Mag ik ook eens ontgoocheld zijn? 2 keer dan nog wel.

Ik kon niet vlug genoeg beginnen aan Vuurkraal, het vervolg op Dolores! van Noëlla Elpers, in 2007 nog bekroond met de Thea Beckmanprijs en in 2008 met de Boekenleeuw en de kleine Cervantes. Ik herinnerde me op slag de vinnige dwerg die het leven (tijdens de Spaanse overheersing) op een mooie, speciale manier bekeek. Ik nestelde me dus in de leeszetel met het vuistdikke boek (437 blz).

Het onbehagen liet niet lang op zich wachten. Dolores reist met het gevolg van Johanna van Castilië(- de waanzinnige-, dochter van Ferdinand en Isabella) naar Vlaanderen. Daar zal ze huwen met de hertog Filips (de Schone). Op de reis verdrinkt Dolores en vanaf dan neemt het Moorse kamermeisje Meryem haar plaats in het verhaal in. Wij volgen haar aan het hof op de Coudenberg, en later, wanneer ze zwanger is, op haar tocht door Bourgondië en Frankrijk met een groep speellieden. Die krijgen een gezicht en een leidende rol in het verhaal: de luitspeler en leider Yandar en zijn vrouw, de waarzegster  Valentine, hun dochter Jocinde, sprookspreker Amadeus, die al vlug verdwijnt, de nar Nero en enkele dieren: een beer, een ezel, een geit, enkele kippen, het hondje Péluche. Bij het begin van hun tocht in Frankrijk wordt Valentine aangevallen door handlangers van de rijke zakenman Augustin Delloup. In het gevecht blijft één van de aanvallers dood achter en dus slaat het gezelschap op de vlucht, richting Lage Landen. Valentine sterft, Amadeus verdwijnt. Er voegt zich een nieuwe verteller bij hen: de gevluchte landjonker Jacob, en uiteindelijk ook de eveneens gevluchte (want zwangere) Meryem. De tocht slingert zich (eindeloos) door  Bourgondië en Frankrijk en  moet hen uiteindelijk naar Nantes leiden, naar de zus van landjonker Jacob, waar Meryem veilig kan bevallen.

Dat is het zowat. Mijn ontgoocheling startte al in de eerste, aarzelende hoofdstukken. Noëlla Elpers zocht duidelijk een opening naar Meryem, die Dolores’ plaats moest innemen. Zij treurt om Dolores, en ze treurt ook om haar onbereikbare geliefde Enrico. Na een paar bladzijden verspringt de aandacht naar Johanna en dan gaat alles heel vlug: het ongeduld van de jonge prinses, de uiteindelijke ontmoeting met Filips, het huwelijk, zijn ontrouw, de geboorte van het eerste kind en ja, ook het verdriet van Johanna om Dolores. En dat alles op 89 blz. Noëlla rapporteert, maar vertelt niet, geeft slechts aanzetten tot mooie taferelen en wekt het hof op de Coudenberg niet tot leven. Meryem leeft niet van binnenuit, samen met Dolores is de ziel van het verhaal verdwenen. Het verhaal bruist niet. En Johanna? Zo waanzinnig gedraagt ze zich niet.

Wanneer Meryem vlucht, en terecht komt bij het spelersgezelschap, vertraagt het verhaal en sleept het zich eerder voort, maar niet ten voordele van een verdieping van de personages. De afstand blijft. De personages spreken niet, er ‘wordt’ gesproken, en dan nog ongenuanceerd. Ik ben begonnen met de opeenvolgende ‘zei zij’/’zei hij’…  aan te strepen, en ik ben gestopt. Het creëerde nog meer afstand.

Nog even had ik gedacht aan spanning: er wordt toch een moord gepleegd, de gezellen moeten op de vlucht slaan, landjonker Jacob ontvlucht zijn vader en zijn kasteel…iedereen heeft wel ergens een geheim. Maar, dat geheim is geen geheim voor de lezer, die is vanaf het eerste ogenblik op de hoogte. Weg spanning…

En actie? Die was er ook in Dolores! niet, maar de roman muntte wel uit door de beeldende historische evocatie. Ik miste het in Vuurkraal zeer. Noëlla Elpers bouwt een massa informatie en weetjes over het gewone leven op de grens van de zestiende eeuw in, maar doet er verder weinig mee, gebruikt ze niet voldoende in het verhaal.

De persoon van Jocinde wekt de hoop op meer doorwerkte passages, en af en toe gaat Noëlla Elpers hier ook wat dieper, maar ook zij lost uiteindelijk de belofte niet in.

Wat de stijl betreft: hier is de uitgever of corrector vergeten te schrappen. Het eerste deel gaat vlug, toch worden zinnen en informatie nodeloos herhaald, zoals: ”Meryem stond voor het raam van de kamer die ze deelde met de andere Moorse kamermeisjes” (77, werd als eens gezegd, dat wist de lezer al). Of, wanneer Valentine allang geïdentificeerd is voor de lezer, wordt ze plots weer afstandelijk ‘de waarzegster’. En wat te denken van een gewrongen zin als:’ Samen met de admiraal ging dona Johanna als eerste in een sloep van boord met drie hofdames.’ ?

Achter de titel Vuurkraal’ schuilt wel een mooie idee, of toch in ieder geval een wishful thinking: ‘liefhebben is het mooiste wat je in het leven zult leren’. Op een speciaal doek naait Jocinde, in navolging van haar moeder, voor elke persoon die haar raakt een ster. Naarmate de persoon belangrijker wordt, maakt ze de ster groter en krijgt ze een rode kraal in het midden opgenaaid.  De idee van de liefde wordt geprojecteerd in de liefde van de gezellen voor de gestorven Valentine, in de liefde van Meryem voor haar onbereikbare Enrico, in de hopeloze liefde van Johanna voor haar Filips, in de zoekende relatie tussen Jocinde en Jacob en tenslotte ook in Meryem en Yandar. Maar ook al die liefdes leven slechts in flarden. De uitwerking ervan wordt gesmoord door de eindeloze tocht.

