenlopende boeken te houden: van de avonturen in het verleden in Kruistocht in spijkerbroek tot de ontdekkingsreizen in de toekomst in Torenhoog en mijlen breed. Van de kolder in Alice in Wonderland tot de serieuze problemen in de boeken over de Tillermans. Van boeken voor jongere kinderen zoals Pluk van de Petteflet tot adolescentenromans zoals Jan, mijn vriend.

Waarom vind ik ze mooi? Wat zijn de gemeenschappelijke kenmerken van deze toch heel verschillende boeken?

Het antwoord is simpel: ik vind boeken mooi als ze de MOOI-factor hebben.

M Een boek moet Meeslepend zijn. Het moet zo geschreven zijn dat ik het niet wil neerleggen. En als ik het lezen dan een keer moet onderbreken, het verhaal blijft spelen in mijn hoofd en ik niet kan wachten tot ik verder kan lezen. Dat kan komen door spannende gebeurtenissen, door mysteries die langzaam ontsluierd worden, of door innemende personages die me intens doen meeleven.

O Misschien wel het belangrijkste is Originaliteit. Mooie boeken zijn originele boeken, die verhalen vertellen die nooit eerder verteld zijn. De originaliteit kan liggen in de personages, de tijd of de plaats waar het boek zich afspeelt, de gebeurtenissen, of de vorm waarin het verhaal verteld wordt.

O Verder moet een boek Onvoorspelbaar zijn. Tijdens het lezen wil ik verrast worden, op het verkeerde been gezet worden. Er moeten onverwachte dingen gebeuren, ik moet geen tien bladzijden van tevoren kunnen voorspellen wat er staat te gebeuren.

I Tot slot wil ik Inspiratie. Een boek moet meer zijn dan alleen een verhaaltje. Achter de zinnen moeten andere zinnen zitten, niet alles hoeft verteld te worden. Ik wil aan het nadenken gezet worden. Als het boek uit is moet het me blijven bezighouden.

Behalve deze vier (soms overlappende) factoren zijn er nog wel andere te noemen. Ik vind het fijn als een boek Avontuurlijk, Dik, Fantasierijk, Geloofwaardig en Grappig is.

Maar hoeveel factoren ik ook opnoem, er zullen altijd boeken zijn die ik erg mooi vind terwijl sommige factoren ontbreken. Net als er boeken zijn die wel alle juiste eigenschappen hebben en me toch maar matig kunnen boeien. Hoe dat komt? Dat is dan waarschijnlijk de X-factor, de metafysische dimensie van Karen.

Richard

De vraag “Waarom lees jij eigenlijk kinderboeken?” heb ik altijd een beetje vreemd gevonden. Alsof ik verantwoording moet afleggen voor merkwaardig gedrag.

Van jongs af aan houd ik erg van ijsjes. Toen at ik er veel, nu nog steeds. Maar nog nooit heeft iemand mij gevraagd “Waarom eet jij eigenlijk ijsjes?”

Toen ik 13 was las ik veel kinderboeken, maar niemand vroeg me waarom. Waarschijnlijk zouden ze wel vragen hebben gesteld als ik toen boeken voor volwassenen zou hebben gelezen. Maar dat kwam later pas. Vanaf de vierde klas van het middelbaar onderwijs moesten we literatuur lezen voor Nederlands. En dat was zware literatuur. Karel ende Elegast, Gijsbrecht, De camera obscura. Dat soort werk. Leuk vond ik het niet en misschien kwam het wel daardoor dat ik kinderboeken bleef lezen. Kinder- en jeugdboeken vond ik wel leuk. Dat veranderde niet toen ik ouder werd.

Toen ik 28 was had ik alsnog ontdekt dat boeken voor volwassenen ook leuk konden zijn. Ik las literatuur, detectives, thrillers. Maar nog altijd voor het merendeel kinderboeken. Als iemand me toen gevraagd had waarom ik kinderboeken las, zou ik waarschijnlijk niet veel verder zijn gekomen dan dat ik kinderboeken leuk vind. De onderliggende vraag is dan natuurlijk: “Waarom vind je kinderboeken leuk?” Mijn antwoord op die vraag zou hetzelfde zijn geweest als mijn antwoord op de vraag “Waarom vind je lezen leuk?” Omdat ik er van houd om me te verplaatsen in andere mensen, in dezelfde of hele andere situaties dan ik; in het land waar ik woon of in hele andere landen; in de wereld waarin ik leef of in hele andere werelden; in mijn tijd of in hele andere tijden. En of dat die mensen jong of oud zijn maakt mij niet uit.

Nu ben ik 43 en het antwoord op de vraag is eenvoudiger geworden: “Omdat kinderboeken een beetje mijn werk zijn.” Dat ik een website over kinderboeken gestart ben heeft mijn leesgedrag veranderd: ik lees nu voornamelijk kinderboeken en nog maar heel weinig andere boeken.

Mensen zijn tegenwoordig wel minder verbaasd over volwassenen die kinderboeken lezen. Vooral Harry Potter heeft daaraan meegeholpen. Ik zie regelmatig volwassenen in de trein een Potterboek of een ander kinderboek lezen.

Dus misschien zou mijn antwoord op de vraag waarom ik eigenlijk kinderboeken lees moeten zijn: “Waarom niet?”

Richard