Er is een groslijst samengesteld van boeken voor 12 jaar en ouder die verschenen tussen 1 mei 2009 en 1 juli 2011. De jury selecteerde daaruit 13 titels en kwam uiteindelijk tot een shortlist van 5 kanshebbers:

Kristien Dieltiens – Papinette (Clavis, 2009)
Noella Elpers – Vuurkraal (Van Goor, 2011)
Rindert Kromhout – Soldaten huilen niet (Leopold, 2010)
Benny Lindelauf - De hemel van Heivisj (Querido, 2010)
Kathleen Vereecken – Ik denk dat het liefde was (Lannoo, 2009)

Op 17 september zal in het Archeon bekend worden gemaakt wie de Thea Beckman-prijs 2011 zal mogen ontvangen. De prijs zal worden uitgereikt door Jan Terlouw, onder meer bekend van Oorlogswinter en Oosterschelde windkracht 10.

De jury bestaat uit voorzitter Hubert Slings (Entoen.nu) en de leden Wilma van der Pennen (Leesplein), Gerry Platenkamp (kinderboekwinkel ManceMax, Deventer), Liesbeth Tonckens (Gelders Erfgoed) en Monique Veldman (Archeon).

Opm.

1. De bespreking en discussies rond alle genomineerde boeken vind je in ons archief

2. Waar bleef Galgenmeid van J-CL Van Rijckeghem en Pat van Beirs ????

In boekenvriendschap,  Jet

© Herman Verschuren

Tijdens de drielandenconferentie Kinderboekenkinderen – Kinderbücherkinder (24-26 februari) kreeg ik de kans om auteurs, illustratoren, vertalers en andere boekenmensen uit kinder- en jeugdliteratuur te ontmoeten. De deelnemers kwamen uit Nederland (en Friesland), Duitsland en Vlaanderen.

En het is goed geweest! Donderdagmiddag mocht ik al starten. Samen met Thea Dubelaar gaf ik een lezing in de bibliotheek van Heist o/d Berg. Vijftig kinderen van eerste en tweede leerjaar zaten op het puntje van hun stoel naar ons te luisteren. Jammer was wel dat ons bezoek niet echt voorbereid was. Toch een beetje een gemiste kans. Maar dat kon de pret niet drukken, wees gerust ☺

Diezelfde ochtend had ik Thea opgehaald bij de Thalys-terminal (ze woont in de buurt van Parijs). We hadden elkaar nog nooit ontmoet, noch gesproken. Twee uur later, we treinden gelijk door naar Antwerpen, stonden we al voor een groep kinderen en improviseerden we een dubbel-lezing. Erg leuk! Teruggekomen in Antwerpen gingen we op zoek naar een gezellige plek om te eten. Daar konden we alle tijd voor nemen, want de openingsreceptie van de conferentie begon pas om 18 uur. De receptie was zoals recepties zijn. Er werd gespeeched, er werden glaasjes bubbels rondgebracht, een lekker hapje zo nu en dan. Gelukkig ging het ook over jeugdliteratuur. Beseffen jullie hoe dat voelt? Een stadhuis vol mensen met een hart voor jeugdliteratuur. Heerlijk!

Ik had ervoor gekozen om heen en weer te treinen. Best heftig, want het waren lange dagen. Maar Thea treinde lustig mee, en dat zorgde voor gezellige treinritten. Vrijdag, de eerste volle dag van de conferentie, kwamen we een streepje te laat voor de uiteenzetting van Prof. Dr. Helma van Lierop-Debrauwer die het kindbeeld in de hedendaagse jeugdliteratuur besprak. Wat we gemist hadden, kon ik gelukkig nog in de tekstbundels nalezen. Het panelgesprek over historische romans, met Marita de Sterck, Floortje Zwigtman en Rolf Erdorf, was ongemeen boeiend. De lunch kwam precies op tijd, en werd doorgebracht in ‘t Injasken, samen met collega-boekenmensen. Tjongejonge, wat een luxe. Ik geniet nog na van de fijne gesprekken.

De namiddag bracht een overzicht van tendensen in de vier taalgebieden. Boeiend, maar ontzettend jammer dat ieder zo weinig tijd had. Er was nauwelijks tijd om conclusies te verwoorden, misschien een aandachtspuntje voor een volgende conferentie. Het panelgesprek met de Els Aerts (Vlaams Fonds voor de Letteren), Barbara Mazzotta (Nederlands Letterenfonds) en Jochen Weber (Arbeitskreis für Jugendliteratur) toonde me weer een nieuwe invalshoek. Als beginnend auteur heb ik nog niet veel te maken met mogelijkheden van buitenlandse vertalingen. Maar nu mijn Eenhoorn-boeken ook in Korea zullen verschijnen, was mijn aandacht er zeker! De koffiepauze was kort. Té kort. Heel veel boeiende mensen. Lekkere koffie, dat ook ☺

Er volgden nog twee korte parallelsessies. De eerste (omgaan met bronnen) volgde ik bij auteurs Benny Lindelauf en Els Beerten. Prettige mensen én goeie auteurs. En weer wat geleerd. De tweede sessie ging over het kindbeeld in thrillers. Jonas Boets en Monica Feth kwamen niet echt to the point, mede door het een beetje vreemd gemodereer van Udo von Alten. Maar ‘t was toch best prettig en leerzaam.