Het verhaal kon mij slechts in ‘flarden’ boeien. Laat ik er ook mooie stukken uithalen, zoals waar Jocinde bij het doodsbed van haar moeder staat:

“Zing voor je moeder(…) haal mooie herinneringen op. Maak een eiland van licht om de duisternis op afstand te houden.”

En: ‘Jocinde streelde haar moeders wang. Ze was niet bang. Het was haar moeder.’

Bovendien duiken er overal  liedjes op.Ze vormen een leuke meerwaarde.

Maar de mooie beelden en liedjes zijn niet voldoende om de intensiteit van de cover, een afbeelding uit Het Narrenschip van Jeroen Bosch, te bereiken.  Zo jammer, want van Dolores heb ik wel genoten!  Maar wie weet, in een tweede, sterk uitgedunde en herwerkte druk??

Een tweede boek met bedenkingen. Met mijn kleindochtertje Fran las ik voor de KJV ‘De wei van koe’ van Paul de Moor. Een dik boek, geheel in éénlettergrepige woorden. Fran (6 ¾, eerste leerjaar), een goede lezer en taalvaardig, was er vol goede moed aan begonnen, maar geraakte slechts een paar bladzijden ver. Hoe dat kwam? Technisch kon ze het aan, maar ze begreep de helft van de woordjes, beelden of uitdrukkingen niet. Ik nam over, las glimlachend wat vooruit en las dan voor. Het ging niet vooruit. Om de zoveel woorden of zinnetjes vroeg of zei Fran: “wat betekent dit oma? Dat begrijp ik niet…”

Ik geef een voorbeeld van een aantal mooie knipoogjes, meteen op de beginbladzijden. Voor de zesjarige vroegen ze een uitgebreide verklaring:

“Als koe melkt,

melkt ze door”

De hoorn is hees als de herfst.

‘Ze pikt het nieuws uit de lucht

en strooit het in het rond.’

Denk niet dat ik de zinnen er speciaal uitpik, het hele verhaal is op een spel met woorden en beelden gebouwd. ‘Mooi!’ zeg (dacht, ik mocht het natuurlijk niet zeggen, Fran moest jureren…) ook ik, ‘spitsvondig, en wat een sfeer’, maar ik voelde mijn kleindochter naast me wiebelen..  Leestechnisch beantwoordt het boekje aan het niveau van beginnende lezertjes, maar de verwoording reikt ver boven hun kunnen. Of het moeten super intelligente kinderen zijn, OF kinderen die zich niet laten afleiden door nog ongekend woord- en beeldgebruik. Maar dan gaat er natuurlijk veel van de essentie verloren…Wij hebben in ieder geval LANG aan dit verhaal gelezen, hoewel, het moet gezegd, Fran niet wou opgeven en zij, na alle woordspelverklaringen, het verhaal wel kon navertellen, zelfs met details.  Maar of  alle ouders, juffen of meesters zin zullen hebben om zo lang, verklarend voor te lezen?

Zo zie je maar weer hoe groot de discrepantie ts. kind en volwassene kan zijn… Heeft iemand van jullie ook die ervaring met dit boek?

In boekenvriendschap, Jet

Je bent een slecht mens, meneer Gum! / Andy Stanton ; David Tazzyman (8+)

Een slordig uitziende voorplat, met kriebelige letters die de titel vermelden, en een gekrabbelde illustratie, die samen de slechtheid van ene Meneer Gum goed uitbeelden. Ik begon met enige tegenzin aan dit boek, regels met veel witruimte ertussen, maar die wel goed leesbaar zijn omwille van grote schreefletters. Mede hierdoor leest dit boek erg vlot, en algauw zat ik vaak te schudden van het lachen. Om meneer Gum, een heel erg vies heerschap, en bovendien nog redelijk kwaadaardig ook. Meneer Gum’s huis is één grote vuilnisbelt, maar zijn tuin, oh zijn tuin, dat is een plaatje. Wanneer Meneer Gum zijn tuin namelijk niet onderhoudt, komt de fee, die in Meneer Gums badkuip woont, tevoorschijn, om met een koekenpan op zijn hoofd te timmeren. Het boek zit vol piepkleine elementjes, waar je in eerste instantie vaak gewoon overheen leest. Over blaffende kippen en kale hoofden met grote bossen haar op, bijvoorbeeld.

Sofie en de pinguïns / Edward van de Vendel, Floor De Goede, Ype + Willem (9+)

Een erg vol boek, over een meisje dat stapelverliefd wordt op pinguïns, en er zelfs alles voor wil doen opdat ze hun kunstjes in het circus, nooit meer zullen moeten opvoeren. Met weetjes over pïnguïnsoorten, een fotostrip over een pinguïn uit plastic dat met zijn kindje (een ei) op reis wil. Maar waarnaartoe? Dat is de vraag. De tekeningen zijn ook nu weer, net als in “Draken met stekkers” en “Opa laat zijn tenen zien” verzorgd door Floor de Goede.  Zijn stijl is erg herkenbaar, en van de Vendel heeft wat mij betreft groot gelijk wanneer hij stelt dat De Goede iemand is die àlles kan tekenen.   Sofie is aandoenlijk, ook als ze verschrikkelijk hard “NEEEEE!” schreeuwt in het circus. Het ei en de plastic pinguïn werden in fotostrips gegoten door Ype + Willem, een duo dat op het internet ook een fijne plek heeft, vol fotostrips in dagboekvorm. De fotostrips in “Sofie en de pinguïns” beslaan telkens een pagina, en eindigen met een grappige pointe.

