26 juni 2010 : Roze Zaterdag: Met een roze pen geschreven

Een tijd terug kreeg ik een uitnodiging waar ik spontaan van ging blinken. Op 26 juni 2010 zou “Met een roze pen geschreven” plaats hebben in het Roze Huis in Antwerpen. En laat het onderwerp dit jaar nu “Holebivriendelijke jeugdliteratuur” zijn, en deze mens is vertrokken.

De praktische kant was wel érg praktisch, het ochtendlijke uur – 10.30u zorgt ervoor dat er nog fijn een lange dag overblijft. Een lange dag vol zon en fijne (boeken)mensen.

“Met een roze pen geschreven 2010” gaat door op de zolder van Het Roze Huis, en wie “zolder,” zegt, en weet dat het een erg zonnige dag was, die kan ook wel bedenken dat het lekker warm is daar. Maar dat ongemak kan worden weggewerkt met een fijn programma.

Vlaams minister Pascal Smet mocht het evenement openen, en hij vertelde dat wanneer hij vroeger boeken zocht met als thema “holebivriendelijke jeugdliteratuur”, hij wel erg vaak van een kale kermis thuis moest komen. Die boeken waren gewoon niet voorhanden, zo zei hij.

Hij had het ook over het project uit 1997, opgezet door de toenmalige onderwijsminister, met het boekje “Frida en Frieda” in de reeks “Groot gelijk”. Ook in deze reeks kunnen we “De brief die Rosie vond” van Bart Moeyaert terugvinden, over een meisje dat een brief vindt: “aan mijn hart”. Haar nieuwsgierigheid is meteen gewekt: wie schrijft er nu een brief “aan zijn hart?” (Maar minister Smet vergat dit boekje te vermelden, wat ik nogal vreemd vind)

Lies Offeciers heeft een onderzoek gevoerd naar holebiseksualiteit in kinder- en jeugdboeken, van vroeger, anno 1970, ongeveer, tot nu. Haar stuk was erg goed, maar soms nogal kort door de bocht, lijkt me, vooral toen ze het had over “een negatieve kijk op homoseksualiteit en taboes”. Hier kom ik op terug.

Wat haar opviel, zei ze, is dat er meer boeken voor jongens verschenen/verschijnen, maar dat ze vaker doodgaan: vaak aan aids, of door zelfdoding. Vaak zijn deze boeken ook negatief tov homoseksualiteit of tegenover de persoon die homo is. Het eerste boek voor jongens verscheen in 1975 en was “Maak me niet kapot”. In 1989 kwam het eerste boek voor meisjes er. Maar die titel werd helaas niet vermeld.

In de jaren 2000 kwam er meer variatie in de boeken voor holebi’s voor, en werden thema’s ook diverser. Nu komen ook andere culturen meer aan bod. Offeciers vergat hier echter zeker niet te vermelden dat er in andere culturen nog erg vaak heel negatief tov homoseksualiteit wordt gedaan. Maar de boeken met andere culturen zijn er dus zeker, waarvan “Blijf van me af!” een voorbeeld is, net als “Hou je van blauwe ogen”.

Offeciers had een heel lijstje mee, met citaten die vaak de wenkbrauwen deed fronsen, we leven tenslotte in 2010, en vaak gelukkig maar. In vroeger tijden werd dus vaak ronduit negatief gedaan over homoseksualiteit, en werd het ook vaak beschouwd als een ziekte, zoals aangetoond met “Wel kleur bekennen”. “Papa zegt dat je misschien eens naar een psychiater moet”, is wat Neil te horen krijgt van zijn moeder. “Je weet nooit, misschien helpt het”. (1993)

“Kristalnacht” wordt door Offeciers ook als “negatief” ervaren. Misschien is dit ook wel zo: een oom van een meisje heeft AIDS en het meisje neemt haar oom mee als “studieobject”. Nu, in “Kristalnacht” is het inderdaad wel zo dat er veel negativisme zit, en soms is dit misschien een ietsje naïef. De oom is heel bang voor bloedende wondjes, en laat niet na om dat aan zijn nichtje duidelijk te maken. (Het IS ook gewoon zo dat je moet opletten met besmet bloed, je hoeft daarover niet moeilijk te willen doen).

