Majo De Saedeleer is de eerste die deze nieuwe prijs krijgt overhandigd. In juni 2012 is zij 10 jaar hoofd van Stichting Lezen Vlaanderen. Zij krijgt de prijs vanwege haar inzet voor leesbevordering.

De Prijs zelf wordt op woensdag 12 oktober uitgereikt in jeugdtheater HetPaleis te Antwerpen. Ronald Soetaert zal er een lezing geven over ‘Lezen als gereedschap en gezelschap’. Betty Mellaerts houdt de laudatio. Ook de kinderen zelf komen aan het woord en gaan in gesprek met onder anderen kinderrechtencommissaris Bruno Vanobbergen en schrijfster/illustratrice Joke van Leeuwen.

Eerder dit jaar vond de uitreiking van “De Kleine Cervantes” plaats. Deze prijs is een bekroning door jongeren uit de eerste graad middelbaar in Gent, in samenwerking met de bibliotheek en de Kopergietery, een theaterhuis voor kinderen en jongeren, eveneens in Gent. De boeken die zij dit jaar lazen, kwamen allemaal uit 2009. Jongeren die aan deze prijs deelnemen, zijn niet altijd grote lezers, maar door deel te nemen aan deze prijs, komen ze in aanraking met literatuur, en daar kunnen we alleen maar erg blij om zijn. De Kleine Cervantes is ook wel meer dan zomaar een paar boeken van een shortlist lezen. Je neemt deel aan een workshop, en gaat in debat met medelezers tijdens het jaar, om de boekenlijst te bespreken.

De winnaar krijgt een tekening, die elk jaar anders is, van illustrator Carll Cneut.

De winnaar die de tekening van Carll Cneut kreeg, was dit jaar Kathleen Vereecken, voor haar boek “Ik denk dat het liefde was”. Met dit boek krijgt zij eindelijk de aandacht die ze verdient. Ze won met dit boek ook al de Boekenleeuw. Eerder verschenen werk is ondermeer “Kleine Cecilia”, “Wreed Schoon” en “Lara en Rebecca”. Er is ook nog “Alle Kleuren grijs” en voor jongere kinderen “Morgen word ik heks”. Ze heeft ook een aantal non-fictie titels op haar naam. Ze werkt ook als journaliste voor onder andere de krant De Standaard.

“Ik denk dat het liefde was” vertelt het verhaal van Léon, anno 1746. Eigenlijk heet hij Dieudonné, maar niemand gebruikt die naam. Leon groeit als vondeling op in de Morvan, een streek in Frankrijk. Mede door de liefdevolle zorgen van Méline, de dochter van Annette, zijn voedster, komt Leon zijn jeugd door. Want bij Annette en Henri heeft Léon niets te goed. Annette is een boze vrouw, en Henri een zwijger. Wanneer Méline doodgaat, moet Léon echt alleen verder, en hij trekt naar Parijs. Hij is dan tien. Hij komt er terecht in een woeligheid die hem vreemd is, de woeligheid die een stad eigen is. Hij beseft dat hij moet zien te overleven. Langzaam ontdekt de lezer een jongen met lef, en een warme persoonlijkheid, ondanks zijn ellende. Om aan geld te komen gaat hij lijken roven, wat een koud kunstje is als je weet dat hij in Les Halles woont, vlakbij het kerkhof. Het gevolg is dat Léon altijd een lijkenlucht in zijn neus heeft.

Na een aantal jaar in Parijs, raakt Léon in de ban van lezen en schrijven, en zal hij zijn brood verdienen met het schrijven van brieven voor mensen die niet kunnen lezen of schrijven. Brieven over gewone dingen des levens, verdriet en geluk.

Wat hij niet weet, is dat zijn moeder heel gauw zijn pad zal kruisen. En als Léon ontdekt wie zijn vader is, wordt hij pas echt kwaad. Niemand minder dan Jean-Jacques Rousseau, de vermaarde filosoof die met “Emile, of de opvoeding” een baanbrekend boek over opvoeding schreef, is de vader van Léon. Rousseau kreeg 5 kinderen, die hij alle vijf naar een vondelingenhuis bracht. Vereecken beschrijft zeer sfeervol, in een zuivere taal, het verhaal van Rousseaus oudste zoon. Over hoe het zou kunnen geweest zijn. Ze doet dat op een manier die ervoor zorgt dat de lezer Léon niet zo gemakkelijk los kan laten, en nog lang blijft nazinderen als je het boek dichtdoet, en het misschien zelfs jammer vind dat je “Ik denk dat het liefde was” uit hebt. Ook de mensen bij wie Léon in Parijs terechtkomt, zoals Madame Chéry en de – als het op mannen aankomt – nogal wispelturige Madeleine, worden uitvoerig beschreven zonder ongeloofwaardig te worden. Haar “Kleine Cervantes” is meer dan verdiend.