De Hongerspelen / Suzanne Collins (15+)

Een boek dat ik deze zomer las, uit de bibliotheek. En prompt vond ik het jammer dat het mijn eigen exemplaar niet was, en toen loste ik dat op. “De Hongerspelen”, ik las er een hele tijd terug al over dat het “een boek was dat je leven compleet overneemt”. “Het zal wel”, dacht ik. “Weer zo’n boek dat iedereen maar meteen goed gaat vinden”. Dacht ik. En ik dacht verkeerd. Want ook ik ben helemaal verkocht. Na “De Hongerspelen” volgden nog “Vlammen” en sinds november 2010 is de trilogie over Panem en het Capitool helaas compleet, en dus afgelopen met “Spotgaai”. Het Capitool waakt over de bewoners van Panem. Waakt als een woeste hond. Elk jaar organiseren zij “De Hongerspelen” opdat de bewoners nooit zullen vergeten wat hen is aangedaan. Elk jaar moeten twee mensen vanaf twaalf jaar, uit elk district, meedoen aan deze bloedstollende spelen, en vaak gaan ze een gewisse dood tegemoet, want er kan maar één winnaar uit de Spelen komen. Bloedstollend spannend, goedgeschreven leesvoer.

De hemel van Heivisj / Benny Lindelauf (14+)

Het vervolg op “Negen open armen”. Hoe blij was ik met “De hemel van Heivisj”. Hoe blij was ik dat ik verder kon lezen hoe het de zusjes Jes, Muulke en Fing en hun broers, en de pap en oma Mei, verder verging, nadat ze in “Negen open armen”, een huis aan het eind van de wereld, waren terechtgekomen. Fing zal in “De hemel van Heivisj” van school af gaan, en hulp in huis worden bij de familie van ene Liesl. Iets dat Fing in eerste instantie helemaal niet wil.

Het Paradijs / Bart Moeyaert (15+)

Na “De Schepping”, een boek dat Moeyaert samen maakte met Wolf Erlbruch, uit 2003, is er nu “Het Paradijs”. Wie dacht dat de tekenstijl van Wolf Erlbrüch voor “Het Paradijs” hetzelfde zou zijn, dat wil zeggen, een beetje speels met een vleugje passende humor zoals we die zagen in “De Schepping” komt bedrogen uit. De prenten in “Het paradijs” zijn eenzijdig bruin, en bevatten helemaal geen humor.

Een ergernis bij het verschijnen van “Het paradijs”, en die evengoed zou passen bij “de ergernissen van 2010” is dat mensen “Het Paradijs” niet snel genoeg in een hokje konden stoppen. Het hokje van “het prentenboek, en prentenboeken zijn automatisch voor kinderen”. Want dat lukt niet met “Het Paradijs”. “Voor WIE is dit boek bedoeld?”, het was ook een vraag, en daar deden mijn oren pijn van. En mijn hart. Want laat het u niet tegenhouden: “Het Paradijs” is een boek voor iedereen die het boek ontdekt, en het mooi vindt. Andere mensen die het niet mooi vinden, ik zal van hen geen brandhout maken, die mogen dat van mij best. Genoeg ander leesvoer.

Tijd

om onderstaande boeken te lezen

Mare en de dingen / Tine Mortier en Kaatje Vermeire

Wolfling / Di Toft

Galgenmeid / Jean- Claude Van Rijckeghem en Pat Van Beirs

Dissus / Simon van der Geest

Melodie van ijzer en staal / Benjamin Lacombe

Meneer Gum en de peperkoeken biljonair / Andy Stanton en David Tazzyman

Mevrouw Verona daalt de heuvel af / Dimtri Verhulst

Het Paradijs / Bart Moeyaert en Wolf Erlbrüch

Tijd om uit te kijken naar

De Melkweg / Bart Moeyaert

andere mooie dingen op het gebied van schone letteren die ongetwijfeld ook in 2011 op me af zullen komen stormen – en die ik – zij het natuurlijk en helaas niet allemaal – met open armen zal ontvangen.

Sla je het open,  laat je de glanzende pagina’s door je vingers glijden, dan zie je niet in de eerste plaats de tekstbladzijden  (met bloemetjesrand), maar illustraties en foto’s. Een overvloed om je nieuwsgierigheid te prikkelen.

En dan ga je kijken, en nog eens kijken. Je wandelt weer door het Huis van Alijn,  je herkent ( of de ouderen onder ons in ieder geval) interieurs, bierviltjes, motieven en prints uit een ver verleden tijd. De details zijn heel precies uitgekozen en op de goeie manier voorgesteld: het bierviltje op de print van een bruin formica tafelblad (denk ik), twee sepiakleurige, wervende foto’s van Echternach  met rechts boven 2 kleurrijke lente- hyacinten in een kadertje; een ander klein kadertje met 2 mannentorso’s in wit hemd, de broek opgehouden met bretellen en in de handen een pint; een interieur van een café, wazig overdrukt door een strofe uit de Internationale; de vorm van een bierflesje met de tekst van Hemelhuis van René De Clercq.

Er kriebelt op dat ogenblik al een onbehaaglijk gevoel ( dit loopt niet goed af!) en dat wordt nog versterkt door de illustraties. Pareltjes, soms zuiver inspelend op de nostalgie van het geluk, meestal zo sprekend en suggestief dat een triest gevoel van verlatenheid opkomt. Een aantal schitterende suggestieve prenten van een (gedroomde) eerste liefdesnacht, maar even verder een panty (misschien moesten dat kousen geweest zijn) , netjes over een witte stoel gehangen, in de voor de rest duistere kamer, of een dansend koppel tegen een achtergrond van flessen…

En dan ga je lezen. Dat gaat eerst moeizaam, het lettertype is zo klein dat je ogen bijna pijn doen. Achteraf besef je dat een groter lettertype de intimiteit van de drie verhalen zou breken. De tekst is allesbehalve nostalgie. Dit is geen vrolijk boek over gelukkige mensen. In drie verhalen vertelt Mieke Versyp: Eksternacht over de romantische kennismaking tussen haar ouders en hun huwelijksreis naar Echternach, Het Slachthuis over het zeer ongelukkige huwelijk van haar grootouders, en De duivel en ik over het kleine meisje (Mieke) dat vreest dat haar ouders zullen scheiden en een pact met de duivel sluit. In de drie verhalen spelen de eksters hun rol: In het eerste verhaal:

’Echternach, die naam zat vol beloften en romantiek en poëzie, vond mijn moeder. Echternacht, Echte nachten, Eksternacht, Echtelijk nacht enzovoort.’                                                                                                                                                  Poëzie die de moeder de eerste nacht zo vreselijk eenzaam maakt:

’ ..ik maak hem wakker en zeg hem dat ik terugkom op mijn huwelijksbeloften. Dat ik de kwade dagen er echt niet bij kan nemen.’…

Dit eerste verhaal eindigt uiteindelijk nog positief, maar wanneer de ekster ( een vervloekte ongeluksvogel) in Het slachthuis verschijnt, dan weet de vrouw (de grootmoeder) dat haar huwelijk verloren is. Zij, ‘een vrouw met een missie’, voor wie de liefde heilig was, was ‘aangeraakt door het noodlot’ en verloor de strijd voor haar man tegen de drank.