Het gezamelijk diner was lekker, het moet gezegd, met bovendien een fijne babbel met Floortje, Marita, Els en zovele anderen. Zaterdag, het einde was al in zicht, hadden we toch een erg goeie ochtend. Bij de Duitse keynotespreker, prof. dr. Jens Thiele, was ik de draad af en toe behoorlijk kwijt, maar dat lag misschien aan mijn ochtendhumeur. Het panelgesprek met drie schitterende illustratoren, Rotraut Susanne Berner, Carll Cneut en Jan Jutte, was meer dan de moeite waard.

Een hele conferentie lang werd er druk vertaald naar en van het Duits. De slotrede door Bart Moeyaert was daarom in het Engels. Ik denk dat ik die man nog graag hoor spreken, zelfs al doet hij dat in het Chinees. Een grap op zijn tijd, een behoorlijk diepgang en dus een schitterende afsluiting van een heel fijne conferentie!

Wanneer is de volgende?!

3 november, en ik heb herfstvakantie. Ik trein naar Hasselt voor “Een rijm in mijn oor”, in het Literair Museum daar, in samenwerking met Het Poëziecentrum Gent, dat zijn dertigste verjaardag viert. Hoera! Feestje!

Wanneer ik binnenstap in het pand vlakbij het station van Hasselt, bedenk ik voor de zoveelste keer hoe fijn ik al dat lettergewemel in mijn leven vind. Omdat het museum – waar nog niet heel veel mensen al van hebben gehoord, en ze durven dat zelfs op de radio verkondigen, in een programma dat zichzelf een “cultuurprogramma” noemt – nog steeds bestaat uit heel veel hoeken en kanten, en massa’s kinderboeken.

In twee groepen worden we ordelijk doorheen de voormiddag geloodst, en wel op een heel strak schema, maar dat stoorde nooit, en je had ook nooit het gevoel dat een dichter te kort aan het woord kwam.

Ik zag op de zolder van het museum, tussen “poëziehanddoeken”, ontworpen door studenten lerarenopleiding van de Xioshogeschool, Erik Van Os, die heel enthousiast kwam voorlezen uit zijn werk, waaronder een fragment uit “Schatje en Scheetje”, het 100ste boek van van Os en Elle van Lieshout. En toen zong ie een liedje, over Schatje en Scheetje. Schatje en Scheetje, die in de gevangenis terechtkwamen, omdat ze elkaars hart gestolen hadden. Of hij las voor uit “Jop is op de juf”, uit 1994. Over Job, dus, die hopeloos verliefd is op de juf. Maar juf is getrouwd… Dat boek, vertelde van Os, is een boek waarin alle woorden staan die ik wilde. Het publiek mocht overigens een beetje kiezen wat van Os zou voorlezen, wat de interactie meteen vergrootte. Ook met Schatje en Scheetje werd het publiek verzocht om mee te doen.

Frank Adam had een celliste, wiens naam ik vergeten ben, helaas, recht uit Frankrijk, mee. Samen lazen ze voor, en maakten ze muziek, absurde gedichten die me helaas nogal weinig deden.   Maar omdat Adam een podiumbeest is, kwam het allemaal goed: over een sok die niet in zee wil met een stinkvoet, over bang zijn in het donker, over blote mama’s en zussen, die wanneer je haar vraagt of je al dat bloot dat ze onder haar kleren draagt mag zien,  je afblaft.

Riet Wille is logopediste, en wat mij betreft merk je dat in haar poëzie: wanneer ze met woorden speelt, heb je als toeschouwer (te) vaak het gevoel dat je oefeningen zit te maken. Ze deed iets wat op een workshop leek, en legde een paar geheimen uit haar boeken bloot, over foute covers, en over letters die eigenlijk omgekeerd moeten staan. Het boek “Toen de duisternis viel, heb ik ze opgeraapt” is de titel van een gedicht van Wille, en dat was fijn om te horen, want dat wist ik niet. Wat ik wel weet, is dat het nu de titel is van een bundeling die Annemie Leysen maakte, met illustraties van Gerda Dendooven.