Het Concertgebouw in Brugge is al zo’n mooie locatie, maar het kreeg nog meer uitstraling met die massa enthousiaste kinderen. Overal, in alle hoeken, op alle trappen, op alle overlopen, in de grote concertzaal en in de kamermuziekzaal, op mij onbekende forums, overal overal zaten, lagen, stonden kinderen te reikhalzen naar auteurs, vragen van de zoektocht ( na 30 jaar nog altijd ene blijvende hit!!!) op te lossen, te drummen om een handtekening, memory of twister te spelen…

Op de betonnen muren was in slingerbeweging van onder naar boven een tijdslijn aangebracht over 30 jaar KJJ/KJV: mooi, helder, leuk en verzorgd! Ik heb héél veel o’s en ha’s gehoord.

En de bekroningen zelf. De presentator (een  ketnetrapper, volgens de twee oudsten, ik weet niet of dit waar was), deed het allemaal met veel zwier en toch met stijl, én op kinderniveau. Hij had zowel de allerkleinsten als de groteren meteen mee. Mirthe (4) stak haar hoofdje onder mijn arm toen nummer 1  bekend gemaakt zou worden. En toen was het toch wel haar boek zeker: Het circusschip! Bij Fran (7, groep 2) sprongen de tranen in haar ogen toen ze op het scherm niet het varken van Gerda Dendooven zag verschijnen, maar wel De ongelooflijk bijzondere boekeneter. En Siene (8, groep 3) kon niet genoeg met haar voeten roffelen en klappen voor de winnaar van haar groep 3: Dummie de mummie.

Ik heb weer vooral verwonderd gekeken naar al die gezichtjes, dat enthousiasme en me eigenlijk ook ontzettend verwonderd over het gemak waarmee de kinderen zich nog alles (tot in detail!!!) van die boeken herinneren. Namen, locatie, illustraties, er zijn geen boekengeheimen meer eenmaal ze die boeken gelezen hebben.

Het was een mooi, goed georganiseerd feest. Dank je wel organisatoren en graag tot volgend jaar!!!!

En geef ik nu de uitslag? Neen hoor, maar je vindt hem wel op www.kjv.be Het is meteen een gelegenheid om kennis te maken met de KJV! Zo dit nog nodig is natuurlijk.

In boekenvriendschap, Jet

Maar het meest tot de verbeelding sprak toch de Gouden Uil voor Jeugdliteratuur. Alleen al dat die prijs vlak naast een equivalent voor volwassen literatuur stond, was al een statement van jewelste. Het maakte me duidelijk dat kinderboeken schrijven en lezen geen flauwekul was. De opzet was ook even eenvoudig als geniaal. Ruim vooraf werden vijf genomineerden bekendgemaakt. Die vijf werden in ’s lands grootste boekhandel prominent gepromoot. Het is ook op die manier dat ik in die tijd in aanraking kwam met de Gouden Uil. Ik kocht alle vijf genomineerde boeken. En wat was dat een verademing! Ze stegen zo ver uit boven al die andere boeken die ik meestal in de supermarkt kocht. Zo ontdekte ik dat jeugdliteratuur echt hoogwaardige kunst kon zijn.
Wat ook zo geweldig was aan die Gouden Uil waren de uitgebreide juryverslagen. Ze lieten me inzien wat vakmensen belangrijk vonden in jeugdboeken. Bovendien verschenen er van de genomineerde boeken ook heel wat recensies in de pers.
De jaren nadien begon ik me zelf aan voorspellingen te wagen. Alle genomineerde boeken werden in huis gehaald, ik probeerde ze zo snel mogelijk te lezen en ik vertelde iedereen die het wilde horen wie er volgens mij zou winnen. En van de vier jaar dat ik dat deed was het drie keer bingo (en och, Koningsdochter, zeemanslief vind ik nog altijd een van de mooiste boeken die ooit geschreven zijn).
Kortom, die Gouden Uil heeft, veel meer dan alle andere literaire prijzen en eender welk initiatief, mijn competenties als kritisch lezer van jeugdliteratuur gevormd.
En dan was er natuurlijk elk jaar die grote apotheose op een zaterdagavond in het voorjaar. Ik weet het, we hebben allemaal wel kritiek gehad op de wat ongelukkige vragen die de presentator van de televisieshow stelde en op het feit dat de aandacht voor de vijf genomineerde boeken tijdens de uitzending niet echt gelijk verdeeld was. Maar zeg nu zelf: op welk ander moment was er ooit twintig minuten aan één stuk aandacht voor jeugdliteratuur op teevee?