Het derde verhaal, De duivel en ik is zo mogelijk nog triester, omdat het hier gaat over een weerloos kind- die de liefde niet zelf kan sturen. Zij probeert het wel, op alle mogelijke manieren daagt zij de duivel (en haar broer, zus en moeder) uit, maar de enige uitweg is een pact te sluiten: Als hij haar vader terug brengt, mag de duivel haar allerdierbaarste bezit nemen. Na haar belofte oefent ze zichzelf in het afstand nemen, om zo weinig mogelijk dierbaars voor de duivel over te laten. Het is schrijnend, maar ze haalt het niet. Vader komt terug en de prijs voor het kind is hoog.

Dit zijn vreselijke verhalen, intieme verhalen waarbij je je vaak een voyeur voelt,  maar ze zijn bijzonder goed geschreven. Er staat geen letter te veel, in een paar woorden worden suggestieve verbanden gelegd, met enkele gebaren worden mensen getypeerd en wordt een stuk sociale geschiedenis blootgelegd.

Zoals de pastoor in het tweede verhaal:

“Terwijl hij sprak , wreef hij zijn handen onafgebroken over elkaar.”(…) En even verder, na een zalvende uitleg:  “Rasp rasp gingen de handen”

Of het dienstmeisje (de grootmoeder), die blij is dat ze kan trouwen:

“Mijn grootmoeder, dolgelukkig omdat ze niet langer de katoenen menstruatiedoeken van haar madame schoon hoefde te wassen…”

Ik kan blijven citeren.

Het schitterend uitgegeven boek is aangekondigd voor lezers vanaf 15. Dat is vroeg. Ik geef dat boek door aan rijpe adolescenten en aan mijn volwassen vriendinnen (vrienden). Het is tenslotte ook een boek over sterke vrouwen. Maar de lezers moeten oud en rijp genoeg zijn om de verhalen in hun tijdsgeest te kunnen plaatsen en zij moeten vooral al in staat zijn om het leven zelf te relativeren. Het zou jonge adolescenten wel eens kunnen afschrikken in hun grootse verwachtingen.

In boekenvriendschap,  Jet

.

Mombakkes (Do Van Ranst) – 14+ ★★★
Op vastenavond komen traditiegetrouw enkele gemaskerde zotten de ouders van Frank jennen. Wat andere jaren een spelletje is dat zijn ouders gewillig ondergaan, wordt nu een grimmige confrontatie met de ziekelijk autoritaire vader en de onderdanige moeder. En terwijl Frank van achter een zetel alles gadeslaat, wordt een smerig familiegeheim blootgelegd.
Positief is alleszins dat Do Van Ranst echt wel over hele grote hoogten scheert met zijn literaire schrijfstijl. Ook de vondst van de confrontatie met de zotten in ‘mombakkes’ is geniaal. En psychologisch worden de personages erg geraffineerd neergezet. Maar het grote minpunt is dat Frank in ellenlange passages alles en nog wat zodanig overpeinst dat het storend wordt en het tempo uit het verhaal wordt gehaald. Ook gaat de auteur op het einde wat te uitleggerig te keer om alle verhaalelementen een plaats te geven, wat zeker niet nodig was.

Het boeboek (Imme Dros en Harrie Geelen) – 5+ ★★★
“De boeman woonde in het boebos.” is de eerste zin van dit prentenboek. Op de prent zie je een kwaad kijkende man met overal BOE op zijn kleren. Blijkt die ook nog de hele tijd “Boe!” te roepen en een boevrouw te hebben die vies kan koken. Maar als die boevrouw een panische angst krijgt om te schrikken stelt zich een groot probleem.
Genoeg elementen voor een schitterend verhaal. Lekker stout, maar ook humoristisch en vertederend. Schitterende illustraties ook, die complementair zijn met de tekst. Alleen jammer dat de pointe niet echt verrassend is.

Jeremy Fink en de sleutel tot het bestaan (Wendy Mass) – 13+ ★★
Het verhaal over een jongen die van zijn overleden vader een kistje krijgt, maar dat hij alleen kan openen met vier sleutels die echter verloren zijn geraakt. Een uitgangspunt met veel potentieel. Halfweg het boek wordt het leesplezier echter danig gefnuikt door ellenlange zedenpreken. Ook de stijl lijkt bij momenten nogal erg op die van een schoolopstel.

De Zuurtjes (Jaap Robben en Benjamin Leroy) – 6+ ★★★★
Een verhaal van twee oude mannetjes die erg verzuurd in het leven staan middenin een omgeving vol kleur en gezelligheid. Auteur en illustrator hebben dit boek gemaakt tot een perfect huwelijk tussen tekst en beeld. De tekst is bijzonder mooi en soms heerlijk suggestief. De tekeningen zijn dat ook en nemen het regelmatig over van de tekst.
Je verwacht dat, zoals het haast altijd in dit soort kinderboeken gaat, de gezelligheid langzaamaan in het leven van de bittere mannetjes zal door dringen, waardoor ze uiteindelijk ook zelf veranderen. Zo ziet het er uiteindelijk ook naar uit… en toch gebeurt het niet. Geweldig ook hoe het verrassende einde in beeld is gebracht, wars van alle conventies uit de jeugdliteratuur. Het omkeren van de pagina na de zin “Wat is er eigenlijk met jullie moeder gebeurd?” zal me nog lang bijblijven. Heerrrrrrrlijk!