Ook “Boomhuttentijd” is volgens Offeciers eerder een negatief boek: het homopersonage Thomas komt niet zelf aan het woord, (hij heeft zelfdoding begaan), maar dit boek gaat ook gewoon voor een groot deel over hoe zijn familie hiermee omgaat, en vooral wanneer ze weten dat hun broertje en zoon homo was. Het enige wat ik negatief aan het boek vond, is dat het gegeven “zelfdoding” nogal snel leek over te gaan bij de nabestaanden: “Hadden we jou maar beter gekend”.

Ook “Kastanjes” werd als negatief beoordeeld, omdat “Sam anders was”, ze droeg bergschoenen, waarvan Sam zei dat het botinnes waren”. En dat op een strenge nonnenschool. Maar iets als negatief beoordelen omdat er van bij het begin staat dat iemand “anders is” is kort door de bocht. Je moet als auteur immers je setting doen, en de lezer laten kennismaken met de door jou geschapen personages. Want Offeciers vergat er wel bij te zeggen dat Sam en Toelie weldegelijk een relatie zullen krijgen. (Vervaele) vergeet echter nooit dat haar boek zich situeert in 1970, in een tijd dat men over homoseksualiteit nog helemaal anders dacht dan nu. En je kunt dat als “vandaag”levende mens ergerlijk vinden, maar het was niet anders. “Kastanjes” is een prachtig, rustig openbloeiend boek over de liefde tussen twee meisjes, in een streng katholiek internaat.

Wat “Binnenpaden” betreft heeft ze echter wel voor de volle 100 procent gelijk wanneer ze stelt dat dit een negatief boek is. Dit boek biedt geen enkel lichtpuntje, spelend op een Amerikaanse school, waarbij een klasgenoot merkt dat twee meisjes een relatie hebben. Alles wat lelijk is, wordt in dit boek benoemd: de meisjes moeten zich bekeren, en stoppen met hun relatie, waarbij ze zich aan het eind van het boek beiden van het leven proberen te beroven, waarbij dit een meisje lukt.

Ook “Lieve Timo” zit in de “vroeger” categorie. Timo gaat dood aan Aids, en Sofie schrijft hem een brief. Zij en Adriaan, Timo’s vriend, punker met blauw haar, moeten met zijn dood proberen om te gaan.

Offeciers had treffende citaten bij die goed typeerden wat ze wilde aantonen, en dat maakte haar stuk erg interessant. De stukken over de boeken, waarover ze gaan, komen van mij. Ze vergat bij elk boek trouwens ook de auteur te vermelden. Aan het eind van dit stuk probeer ik dit zelf te reconstrueren.

Na de uiteenzetting van Offeciers lazen Floortje Zwigtman en Dirk Bracke voor uit respectievelijk hun “Spiegeljongen” en “Zij en haar”. Waar Zwigtman erin slaagt om onvergetelijke personages neer te zetten en gedegen onderzoek te gaan verrichten in onderandere Londen om haar setting te bepalen, doet Bracke wat mij betreft nogal vaak gewoon wat lezers van hem vragen. “Ik vond een briefje op mijn tas: “wanneer schrijf je eens een boek over ons? (lesbische meisjes).” Bracke doet ook geen enkele moeite om voor de lezer enige fantasie over te laten, en legt alles uit. Jammer voor Bracke, maar “Zij en Haar” kan me niet echt bekoren.

Genoemde titels:

Frieda en Frieda, waarover ik verder niets meer kon terugvinden

(In de reeks “Groot gelijk, waarin ook “De Brief die Rosie vond / Bart Moeyaert en André Sollie ondergebracht werd, nu gebundeld in “Durf voor drie”.)

Maak me niet kapot / [Lynn Hall]

Blijf van me af! / [Mohamed Sahli]

Boomhuttentijd / [Do Van Ranst]

Kastanjes / [Katrien Vervaele]

Binnenpaden / [Jack Gantos]

Lieve Timo / [Elin Brodin]

Kristalnacht / [Diane Broeckhoven]

Hou je van blauwe ogen / [Robin David]

Spiegeljongen / Floortje Zwigtman

Zij en haar / Dirk Bracke

Een laatste boekentip?
De winnaar van de Bologna illustratietentoonstelling heet Philip Giordano en hier zie je zijn blog.
Misschien geen illustraties om meteen van te houden maar de sterkste liefdes zijn ook niet altijd ‘coup de foudres’!