Geert De Kockere was een beetje een schoolmeester, wanneer hij over zijn poëzie kwam praten, en soms een beetje naïef. Hij maakte bijvoorbeeld een buiging, na de titel van een gedicht, dat hij dan voor ging lezen. Want, zo zei hij: mijn buiging is een witregel. Dat moet je weten. En hoe komt het dat de zee zo vervuild is? Omdat jij met je voeten vol zand, de zee in gaat. (Tsja…) Dus wat moet je daaraan verhelpen? Hoe hou je de zee schoon? Leg tot vlak voor het water, een matje, waaraan je je zandvoeten afveegt, en dan kan je de zee inrennen. Doe hetzelfde wanneer je de zee verlaat. En wat doe je dan met je matje vol zand, aan het eind van de dag? Uitschudden in zee? Toch maar niet. Rol je matje op, en schudt het uit in je tuin, thuis. Dan heb je daar na verloop van tijd een zandbak.

En toen was er middagpauze. Stipt om één uur ’s middags, zoals aangekondigd. Niet om 13.01u. Ik zei het al: zeer strak schema, zonder dat het de deelnemers van het festival opviel, wat een puike prestatie is.

Om 14.00u was de start van het tweede luik van de dag, met weer vier dichters.

Edward van de Vendel kwam (zag, en overwon), voorlezen en showen uit “Opa laat zijn tenen zien” en “draken met stekkers”, zijn stripgedichten die hij samen maakte met de onvolprezen Floor De Goede (en volgens de Leeswelp is hij een illustratrice), waarvan van de Vendel vindt dat hij ALLES kan tekenen, en de beste striptekenaar van Nederland is. En weet u? Hij heeft daarin nog gelijk ook, als u het mij vraagt. Maar u vraagt het mij niet, waarschijnlijk. Tanken en denken, dat rijmt in Vlaanderen niet, maar in Nederland wel. En Vlamingen wonen in een appartement, Nederlanders in een flat. En tanken en janken rijmt wel, en “Er nog zijn, daar gaat het om”, dat is Superguppie, ook al onvolprezen, bundels met Fleur van der Weel.

Hierna ging het weer richting zolder, voor een workshop (en deze keer echt) door Kip van Troje, een ongesubsidieerd gezelschap dat resideert in Gent, en zich met poëzie allerhande bezighoudt. Hier ging het vooral over wat je met poëzie allemaal kunt doen. Wat vroeg de man die de workshop leidde dan? Gekke dingen, eigenlijk, zeker als je elkaar voordien nog nooit zag. “Draai je naar je linkerbuur toe, kijk een minuut in zijn of haar ogen, en vertel mij wat je in die ogen ziet”, bv. Of “zeg iets liefs over de persoon naast je”. Nouhou… Hier moet je zin in hebben! Of houden van gekletter der letteren. Ik hou het op dat laatste, geloof ik… Waarmee ik niet gezegd heb dat ik dit soort van workshop niet leuk vond, wan dat was het zeker wel. Jawel.

André Sollie zorgde ook voor enige actie: “wil iemand een sterretje komen tekenen?” “Wil jij hetvolgende sterretje tekenen?” “Nog eentje”? En toen ging ie met blauw aan de slag, vroeg iemand om een hoedje in zwart te tekenen, en iemand om de oortjes die zo samen de omslag gingen vormen van “Altijd heb ik wat te vieren”, waaruit ie voorlas. “Honnepon” kun je trouwens ook zingen, en daar als kindjes van een zangkoor aangenaam van schrikken: “Hey! Dat kennen we!” en toen zongen ze. Het hele gedicht “Honnepon”. En André wist er niets van. En iedereen kreeg achteraf een donderend applaus. Natuurlijk!

En toen kwam Johanna Kruit nog een paar gedichten lezen. Maar eerlijk is eerlijk: ze was een dichter teveel, geloof ik. Ik had genoeg woorden gehoord, ik had genoeg genoten, en ik was moe. Waarmee ik geen afbreuk wil doen aan Johanna Kruit, die weet dat een dichter heel gewoon is, of een tovenaar.

Toch bedacht ik ook nu weer hoe fijn ik al dat jeugdliterair geweld allemaal vind, en dat je als volwassene hier net zo goed in kunt opgaan. Meer van dat?

26 juni 2010 : Roze Zaterdag: Met een roze pen geschreven

Een tijd terug kreeg ik een uitnodiging waar ik spontaan van ging blinken. Op 26 juni 2010 zou “Met een roze pen geschreven” plaats hebben in het Roze Huis in Antwerpen. En laat het onderwerp dit jaar nu “Holebivriendelijke jeugdliteratuur” zijn, en deze mens is vertrokken.

De praktische kant was wel érg praktisch, het ochtendlijke uur – 10.30u zorgt ervoor dat er nog fijn een lange dag overblijft. Een lange dag vol zon en fijne (boeken)mensen.

“Met een roze pen geschreven 2010” gaat door op de zolder van Het Roze Huis, en wie “zolder,” zegt, en weet dat het een erg zonnige dag was, die kan ook wel bedenken dat het lekker warm is daar. Maar dat ongemak kan worden weggewerkt met een fijn programma.

Vlaams minister Pascal Smet mocht het evenement openen, en hij vertelde dat wanneer hij vroeger boeken zocht met als thema “holebivriendelijke jeugdliteratuur”, hij wel erg vaak van een kale kermis thuis moest komen. Die boeken waren gewoon niet voorhanden, zo zei hij.