Beu (Kaat Vrancken en Noëlle Smit) – 5+ ★★★
Een keurig gecomponeerd verhaal over een meisje dat de ene na de andere hobby met overgave aanvangt, maar het telkens gauw beu is. Op het einde wordt het aan de illustratie overgelaten om te vertellen wat ze niet beu wordt, en dat is leuk.

Sofie en de pinguïns (Edward van de Vendel, Floor de Goede en Ype + Willem) – 6+ ★★★★
In de categorie ‘hoe gebruik je de truuks van Geronimo Stilton om een boek te maken dat toch goed is’ leveren van de Vendel en zijn kompanen een boek af van vier sterren.

Seizoenen (Blexbolex) – 6+ ★★★★
Prentenboek van een illustrator die we al kennen van Allemaal mensen. Handelingen, voorwerpen, gedachten, weerbeelden roepen sferen en gevoelens op. Soms zijn de beelden voor de hand liggend, maar meestal toch erg inventief. Vaak heel suggestief en associatief.
Anders dan de meeste seizoensboeken gaat het hier niet om de cyclus van één jaar (waardoor je het gevoel hebt dat de cirkel rond is). Nee, dit boek behelst meer dan één jaarcyclus, waardoor je meer de indruk krijgt van het voortdurend overlopen van het ene seizoen in het andere, van oneindigheid.
Heel mooi vormgegeven. Het lijkt me wel moeilijk om hier een leeftijd op te plakken. Een bovenleeftijd heeft dit prentenboek alleszins niet.

Ik ben de beste (Lucy Cousins) – 3+ ★★★
Een verhaal waarin hond beweert steeds beter te zijn dan elk ander dier, tenminste als hij mag kiezen waarin. Als de andere dieren mogen kiezen pakt het natuurlijk anders uit. Verteld in de ik-vorm, al verandert die ik halfweg wel van personage, wat storend is.
Een boek dat vooral wil benadrukken dat we allemaal wel ergens goed in zijn en dat we in een vriendschap mogen zijn wie we zijn, waardoor het allemaal toch erg braaf is.

Kurt en de vis (Erlend Loe) – 7+ ★★★
Een heftruckchauffeur vindt een enorme vis en besluit dat dit de kans is om met zijn familie een lange wereldreis te maken. Onderweg kunnen ze immers de vis stukje voor stukje opeten. Een wat absurd verhaal dat rustig voortkabbelt en waar niet echt evolutie in zit, maar dat pretendeert het dan ook niet. De humor is overigens best spitsvondig.

Rockie (Julia Donaldson en Emily Gravett) – 3+ ★★★
Een oermenspeutertje is bang dat zijn vader hem als straf aan de bruine beer zal voeren. Een mooi prentenboek over kinderangst die uiteindelijk wordt omgezet in opluchting en puur plezier. De illustraties van Emily Gravett doen inhoudelijk wat aan The Flinstones denken en bevatten heel veel dubbele bodems. Dat zijn we van Gravett trouwens gewoon. Bijzonder knap bijvoorbeeld hoe ze heeft uitgewerkt hoe een slapende beer in een donkere grot bij nader inzien een vriendelijke mammoet blijkt te zijn.

Het stapeltje recent gelezen boeken bij mijn leeszetel groeit, en ik pik er enkele uit.  Gewoon even signaleren.

Twee boeken die bij mij bovenaan lagen, omdat hun voorgangers zo’n voltreffers waren:

Maria Parr, Tonje en de geheime brief (Lannoo)

Na het warme, en bijna nostalgische verhaal De wonderlijke lotgevallen van Olle en Lena (2007), stonden de verwachtingen natuurlijk hoog gespannen. Te hoog, dacht  ik aanvankelijk. Ook al speelt het zich af in een Astrid Lindgrensfeer – en landschap (hoewel in Noorwegen), ik geraakte moeilijk in het verhaal.  Mijn haastige schuld,  je moet er tijd voor maken om de wereld en het karakter van Tonje te leren kennen. De  kleine doordouwer van 10 woont met haar vader op een boerderij  in het Glimmerdal. Haar moeder is een onderzoekster die enkele maanden op Groenland verblijft. Tonjes naaste buur en grote vriend is de oude Gunnvald, die voor haar de beste sleeën maakt. Haar grootste vijand is Hagen, de uitbater van een ‘heilzame’ camping tussen het dorp en de boerderijen. Kinderen zijn er niet welkom en Tonje al helemaal niet.  Maar de Tonje laat zich in vrolijke Bolderburen- of Pippi Langkousstijl door niets of niemand tegenhouden. Zeker niet wanneer een geheime brief het leven van Gunnvald, haarzelf en het Glimmerdal op zijn kop zet.

Het boek telt 253 blz.  Na de situering en kennismaking (na blz. 52 en hfst 6) krijgt het boek stevigheid, beginnen de motieven (eenzaamheid, weemoed, vriendschap, liefde) zich af te tekenen .

En vooral, krijgt de wonderlijke en hechte vriendschap tussen de jonge Tonje en de oude Gunnvald zo prachtig vorm dat je zelf aan de tafel in Gunnvalds keuken wil blijven meegenieten. Of je wil met Tonje de bergen in trekken, op weg naar de zomerboerderij, om Gunnvalds ram gestald te krijgen.   Of je wil meelezen met Tonje in ‘Heidi in de bergen’, en uitzoeken waarom dit het lijfboek van Gunnvald is.

Dit is een vrolijk, warm boek met een stevige ondergrond. Om in de komende herfstdagen mee te cocoonen, zonder er een melige smaak aan over te houden. Dit boek leg ik apart tot Siene, mijn oudste kleindochter,  10 is. Nog een dikke 2 jaar dus, maar Maria Parr en Tonje overleven de tijd, zeker weten.

Nog een raad: bekijk het kaartje op de binnencover  voor je begint te lezen, of terwijl je leest. Je zit zo midden in de omgeving!