En ook:
Bestiaro Universale del professor Revillod, Logos.

We schuifelen langs miniaturen, digitaal werk, moderne kunst en verhalen. De jury trok geen lijn in wat ‘childrens illsutrations’ zijn of niet. Klaas wijst me op composities, methoden, materialen en raakt soms zelf de weg kwijt tussen digitale en ambachtelijke werken. We herkennen in heel wat prenten citaten van sara Fanelli en Wolf Erlbruch.

ook de scheidingslijn tussen fictie en non-fictie is verdwenen. Ze hangen door elkaar en dat brengt de verhalen in deze illustraties misschien beter aan de oppervlakte.

Van illustraties aan de muur ga ik naar het echte werk in de prachtige kinderboekenwinkel in het centrum van Bologna.

Het is verslavend, de boeken gaan een voor een door mijn handen. Wat ben ik blij dat er heel wat beperkingen zijn aan mijn koopdrang, en gewicht staat zelfs niet in het rijtje.

En wat ben ik jaloers op zo’n mooie winkel. Waar zijn de kooplustige Vlamingen én ondernemende boekenliefhebbers? Laten we met z’n allen aandelen kopen voor een mooie, grote, internationale kinderboekenwinkel. Wie?

Boek van de dag

L’Albero, Iela Mari (Babalibri)

en ook

Un an, le printemps, Charlotte Frereau (Editions MeMo)

De foto’s hebt u nog te goed, geen usb ingang te zien aan de computers hier op de beurs.

Nog indrukken?

Smaak en goesting
Europa en Azie
geld of eer?
inspiratie opdoen/ inspiratie zoeken
Bologna Ragazzi of Tassies?
Astrid Lindgren en Hans Christian Andersen
zere tenen en baskets

En het boek van de dag?
Weer een oeuvre uiteraard, van Kitty Crowther.

Bologna is altijd een beetje in eigen boezem kijken. Zelfs de meest professionele mensen betrap je op een ‘ik voel dat hij het wordt!’.
Op deze eerste dag van de Fiera werden de Ibby-awards bekendgemaakt. De belangrijkste prijs is de reading promotion-award maar de echte reden waarom er drie rijen Vlamingen zitten is Carll Cneut, die op de shortlist van de Hans Christian Andersen Award staat.

Het grootste bezwaar van de jury om voor Carll te kiezen, bleek zijn leeftijd. Dat mocht hij de afgelopen 24 uur ook vaak horen. Laten we dus op zijn leeftijd drinken vanavond!

En o ja, de prijs ging naar Jutta Bauer en David Almond. Bekijk vooral de nomimatielijst zelf eens. Het blijft een grote eer om op de shortlist te komen als op de langere nominatielijst ook namen zoals Harrie Geelen en Eric Carle staan!

Mijn boek van de dag: het volledige oeuvre van Carll Cneut, uiteraard.

En ook: Les animaux Domestiques van Jean Lecointre.

En Armo con Letras las palabras van Alejandro Magallanes.

Vooruitzichten: de bekendmaking van de Alma Award, om alsnog te kunnen toasten.

Eergisteren nog in De Morgen, vanavond in bibliotheek Tweebronnen in Leuven: Gerda Dendooven. Aan de hand van schetsen, prenten en verschenen boeken vertelde ze boeiend en humoristisch over haar eigen werk, maar tussendoor hield ze ook een vurig pleidooi voor goed onderwijs, waarin ook cultuur een plek krijgt.

‘Onderwijs is breder dan alleen kennis doorgeven, onderwijs is ook inspireren en kinderen de tweede kans geven die ze thuis misschien nooit gekregen hebben.’ Een punt dat ze treffend illustreerde met een videofragment uit een documentaire over een Russische kindergevangenis voor kinderen tussen zes en twaalf. De documentaire eindigt met de simpele mededeling: ‘Van alle kinderen die je hier gezien hebt, eindigt 91% in een gevangenis voor volwassenen.’ Natuurlijk gaat onderwijs niet om het uit de gevangenis houden van kinderen, maar voor Gerda Dendooven bevestigde de vaststelling wel nog maar eens dat de kindertijd en de opvoeding o zo belangrijk zijn: ‘Als het fout gaat in de kindertijd, moet een kind al heel sterk zijn of véél kansen krijgen om dat nog ongedaan te maken.’ Onderwijs speelt daarin een niet te onderschatten rol. ‘Het is een cadeau naar school te kunnen gaan en van alles aangereikt te krijgen.’