Hij had het ook over het project uit 1997, opgezet door de toenmalige onderwijsminister, met het boekje “Frida en Frieda” in de reeks “Groot gelijk”. Ook in deze reeks kunnen we “De brief die Rosie vond” van Bart Moeyaert terugvinden, over een meisje dat een brief vindt: “aan mijn hart”. Haar nieuwsgierigheid is meteen gewekt: wie schrijft er nu een brief “aan zijn hart?” (Maar minister Smet vergat dit boekje te vermelden, wat ik nogal vreemd vind)

Lies Offeciers heeft een onderzoek gevoerd naar holebiseksualiteit in kinder- en jeugdboeken, van vroeger, anno 1970, ongeveer, tot nu. Haar stuk was erg goed, maar soms nogal kort door de bocht, lijkt me, vooral toen ze het had over “een negatieve kijk op homoseksualiteit en taboes”. Hier kom ik op terug.

Wat haar opviel, zei ze, is dat er meer boeken voor jongens verschenen/verschijnen, maar dat ze vaker doodgaan: vaak aan aids, of door zelfdoding. Vaak zijn deze boeken ook negatief tov homoseksualiteit of tegenover de persoon die homo is. Het eerste boek voor jongens verscheen in 1975 en was “Maak me niet kapot”. In 1989 kwam het eerste boek voor meisjes er. Maar die titel werd helaas niet vermeld.

In de jaren 2000 kwam er meer variatie in de boeken voor holebi’s voor, en werden thema’s ook diverser. Nu komen ook andere culturen meer aan bod. Offeciers vergat hier echter zeker niet te vermelden dat er in andere culturen nog erg vaak heel negatief tov homoseksualiteit wordt gedaan. Maar de boeken met andere culturen zijn er dus zeker, waarvan “Blijf van me af!” een voorbeeld is, net als “Hou je van blauwe ogen”.

Offeciers had een heel lijstje mee, met citaten die vaak de wenkbrauwen deed fronsen, we leven tenslotte in 2010, en vaak gelukkig maar. In vroeger tijden werd dus vaak ronduit negatief gedaan over homoseksualiteit, en werd het ook vaak beschouwd als een ziekte, zoals aangetoond met “Wel kleur bekennen”. “Papa zegt dat je misschien eens naar een psychiater moet”, is wat Neil te horen krijgt van zijn moeder. “Je weet nooit, misschien helpt het”. (1993)

“Kristalnacht” wordt door Offeciers ook als “negatief” ervaren. Misschien is dit ook wel zo: een oom van een meisje heeft AIDS en het meisje neemt haar oom mee als “studieobject”. Nu, in “Kristalnacht” is het inderdaad wel zo dat er veel negativisme zit, en soms is dit misschien een ietsje naïef. De oom is heel bang voor bloedende wondjes, en laat niet na om dat aan zijn nichtje duidelijk te maken. (Het IS ook gewoon zo dat je moet opletten met besmet bloed, je hoeft daarover niet moeilijk te willen doen).

Ook “Boomhuttentijd” is volgens Offeciers eerder een negatief boek: het homopersonage Thomas komt niet zelf aan het woord, (hij heeft zelfdoding begaan), maar dit boek gaat ook gewoon voor een groot deel over hoe zijn familie hiermee omgaat, en vooral wanneer ze weten dat hun broertje en zoon homo was. Het enige wat ik negatief aan het boek vond, is dat het gegeven “zelfdoding” nogal snel leek over te gaan bij de nabestaanden: “Hadden we jou maar beter gekend”.

Ook “Kastanjes” werd als negatief beoordeeld, omdat “Sam anders was”, ze droeg bergschoenen, waarvan Sam zei dat het botinnes waren”. En dat op een strenge nonnenschool. Maar iets als negatief beoordelen omdat er van bij het begin staat dat iemand “anders is” is kort door de bocht. Je moet als auteur immers je setting doen, en de lezer laten kennismaken met de door jou geschapen personages. Want Offeciers vergat er wel bij te zeggen dat Sam en Toelie weldegelijk een relatie zullen krijgen. (Vervaele) vergeet echter nooit dat haar boek zich situeert in 1970, in een tijd dat men over homoseksualiteit nog helemaal anders dacht dan nu. En je kunt dat als “vandaag”levende mens ergerlijk vinden, maar het was niet anders. “Kastanjes” is een prachtig, rustig openbloeiend boek over de liefde tussen twee meisjes, in een streng katholiek internaat.

Wat “Binnenpaden” betreft heeft ze echter wel voor de volle 100 procent gelijk wanneer ze stelt dat dit een negatief boek is. Dit boek biedt geen enkel lichtpuntje, spelend op een Amerikaanse school, waarbij een klasgenoot merkt dat twee meisjes een relatie hebben. Alles wat lelijk is, wordt in dit boek benoemd: de meisjes moeten zich bekeren, en stoppen met hun relatie, waarbij ze zich aan het eind van het boek beiden van het leven proberen te beroven, waarbij dit een meisje lukt.