Jean-Claude van Rijckeghem en Pat van Beirs, Galgenmeid (Manteau)

Jazeker, ik heb hem uit: 496 blz., een kanjer van formaat, moeilijk mee te nemen op de trein of in bed, en dus bestemd voor de leeszetel. Niet om te cocoonen dit keer, maar om je heel alert in de geschiedenis onder te dompelen. En weer dacht ik dat ik na het bejubelde Jonkvrouw (2005) te veel verwachtte. Dat Gitte Niemandsdochter mij niet in haar ban zou krijgen. Maar Gitte is een even grote doordouwer als Tonje van Maria Parr. Ze is ouder (in het grootste deel van het verhaal 15 of 16) en ze leefde in de 16^e eeuw. Haar verhaal speelt  in de historisch zeer interessante periode tussen 1582 en 1585.  De Nederlanden kreunen onder de burgeroorlog en de hitte van de geuzenstrijd tegen de Spaanse heersers;  de aanhangers van Willem van Oranje verzetten zich met vuur tegen koning Filips II,  Antwerpen zet zich schrap. Gittes moeder, de ‘Rosse’, een soldatenhoertje, bracht haar dochtertje enkele jaren daarvoor naar het Maagdenhuis (weeshuis van Antwerpen)  en  prentte haar  in dat ze het kind van een Spaanse edelman is. Ze geeft  haar een schelp mee met het opschrift van de ‘hertog van Almendraje’. Het bezorgt Gitte de bijnaam ‘de hertogin’. Wanneer ze oud genoeg is om als dienstmeisje uitbesteed te worden, komt ze terecht bij een kermisgezelschap en wordt ze een eerste klasse ‘beurzensnijdster’.

Het brengt haar aan de galg, ze ontsnapt, maar wordt gebrandmerkt.  In ruil voor haar leven moet ze spionne worden van Oranje in Spanje. Dus wordt ze op een schip richting Sevilla gezet, werkt ze zich binnen als dochter van de hertog van Almandraje, geraakt aan hem gehecht, en nog meer aan zijn vrouw, groeit op als een edeldame, wordt  verliefd, trouwt,  en heeft meer en meer moeite om haar Spaanse ‘ouders’ te verraden. Maar Gitte is ‘gebrandmerkt’, het verleden achtervolgt haar en zuigt haar naar zich toe. Hoe, dat lezen jullie zelf, en ik waarschuw je: zorg dat je dit ongestoord kan doen.

Achteraf hijg je namelijk mee.

Mijn eerste indruk?

Dit is in de eerste plaats de setting van een film.  Na 200 blz., bij het begin van hfst 19 wanneer Gitte met een schip op weg is naar Sevilla,  noteerde ik: ‘als dit verfilmd wordt, dan heb je schitterende sfeerbeelden en decors, een gedetailleerd zicht op het leven in de 16^e eeuw, een overweldigende vertaling van een schilderij van Breughel (aan wie het boek is opgedragen), maar waar blijft het verhaal?’

Ook  na de aankomst bij de hertog van Almendraje wordt er vooral geschilderd, word je geconfronteerd met  zestiende- eeuwse ideeën , cartografen,katholieke en protestantse denkers, politieke standpunten en vooral schitterende sfeerbeelden gedragen door geuren en kleuren ..

Maar geraakte ik emotioneel bij Gitte betrokken? Waar was het Cervantesverhaal dat door de tweede opdracht , aan Cervantes, beloofd werd? Natuurlijk, Gitte had zich al als ‘schelm’ aangediend, maar ze sleurde me nog te weinig mee.

Omdat de hele sfeerzetting meer aandacht eiste dan het verhaal van Gitte zelf, kwam de  emotionele betrokkenheid  later dan verwacht.  Op het ogenblik dat de ‘musketiers’ zich letterlijk aandienen (tweede helft van het boek) geraakt het verhaal gaandeweg in een stroomversnelling en krijgt het meer en meer de allure van een schelmenroman.

Waarom ik zowel van de historische evocatie als van Gitte genoten heb, dat vertel ik later nog in De Leeswelp.

Nog een laatste doordouwertje, maar dan met wat minder enthousiasme dan bij de twee vorige:

Ik ben Alice, Jan Simoen en Alice Dupont (Querido, Slashreeks), is het verhaal van Alice, die een beetje wou afvallen  en voor ze het beseft een anorexia- patiënte wordt. Het proces en de strijd van Alice tegen haar magerzucht is absoluut treffend en reëel, maar ik moest even naar adem happen toen bleek dat Alice ook nog eens dyslectisch was. Omdat het een Slashverhaal is, zal dit wel reëel zijn, maar ik las toch met stijgende verwondering over de manier waarop ze door haar humaniora geraakte. Goed om clichébeelden over een Steinerschool te bevestigen, dacht ik.  Het laatste jaar op de school is zelfs helemaal ongeloofwaardig:   Alice sleept zich tussen grote dips in van het ene feest naar de andere fuif, drinkt zich lazarus etc etc… Wat moet ik me daar nu bij voorstellen? Welk beeld krijg ik nu helemaal van Alice???

Chapeau voor de manier waarop ze zich toch op haar studie aan de hogeschool werpt, maar het is toch opnieuw verwonderlijk hoe ze  plots wel met een grote hoeveelheid stof kan omgaan. Neen, sorry, dit keer heeft het Slahsboek me alles behalve overtuigd.  Ook niet als er gezwaaid wordt met ‘echt gebeurd’.

In boekenvriendschap,  Jet

In het boek vertelt Quentin hoe het is om op te groeien tussen kunstenaars en schrijvers, mensen die anders waren dan de plattelandsbewoners die hun buren waren. Dat zou op zich een boeiend boek kunnen opleveren, maar ik had er niet zoveel mee. Het verhaal kabbelt maar voort, en wordt pas echt interessant wanneer er een lang verborgen familiegeheim aan het licht komt. Het boek is qua inhoud bestemd voor veertienplussers, maar de schrijfstijl en het taalgebruik zijn meer gericht op kinderen in de bovenbouw van de basisschool.
Op Leesfeest staat een interview met de schrijver over dit boek.