En nu wordt de Gouden Uil voor Jeugdliteratuur begraven. Hij gaat op in de Boekenleeuw en de Boekenpauw die dan heerlijk opgewaardeerd zullen worden, zeggen ze bij Boek.be. Maar hoe kan een prijs voor een boek in zijn totaliteit nu opgaan in twee afzonderlijke prijzen voor schrijvers en illustratoren? Dat is een wiskundige logica die ik niet snap. Het is alsof je de titel van wereldsportman zou afschaffen en zou overlaten aan elke afzonderlijke sportdiscipline. Bovendien zullen heel wat boeken buiten boord vallen. Bij adolescentenromans zal het geen grote rol spelen, maar een prentenboek is per definitie een samenspel tussen tekst en illustraties. In een goed prentenboek zijn die twee complementair en altijd meer dan de optelsom van tekst en tekening afzonderlijk. Toen in 2009 Het geheim van de keel van de nachtegaal ‘slechts’ een Boekenwelp en een Boekenpluim won, kon je op je sokken al voelen aankomen dat het die Gouden Uil niet kon ontlopen. Of neem nu een boek als Angèle, de verschrikkelijke van Tine Mortier en Bert Dombrecht: tekst en illustraties vertellen elk slechts de helft van het verhaal. Niet de tekst, niet de illustraties zijn het sterkst aan dit boek, maar net hun samenspel dat tot een schitterend geheel leidt. Heeft zulk boek dan niet het recht kans te maken op een literaire prijs? De erelijst van de Boekenleeuw geeft me trouwens gelijk: de laatste tien jaar ging de prijs slechts één keer naar een prentenboek (De schepping in 2004) terwijl in die periode drie keer een prentenboek met de Gouden Uil ging lopen.

Ik ben alvast benieuwd hoe een vernieuwde Boekenleeuw en Boekenpauw hierop een antwoord gaan vinden. Ik ben ook benieuwd op welke manier Boek.be voor haar onderscheidingen evenveel media-aandacht gaat genereren. En ik ben al even benieuwd of die Leeuw en Pauw Nieuwe Stijl voor de leek net zulke poorten zullen openzetten naar hoogwaardige jeugdliteratuur als de Gouden Uil al die jaren heeft gedaan.
Maar dat ik daar met argusogen naar zal kijken is alvast duidelijk.

Op de internationale Kinderboekenbeurs in Bologna werd zopas bekendgemaakt dat de ALMA, de Astrid Lindgren Memorial Award, 2011 gaat naar Shaun Tan. De Australische illustrator volgt daarmee de Belgische  Kitty Crowther op.

De Astrid Lindgren Memorial Award (ALMA), een van ’s werelds belangrijkste onderscheidingen op het vlak van kinder- en jeugdliteratuur en in elk geval de grootste wat prijzengeld betreft (vijf miljoen Zweedse kronen – ruim 500.000 euro), gaat naar een auteur, illustrator, verteller of leesbevorderaar die een belangrijke inspanning heeft geleverd voor jeugdliteratuur en kinderrechten. De prijs werd na de dood van Astrid Lindgren in 2002 door de Zweedse regering ingesteld  ter nagedachtenis aan de schrijfster: ‘Astrid Lindgrens boeken zijn doortrokken van diepe humanistische waarden. De prijs beloont werkzaamheden in haar geest en heeft tot taak de interesse voor kinderliteratuur in de wereld te vergroten en te versterken.De prijs beloont het gehele schrijverschap, geen individuele werken. Maar men behoeft geen woord geschreven te hebben om in aanmerking te komen – ook illustratoren en vertellers kunnen worden beloond. De prijs kan ook worden toegekend aan personen of organisaties die zich bezighouden met het stimuleren van het lezen door kinderen en jongeren.’

Dit jaar gaat de prijs dus naar Shaun Tan, die meer da 20 boeken illustreerde maar in ons taalgebied vooral bekendheid verwierf met zijn woordenloze prentenboek De aankomst (2008) en zijn verhalenbundel Verhalen uit een verre voorstad (2009).

Uit het juryrapport:

‘Shaun Tan is een meesterlijk visueel verhalenverteller, die de weg wijst naar nieuwe mogelijkheden op het vlak van prentenboeken. Zijn werelden-in-beelden vormen een apart universum waar niets vanzelfsprekend is en alles mogelijk is. Herinneringen aan Tans eiegen kindertijd en adolescentie zijn vaste ankerpunten, maar het beeldverhaal is universeel en raakt iedereen, ongeacht zijn of haar leeftijd.