Ook “Lieve Timo” zit in de “vroeger” categorie. Timo gaat dood aan Aids, en Sofie schrijft hem een brief. Zij en Adriaan, Timo’s vriend, punker met blauw haar, moeten met zijn dood proberen om te gaan.

Offeciers had treffende citaten bij die goed typeerden wat ze wilde aantonen, en dat maakte haar stuk erg interessant. De stukken over de boeken, waarover ze gaan, komen van mij. Ze vergat bij elk boek trouwens ook de auteur te vermelden. Aan het eind van dit stuk probeer ik dit zelf te reconstrueren.

Na de uiteenzetting van Offeciers lazen Floortje Zwigtman en Dirk Bracke voor uit respectievelijk hun “Spiegeljongen” en “Zij en haar”. Waar Zwigtman erin slaagt om onvergetelijke personages neer te zetten en gedegen onderzoek te gaan verrichten in onderandere Londen om haar setting te bepalen, doet Bracke wat mij betreft nogal vaak gewoon wat lezers van hem vragen. “Ik vond een briefje op mijn tas: “wanneer schrijf je eens een boek over ons? (lesbische meisjes).” Bracke doet ook geen enkele moeite om voor de lezer enige fantasie over te laten, en legt alles uit. Jammer voor Bracke, maar “Zij en Haar” kan me niet echt bekoren.

Genoemde titels:

Frieda en Frieda, waarover ik verder niets meer kon terugvinden

(In de reeks “Groot gelijk, waarin ook “De Brief die Rosie vond / Bart Moeyaert en André Sollie ondergebracht werd, nu gebundeld in “Durf voor drie”.)

Maak me niet kapot / [Lynn Hall]

Blijf van me af! / [Mohamed Sahli]

Boomhuttentijd / [Do Van Ranst]

Kastanjes / [Katrien Vervaele]

Binnenpaden / [Jack Gantos]

Lieve Timo / [Elin Brodin]

Kristalnacht / [Diane Broeckhoven]

Hou je van blauwe ogen / [Robin David]

Spiegeljongen / Floortje Zwigtman

Zij en haar / Dirk Bracke

Dat lezen goed is voor kinderen, weten we al langer. Dat lezen gunstige effecten heeft op de schoolcarrière van kinderen, is ook al vaker beweerd. Maar hoe belangrijk zijn die gunstige effecten? Belangrijker dan je zou denken, meldt The Chronicle of Higher Education. Een grootschalig wetenschappelijk onderzoek, dat over een periode van 20 jaar en in 27 landen liep en waarvan de resultaten zijn gepubliceerd in het tijdschrift Research in Social Stratification and Mobility, legt veel meer dan verwacht een direct verband tussen het aantal boeken in een huis en de onderwijskansen van een kind dat daarin opgroeit. In totaal werden meer dan 70.000 gezinnen gevolgd.

Kinderen die opgroeien in een huis met meer dan 500 boeken volgen gemiddeld drie jaar langer onderwijs dan kinderen die opgroeien in een ‘boekarme omgeving’. Een kind waarvan de ouders veel boeken bezitten,heeft bijna 20% meer kans om de universiteit af te maken. Ter vergelijking: een kind van ouders die zelf lang studeerden (15 jaar of meer), maakt 16 % meer kans om zelf een universiteitsdiploma te behalen. Boeken spelen dus een belangrijker rol dan het opleidingsniveau van de ouders. Zelfs als er maar enkele boeken in huis zijn, kan dat al een positief effect hebben. Een kind in een huis met 25 boeken zal gemiddeld twe ejaar langer naar saan dan en kind uit een gezin zonder boekenHet effect lijkt universeel: het is aanwezig in rijke en arme landen, in verleden en heden, in communistische en kapitalistische landen, onder het Zuid-Afrikaanse apartheidsregime, en, het sterkst van al, in China.’

De onderzoekers concluderen dan ook: ‘Het lijkt er dan ook op dat een leervriendelijke cultuur, en de liefde voor boeken die daaruit voortvloeit, als vanzelf van generatie op generatie wordt doorgegeven, waarbij weinig invloed speelt van opleidingsniveau, beroep of andere klassegebonden aspecten… Ouders geven hun jongere kinderen badboekjes, lezen verhaaltjes voor voor het slapengaan, geven boeken cadeau aan oudere kinderen, praten veel, leggen dingen uit, fantaseren en spelen met woorden. Kinderen krijgen de smaak te pakken, leren meer woorden, gaan de leesvaardigheden beter beheersen, kopen boeken. En dat werpt zijn vruchten af op school.’