Mierenkolonie
Jenny Valentine werd bekend met haar boeken Op zoek naar Violet Park en Gebroken soep, jeugdromans die ik met veel plezier heb gelezen. In dit nieuwe boek draait het om Sam, een zeventienjarige jongen die van huis is weggelopen, en Bo(hemia)(10) die door haar moeder wordt verwaarloosd. Same en Bo wonen allebei, met nog enkele andere bewoners in een flat in Camden, Londen. Sam draagt een geheim met zich mee, Bo probeert vrienden met hem te worden, maar hij houdt afstand. Er gebeurt van alles in en rond het flatgebouw, en op een gegeven moment loopt de zaken uit de hand.

Net als de twee eerste boeken is ook dit weer een goed gecomponeerde jeugdroman voor jongeren vanaf 14 jaar, maar Mierenkolonie kon me niet bekoren. Ik had niets met de hoofdpersonen en vond het verhaal ongeloofwaardig. Alleen het hoofdstuk waarin Sam vertelt waarom hij van huis is weggelopen raakte me, verder vond ik de gebeurtenissen niet interessant.

Een achttienjarige jongen wordt betrapt bij het smokkelen van drugs. Hij wordt noch in Nederland, (de jongen is afkomstig uit Rotterdam, zo blijkt uit het boek), noch in België geklist. Hij wordt geklist in de Dominicaanse Republiek. Ja, die republiek waar veel mensen toch zo graag eens op vakantie gaan. Ik verzeker het je: wanneer je vanuit dit boek mee de gevangenis in gaat daar, ga je daar heel anders over denken. Meteen wordt de jongen (dat viel me geleidelijk aan op: op de flap staat wel “Bibi Dumon Tak en Castel”, maar in het boek zelf heeft de jongen geen naam.) in een cel gegooid met héél veel andere mannen, die niets liever zouden willen dan hem te bespringen. Je leeft als lezer enorm mee met hoe de jongen zijn leven er de komende acht jaar (hij heeft acht jaar cel gekregen) zal uit zien. Maar dan kennen de bewakers, met sadistische genoegens en knuppels in aanslag “Mama-Tigré” nog niet… “Latino King” is alweer een boek dat beukt. Blijkbaar heb ik een boon voor Tak, na haar boek “Soldaat Wojtek” ging ik meer van haar lezen, en vind ik al haar boeken haast even goed. “Latino King” is wel haar eerste boek waarin in echt een verhaal te lezen krijg. Alle andere boeken zijn strikt genomen non-fictie boeken, “Soldaat Wojtek” eigenlijk ook.
14 +, ★★★

Negen open armen / Benny Lindelauf

Maak kennis met Muulke, Jes en Fing, en hun broers Eet, Pie, Sjeer en Krit.  Tel daar hun grootmoeder Oma Mei en hun vader “De Pap” bij op.  Kijk naar het blikken doosje waarin zich Opa Pei bevindt, en in een naaigarnituurtje heeft De Mam, met het hart van Lappen, een thuis.  Deze familie komt na een leven van verhuizen, steeds weer, terecht op Sjlambam Sahara, en aan het eind van deze weg staat het huis dat de naam “Negen open armen” meekrijgt.  Beetje wat Bart Moeyaert met zijn “Broere” doet, waar “Negen open armen” één groot, warm familieverhaal is.  En wat voor geheim verbergt “Negen open armen?”

12+,  ★★★★

De hemel van Heivisj / Benny Lindelauf

Na “Negen open armen” was ik echt onwaarschijnlijk blij dat ik nog geen afscheid hoefde te nemen van de familie die in het huis op Sjlambams Sahara woont.  Dit vervolg is los te lezen van “Negen open armen”, maar dit boek is toch iets meer waard wanneer je ook “Negen open armen” hebt gelezen.  Het leven van dit gezin gaat door, en we vinden onderandere het ik-personage Fing terug wanneer ze op school bij de directrice wordt geroepen: ze kan een opleiding volgen om lerares te worden.  En laat dat nu net Fings grote droom zijn.  Maar Oma Mei heeft andere plannen voor Fing.  En daarbovenop komt WOII nog aangewaaid, met alle gevolgen van dien.  Een prachtig vervolg!

14+, ★★★★

‘Het was een publiek geheim dat de Dreuvige jarenlang missiezuster in Afrika geweest was. De hele school wist dat ze in de jungle tussen de inboorlingen gewoond had, waar ze heidense kinderen van het vagevuur gered had door ze in de Amazone te dopen met in de ene hand het kind en in de andere een pistool om krokodillen uit de buurt te houden.’

Afrika, de Amazone? De hemel van Heivisj is nog geen veertig bladzijden ver, of ik frons al de wenkbrauwen bij zo’n slordige fout.  Ik geloof mijn ogen niet. Dat is maar goed ook. Want bij Benny Lindelauf staat niets er zomaar, ook dit ‘foutje’ niet. Het getuigt niet alleen van veel lef – je moet het maar durven, bewust zo’n ‘fout’ in je boek stoppen -, het is meteen ook een prachtig voorbeeld van hoe ingenieus Benny Lindelauf zijn nieuwe roman gecomponeerd heeft.

Op het moment dat het verhaal over de Dreuvige verteld wordt, lijkt het leven hoofdpersonage Fing toe te lachen. Fing, haar zussen Jes en Muulke, vier oudere broers, ‘de Pap’ en oma Mei vormen een hecht, maar arm gezin,  in een Zuid-Limburgs stadje. Lindelauf schreef eerder over hen al het bejubelde Negen Open Armen. Voor arme meisjes waren er in die tijd, de jaren dertig van de vorige eeuw, weinig toekomstperspectieven: ‘Meisjes werden dienstbode of hulp in een winkel als ze geluk hadden, maar voor de meesten was er de tricotagefabriek Rosita, waar ondergoed gemaakt werd, en in het ergste geval deed je schoonmaakwerk op het slachthuis. Tot je trouwde en kinderen kreeg.’ Maar Fing krijgt misschien wel de kans om door te leren en onderwijzeres te worden. Is voor haar de Gouden Toekomst weggelegd waar lerares de Dreuvige na de catechismus over vertelt?