Een inspirerende lezing met veel food for thought over een onderwerp waarover in haar open brief het laatste woord nog niet gezegd was.

Na het welkomstwoord van Majo de Saedeleer, directeur van Stichting Lezen, hield Jen de Groeve, hoofdredacteur van De Leeswelp en De Leeswolf, een betoog over literaire kritiek. In een cultuur waarin lezen steeds meer aan belang inboet en de aard van het lezen zelf verandert – in de richting van een ‘rommelig lezen zonder geduld’, in de woorden van Thomas Vaessens , en een ‘fladder- en zapcultuur’ -, lijkt er geen ruimte meer voor literaire kritiek zoals we die de afgelopen decennia gekend hebben. Bovendien wil de lezer zich door de kritiek niet meer laten voorschrijven wat hij moet lezen. (Alsf dat de bedoeling van literaire kritiek zou zijn.) Tegenover dat klimaat pleitte Jen de Groeve voor een jeugdliteraire kritiek die zichzelf en het kinderboek serieus neemt. Een jeugdliteraire kritiek die niet stopt bij de leeservaring, maar die aantoont hoe de auteur erin slaagt bij zijn lezers zo’n ervaring te bewerkstelligen. Een jeugdliteraire kritiek gebaseerd is op reflectie, analyse, vakkennis en een grote belezenheid. Een jeugdliteraire kritiek die zelf niet vervalt in ‘zappende recensies’ die flarden informatie aaneenrijgen. Een jeugdliteraire kritiek zijn rol in het gesprek met de auteur blijft spelen. ‘Anders werken we aan een leescultuur van niet-lezers.’ Eigenlijk zei Jen de Groeve nog een pak meer zinnige dingen, en ik hoop dan ook van harte dat haar lezing later te lezen zal zijn in haar eigenste blad. In dat geval: zeer aanbevolen lectuur.

De volgende spreker, Jan Simoen, wond er geen doekjes om: hij wil gerecenseerd worden. Hij vertelde over wat het voor een auteur betekent gerecenseerd te worden. Dat deed hij op zijn eigenste onderhoudende, typische Simoen-manier: dit keer dan wel zonder gitaar – gelukkig, volgens Majo de Saedeleer, jammer volgens andere aanwezigen  – maar met de bekende humor, zin voor passende anekdotes, een portie chaos en een groot sprekerstalent. Hij stelde vast dat ouders zich voor het eetgedrag van hun kinderen laten adviseren door allerlei voedingsdeskundigen in allerlei bladen, ‘maar voor de hersenactiviteit van hun kind hebben ze geen advies nodig.’ Anders dan met calorieën ‘bepaalt het kind zelf wel hoeveel hersencellen het gebruikt met een boek’. Een veeg uit de pan was er voor de Gouden Uil, die vorig jaar geen zendtijd besteedde aan het bekroonde jeugdboek en daarin gevolg werd door media als tv en radio (die die dag wel minutenlang berichtten over een incident tijdens een voetbalwedstrijd in derde klasse. Alstublieft’).

Over het landschap van de kinderboekenprijzen ging het, ten slotte, in de lezing van Bas Maliepaard, de onvolprezen kinderboekenrecensent van het Nederlandse dagblad Trouw. Wat een saai overzicht van feiten  en lijstjes had kunnen worden, werd een onderhoudend praatje over de vele prijzen die kinderboekenland rijk is, over overeenkomsten, verschillen en evoluties, én een inkijk in de praktijk van het jureren: hoe gaat het er eigenlijk aan toe in zo’n jury? Bijzonder interessant, én erg aangenaam gebracht.

Veel stof tot nadenken en napraten, dus. Wat ook uitgebreid gebeurde bij de boordjeslunch waarop de aanwezigen nog getrakteerd werden. Een geslaagde voormiddag!