‘Een verrassing is het niet, maar het is fijn dat zo’n omvattende studie dat bevestigt’, zegt woordvoerster Sofie Dewulf van Stichting Lezen in Het Nieuwsblad. Ze gaat verder: ‘Uit onderzoek blijkt dat kinderen die van jongs af aan boeken lezen, zich beter kunnen concentreren, een grotere woordenschat hebben en ook vaker lid zijn van een bibliotheek, wat betekent dat ze blijven lezen. Dat effect overstijgt ook de sociale klasse waarin het kind opgroeit, wat een grote opsteker is.’

Sofie Dewulf is het ook eens met de onderzoekers als ze waarschuwen dat een stapel boeken alleen niet zal volstaan, want het is de bijbehorende sfeer die kinderen stimuleert om goed te studeren: ’Het emotionele aspect van boeken lezen is heel belangrijk. Door samen te lezen, creëer je een geborgen sfeer. Elke avond een verhaaltje voorlezen kost niet veel tijd, maar biedt wel structuur aan kinderen, wat heel belangrijk is voor hun ontwikkeling.’

Wat als je kind niet graag leest, vraagt Nieuwsblad-redactrice Elke Mussche zich af. Ouders mogen gerust zijn, zegt Sofie Dewulf: ‘Uit onderzoek blijkt dat er geen enkel kind bestaat dat in geen enkel boek is geïnteresseerd. Het komt er gewoon op aan om boeken te vinden die aansluiten bij de interesse van je kind.’

(bron: De Papieren Man, The Chronicle of Higher Education en Het Nieuwsblad)

Simon van der Geest? For president, alstublieft! Ik genoot al mateloos van zijn “Geel gras”, een vakantieverhaal met inhoud, en met zorg omringd. Dat zijn vers boekenkindje er snel mag komen.

En toch: toen ik de site van de Kinder en Jeugdboeken van Querido voor het eerst opende, dacht ik dat er iets mis was met mijn ogen: een regenboog en wirwar van kleuren en gekleurde lijnen.Aan de rechterkant: Lees het nieuwe boek van Prinses Laurentien, Finney, nu! Dat Sieb Posthuma dit boek illustreerde pleit in het voordeel van Finney, maar ik zal zelf wel beslissen welk boek ik nu ga lezen. Dat wil ik niet in mijn strot geramd krijgen van de uitgeverij die hoera hoera, prinses Laurentien wist te strikken. (En jawel, ik weet het: dat is een commercieel trucje, maar ik kan er overheen kijken, helaas). Ik wil bij benadering van geen enkele uitgeverij op zijn site lezen dat ze voor mij beslissen welk boek ik nu eens moet lezen. Misschien ligt dat dan voor een groot stuk aan mij.

Maar ik wil eigenlijk voor het overige helemaal niet zeuren!   Want er staan bij elke keer dat je de site openklikt, andere nieuwtjes op je te wachten. Net Marita De Sterck nog gezien, die haar Annie MG Schmidtlezing houdt op 26 mei, bijvoorbeeld.

De zoekbalk is wat mij betreft veel prominenter aanwezig, in mooi blauw, en duidelijk leesbaar.

Ook de nieuwe boeken, auteurs en illustratoren kregen meer kleur in hun zoekbalkjes, die je aan de linkerkant kunt terugvinden.

Wanneer je een boektitel intikt (ik gaf laatst “Negen open armen”, “Geel gras” en “Airtime” in), krijg je ook elke keer een drietal boeken mee die je wanneer je dat of dat boek las, misschien ook leuk zou vinden. (En dat is iets anders dan “Lees nu Finney!”, lijkt mij) Valt het u op dat ik niet veel met reclame op heb? Het zij zo.

Maar die drie andere aanbevelingen bij een boektitel: ik juich het toe. Ook Francine Oomen stond bij die aanbevelingen die ik misschien leuk zou vinden. Ooit misschien een keer. Maar meer waarschijnlijk van niet.

Dus alles bij elkaar genomen is de nieuwe site van de Kinder- en Jeugdboeken van Querido best een fijn stekje: het mocht ook wel, op de vorige versie gebeurde volgens mij al tijden nog maar enkel het hoogst noodzakelijke, en tot een halfjaar geleden, ofzoiets, prees men er nog steeds “Ons derde lichaam” aan. Ik bedoel maar.

Onlangs verscheen het nieuwe nummer van De Leeswelp. De aandacht voor de internationale kinderboekenbeurs van Bologna in nummer 2010/2 al aandacht, met onder meer een interview met Carll Cneut en Kaatje Vermeire, die door het fonds er als duo op uitgestuurd werden, krijgt een mooi vervolg in deze Welp. Kaatje Vermeire brengt in ‘Grenzen zijn verlegd. Bologna 2010, een relaas in superlatieven’, verslag uit van haar eerste Bologna-bezoek: ‘Alweer groeide het besef dat een professioneel kader, zoals ik er een gekregen had, noodzakelijk is om doelgericht te kunnen werken en in die immense commerciële carrousel mezelf te blijven.’ Carll Cneut stelt kort twee collega-illustratoren voor: de Spaanse Pablo Auladell en de Duister ATAK. Stichting Lezen-directeur Majo de Saedeleer blikt terug op 25 jaar Bologna-bezoeken, op de Vlaamse passage die ‘niet onopgemerkt [is] gebleven’ en gaat in op hoe het zover is gekomen. Jan van Coillie schetst in ‘Reduceren tot de essentie’ het werk van Jutta Bauer, die, zoals bekend werd gemaakt in Bologna, de Hans Christian Andersen Award 2010 ontvangt.