De oorlogsdreiging gooit roet in het eten. Fing moet als bediende gaan werken bij de rijke Sigarenkeizer en zijn vrouw, de Pruusin (‘de Duitse’). Dat baantje blijkt een dekmantel: ze moet vooral het vriendinnetje worden van Liesl, het nichtje van de Pruusin, een mysterieus, maar ook manipulatief meisje. Ondertussen sijpelt de oorlog het boek binnen, eerst bijna ongemerkt en negeerbaar, maar hoe dichterbij hij komt, hoe minder Fing er langs kan kijken. Als haar broers en vader opgepakt worden, brokkelt het eens zo hechte gezin uit elkaar.

De hemel van Heivisj is tegelijk een oorlogsverhaal, een familiekroniek en de coming of age story van Fing die aan het begin haast nog een kind is maar aan het eind een jonge vrouw, die zelf keuzes maakt. Een van de dingen die dit boek zo bijzonder maken – want er zijn er meer – is dat al dieverhaallagen voortdurend op elkaar ingrijpen. Dat komt doordat Benny Lindelauf doorheen het hele boek, en met veel kunde, talloze lijntjes uitzet, die steeds weer prachtig bij elkaar komen.

Maar wat heeft dat nou met Afrika en de Amazone te maken, denkt u misschien? Veel.

Veel later in het boek komt Fing te weten dat de Amazone helemaal niet in Afrika ligt. Dat gebeurt in een  sleutelscène uit het boek, waarin Fing getuige is van de deportatie van de joden van haar stadje. Dat onderwerp is in de jeugdliteratuur al talloze malen aan bod gekomen, maar Lindelauf beschrijft het op een wel bijzonder beklijvende manier, wanneer hij Fing ervan getuige laat zijn hoe haar jongere zus Jes verzeild raakt in de groep joden die genadeloos naar de al openschuivende treindeuren wordt gedreven. Als lezer voel je in elke vezel van je lijf de paniek die zich van Fing meester maakt, sterker: je vergeet hem nooit meer.

Alsof dat nog niet genoeg is, weet Lindelauf in deze scène tal van uitgezette lijntjes te laten samenkomen: het oorlogsverhaal, Fing die haar kinderlijjk naïeve geloof in sterke verhalen verliest en leert en dat achter de werkelijkheid die zij altijd voor vanzelfsprekend heeft genomen soms schrijnende verhalen schuilen, de sterke band tussen Fing en haar zussen, het verhaal van de Pruusin, Fings toekomstdroom, het verhaal van Jes die een lichamelijk gebrek heeft en dus steeds door Fing beschermd is… Een ijzersterk stukje literatuur, dat van een groot meesterschap getuigt.

Die ingenieuze compositie is maar één reden waarom De hemel van Heivisj een ronduit schitterend boek is. Er is ook de kracht van de vertelde verhalen, er zijn de onvergetelijke personages, er is het enorme beeldende vermogen van Lindelauf, er is de prachtige schets van de relatie tussen de drie zussen, en bovenal is er Lindelaufs taal, die om van te smullen is. Over al die dingen heb ik het in mijn uitgebreide bespreking van dit boek in het meinummer van De Leeswelp. De conclusie geef ik u alvast mee: ‘Hij is niet de nieuwe Kuijer, niet de nieuwe Van Leeuwen of de nieuwe Tellegen, hij is een auteur met een geheel eigen stem, maar met dit overrompelende boek heeft hij zijn plek tussen deze grote namen van de Nederlandstalige kinderliteratuur wél verworven.’

Een boek dat ik meteen in mijn wachtende reiskoffer gestopt had, is ‘Wie knipt de tenen van de reus’ van Jan Smeekens. (DF/Infodok). Jan ging neuzen in  versbundels uit Vlaanderen, maar vooral uit Nederland van na 1950 tot nu en selecteerde er opvallende versjes uit. Hij rangschikte ze bovendien in 3 leeftijdscategorieën: korte versjes voor peuters tot 3 jaar, langere versjes met wat meer betekenis voor kleuters van 4 en 5 en voornamelijk verhalende gedichtjes voor kinderen op de rand van de basisschool. Toen ik ze uitprobeerde met mijn (Vlaamse) kleinkinderen viel me onmiddellijk de grote ‘acteerbaarheid’ van de versjes op. De peuter van 2 bijv. zat  na een paar keer enthousiast mee te zwaaien met Joke Van Leeuwens ‘ Flapperhandjes, wapperhandjes. aai- en zwaai- en zwabberhandjes (…)’, (blz. 25) terwijl de zussen van 4 en bijna 6 zich meteen te pletter ‘gymden’ met ‘Gymgein’ van Ilse Elders (p. 46),  om mij daarna omver te kussen bij ‘Zeven kusjes’ ((p.96)van Harrie Jekkers en Koos Meinderts. Het lange gedicht ‘Muis in de supermart’ van AMG Schmidt(p. 122) werd dan weer uitgebreid en met de nodige mimiek naverteld aan een griezelende mama. Jan heeft ook aandacht gehad voor ‘taal’-gedichtjes – en hier scoort Joke van Leeuwen natuurlijk goed. Ik kende vele gedichtjes al, (ja Jan, dat heeft zo zijn consequenties…) en ik genoot opnieuw, maar ik had toch wel wat meer Vlaamse dichters verwacht. Ed Franck bijvoorbeeld, met zijn leuke en soms zo poëtische, maar daarom niet minder haalbare (taal)-versjes uit ‘Kom, zei de kromme weg’ (Clavis, 1993).

Hoe dan ook, de bundel heeft nu ook een plaatsje in een Deense kinderboekenkast, naast Ozewiezewoze van Jan van Coillie. Is er een leukere manier voor kinderen om een taal al spelende te leren?

In boekenvriendschap,  Jet