Vorig jaar lanceerde Stichting Lezen Vlaanderen  een opmerkelijk, eenmalig leesbevorderingsinitiatief: elke zevenjarige uit Vlaanderen en Brussel kreeg een persoonlijk exemplaar van het ‘kijk-, lees- en voorleesboek Voor nu en nog heel lang. An-Sofie Bessemans bespreekt in ‘Oeioei, een boek om te houden!’ de resultaten van het onderzoek naar de resultaten van dit initiatief, een jaar later, en praat met coördinator Tine Kuypers.

Verder zijn er de gebruikelijke recensies. Uitgebreide besprekingen zijn er van de verhalenbundel Een kikker om te kussen: verhalen voor het slapengaan, Toen mijn vader een struik werd van Joke van Leeuwen, De hemel van Heivisj van Benny Lindelauf en Slangenkuil van David Almond.

In ‘Jeugdliteratuur in context’ werpt De Leeswelp dit keer een blik over de grenzen, met een bijdrage van Arundhati Deosthale, vertaalster Hindi-Engels en uitgeefster, over de jeugdliteratuur in India. Ze besteedt ook aandacht aan een project waarbij ‘het beste van ‘s wereld jeugdliteratuur’ toegankelijk wordt gemaakt voor Indische kinderen en aan de Vlaamse kinderboeken die in dat kader werden vertaald. Helma van Lierop bespreekt twee vakwerken waarin het thema van de familie centraal staat, An-Sofie Bessemans overloopt wat er in enkele buitenlandse vakbladen is verschenen en in ‘De vakbibliotheek’ worden de nieuwe aanwinsten van het Focuspunt Jeugdliteratuur voorgesteld.

Enkele weken geleden werd bekendgemaakt dat Kitty Crowther de prestigieuze ALMA heeft gewonnen, de Astrid Lindgren Memorial Award, hier en daar ‘de Nobelprijs van de kinderliteratuur’ genoemd en goed oor het duizelingwekkende bedrag van een half miljoen euro. Meteen dé gelegenheid om haar werk te ontdekken of herontdekken. Wie daarvoor niet in de eigen boekenkast terecht kan, kan maar beter richting bibliotheek trekken, want in de boekhandel kom je onverrichter zake terug.

Tot die vaststelling kwam ook Standaard-journaliste Elke Mussche: ‘Maar in Vlaamse boekhandels is geen enkel boek van Crowther te vinden, hoewel ze er al meer dan dertig schreef en illustreerde, en bovendien samenwerkte met schrijvers als Toon Tellegen en Bart Moeyaert.’

Dan wint er eens een Belgische een kanjer van een prijs, maar is er in het Nederlandstalige deel van het land – en in buurland Nederland - geen werk van haar verkrijgbaar. Een oeuvre dat een internationale jury zo prachtig en belangwekkend vindt dat ze er de ALMA voor krijgt, welteverstaan. Onvoorstelbaar!

Elke Mussche wou er meer van weten en informeerde bij de uitgever van de Nederlandse vertalingen van Crowther, uitgeverij Querido. Bärbel Dorweiler, uitgeefster van Querido Kinderboek, vertelde haar: ‘We overwegen om één titel te herdrukken, maar dat kost allemaal tijd.’ Eén titel. Eén titel uit dat oeuvre dat die internationale jury enz. enz.

Ondertussen hoopt de Franstalige uitgeefster van Crowthers oorspronkelijke werk, Odile Josselin van uitgeverij Pastel, dat Querido die beslissing snel neemt: ‘Als ze nog lang treuzelen, zijn alle mensen Kitty Crowther al vergeten. Als dit blijft aanslepen, moeten we in zee gaan met een andere uitgever. Enkele Vlaamse uitgeverijen hebben hun interesse al laten blijken.’

Ondertussen zoekt u in de boekhandel tevergeefs naar een van die o zo bijzondere boeken. Joke Guns van Kinderboekhandel Woeste Willem in Aalst verwijst klanten die naar het werk van Crowther vragen noodgedwongen ‘naar een paar goeie tweedehandssites’. Ze wijst erop dat dit geen alleenstaand geval is. ‘Sommige uitgeverijen houden hun mensen lekker lang in voorraad (Eenhoorn bijvoorbeeld) wat in mijn ogen van respect voor je auteurs getuigt. Maar andere uitgevers, zoals Lannoo en Querido, dumpen snel. Het verhaal van Slimme Krol van Gerda Dendooven was bijvoorbeeld absurd snel uitverkocht, zonder herdruk.’

Crowther staat dus, helaas, niet alleen. Er worden tegenwoordig gigantisch veel kinderboeken – en boeken tout court – uitgegeven. Het verschijnsel werd al aangekaart door Sjoerd Kuyper, en vormde ook stof tot discussie op de Middag van het Kinderboek, die Ted van Lieshout en Hans Hagen vorig najaar organiseerden. Ik besprak de achtergronden ervan in het oktobernummer van De Leeswelp. Een van de gevolgen van die enorme overproductie is dat de tafels van de boekhandels stilaan kreunen onder de toevloed van nieuwe boeken:

‘Terwijl de ene nieuwe titel nog maar zijn weg naar de tafel gevonden heeft, rolt de volgende al van de drukpers. Als dan het laatste exemplaar van de stapel verkocht is, kan het wel eens gebeuren dat de boekhandelaar ‘opgelucht adem haalt: oké, die is weg. Want dan staat het Centraal Boekhuis alweer voor de deur met palets vol nieuwe titels die weer een plek moeten krijgen’, bekent [boekhandelaar] Caroline Damwijk. Met die zucht van opluchting eindigt het leven van veel boeken voortijdig. Liesbeth ten Houten: ‘Vroeger was het leven van een boek veel en veel langer. Nu verdringen de boeken elkaar. We zouden soms graag iets willen herdrukken, maar dan zegt de boekhandel: nee, hoeft niet, want er komt alweer een nieuwe lading boeken.’

Het effect is tweeërlei. Enerzijds wordt de tijdsdruk erg groot. Een boek heeft maar een korte spantijd om zich te bewijzen, om opgemerkt te raken. Stijn Aerden spreekt in dit verband over de ontstellend korte termijn van zes weken: ‘Door het enorme aanbod en de hypes wordt de omloopsnelheid van een boek steeds groter. Als het niet binnen een week of zes is opgemerkt, verdwijnt het stilletjes via de achterdeur weer naar buiten.’ Een nominatie voor een prijs kan een tweede kans bieden, anders wacht vaak de verramsjing of verpulping.

Anderzijds staan ook de herdrukken onder zware druk. Commercieel is een herdruk vaak – de bestsellers niet te na gesproken – minder interessant dan een nieuwe titel. Voor het vormen van een canon van de kinderliteratuur is zoiets natuurlijk ronduit nefast. Sjoerd Kuyper: ‘Ieder jaar verdwijnt een klassiek Nederlands jeugdboek in de vergetelheid, het afvoerputje van het nieuwe uitgeven. Nergens meer te krijgen. Dat is onverteerbaar.’’

Met een beetje geluk verschijnt er dit jaar één herdrukje van een boek van Kitty Crowther, een half jaar na die schitterende prijs. Ondertussen zijn de Francine Oomens en de Geronimo Stiltons niet aan te slepen. Begrijpe wie het kan.

In ‘Boeken een kontje geven’ gaat John Louws, die 35 jaar lang lesgaf aan een pabo, in op de vraag ‘Wat moet er minimaal staan in een curriculum voor het onderdeel jeugdliteratuur van de lerarenopleiding basisonderwijs?’.
Inspirerende lectuur, gebaseerd op 4 uitgangspunten:
- alleen als je zelf enthousiast bent, kun je enthousiasme overdragen
- fragmentarisch voorlezen leidt tot lezen
- bijzondere boeken hebben een ‘kontje nodig’
- niet ieder kind krijg je aan het lezen, maar alle kinderen houden van verhalen.

Jacques Vriens geeft in ‘Dus jij wil mij dwingen’ praktische leesbevorderingstips, die met weinig extra inspanning kunnen worden toegepast. ‘Want juf of meester moet al zoveel.’

Onderwijzer Bert Kouwenberg brengt in ‘De jongen die het kankermonster versloeg’ het verhaal van hoe lezen en schrijven een hulpmiddel kunnen zijn bij het verwerken van iets groots en emotioneels.

Nog twee praktijkvoorbeelden: Leonie de Kok bespreekt in ‘Spelen met letters’ hoe in groep 1 en 2 gewerkt kan worden aan ontluikende geletterdheid, en Annick De Vylder en Peter Van Petegem beschrijven een voorleesproject, uitgevoerd op 9 vlaamse basisscholen.

Anneriek van Heugten bespreekt ten slotte het ‘plezier van samen lezen’ en het succes van samenleesboeken.

Los van het thema nog een interview met Gerlien van Dalen’, sinds najaar 2009 directeur van de Nederlandse Stichting Lezen, en met Joke van Leeuwen over haar nieuwe boek Toen mijn vader een struik werd.

Verder nog de gebruikelijke recensierubrieken en Boekidee, met tips om met kinderboeken te werken in de klas.