Achter de rijkdom aan minutieus gedetailleerde tekeningen, waar kritiek geleverd wordt op de maatschappij en de geschiedenis op symbolische wijze aan bod komt, schuilt een voelbare warmte. Er zijn altijd mensen aanwezig, en Shaun tan schetst zowel onze zoektocht als onze vervreemding. In zijn werk gaat een schitterend, magisch verteltalent hand in hand met een diepgeworteld humanisme.’

Zopas werd in Amsterdam de winnaar bekendgemaakt van de Woutertje Pieterse Prijs 2010. Hoewel de oogst van 2010 rijk was – de jury, bestaande uit Karel Berkhout, voorzitter Frank Groothof, Kees ‘t Hart, Suzanne Hertogs en Annemie Leysen, spreekt van een ‘spannende embarras du choix’ – werden, anders dan de voorbije jaren, geen namen genoemd van boeken die mee in de running waren. Bij het voorlezen van het juryrapport werden de schijnwerpers  meteen op de winnaar gericht:

‘Eén perfecte parel uit het snoer, één 24-karaats goudkorrel wist ons meteen en unaniem te verleiden, te charmeren, te ontroeren en te intrigeren. Een meerstemmig verhaal is het, boordevol grote en kleine verhalen, en een magistrale ode aan de vertelkunst. Een overrompelend boek ook, dat zich niet onder één noemer laat vangen. Het koestert je genereus in een warm familienest, het betovert je onweerstaanbaar met zijn magische, haast mythologische sfeer, het maakt je veel wijzer in een stuk vaderlandse geschiedenis, het neemt je mee naar het hoofd en het hart van een opgroeiend meisje, én het laat je rondstruinen op de weggetjes en straten van een provinciaal stadje en in de huizen van de bizarre bewoners. Een streekroman, een familiesaga, een oorlogsverhaal, een coming-of-age-boek, een magisch-realistische roman, vroegen we ons af? Vijf in één, vonden we. Vijf halen één betalen! Daarom alleen al is dit boek een huzarenstuk. Maar er is meer, veel meer. Al die verhaallagen en uitgezette lijntjes lopen in een perfecte regie in elkaar over en vallen aan het eind rimpelloos in de plooi. De schrijver speelt meesterlijk met subtiele verwijzingen naar wat komt en naar wat voorbij is en houdt de compositie stevig in de hand. Zijn onvergetelijke personages zijn springlevend en verbluffend authentiek. Voorspelbare clichés en melige dramatiek kom je hier niet tegen. Je gelooft wat je leest, en daar gaat het om in echte literatuur. Dit is geen opdringerige mooischrijverij, maar grote literatuur, in een hoogst originele stijl en taal opgeschreven: sober en gedoseerd, direct en poëtisch, sfeervol, geestig en suggestief. De krachtige beelden, de verrassende en treffende formuleringen en de levensechte dialogen staan steeds in dienst van het verhaal.’

Het was meteen duidelijk: de Woutertje Pieterse Prijs 2011 gaat naar De hemel van Heivisj van Benny Lindelauf.

 Een magistraal boek, volgens de jury:

 ’ U moet dit allemaal dringend lezen! De auteur brengt hier met uitzonderlijk vakmanschap een wonderlijk universum tot leven, beklemmend en   hartverwarmend tegelijk, dat lezers, jong en oud, ontroert, vasthoudt en verbaast.’

Daar kan ik het alleen maar mee eens zijn. Een heel terechte bekroning voor een uitzonderlijk knap boek, want dat het een bijzonder boek is vonden ook wij van Vertel eens: lees de stukken van Stefan, Katrien en mezelf er maar op na. Toch nog even Stefan citeren: ‘Wat een sterke compositie! Wat een heerlijke taal! Wat een fenomenale vertelkracht! Het lezen van De hemel van Heivisj is als een totaalervaring, maar dan eentje die in elk hoekje, in elk kiertje volmaakt is. Dit is geen boek om te lezen. Dit is een verhaal om te drinken, met volle teugen, en met je ogen dicht.’

Het volledige en erg sterke juryrapport (petje af, jury!) is te lezen op de site van de Woutertje Pieterse Prijs. Voor wie graag met dit boek in de klas aan de slag wil, zijn vanaf vandaag lessuggesties beschikbaar op de website van Leesgoed. De bijzonder grondige en uitgebreide lestips zijn het werk van Lieke van Duin en Jos van Hest, en zijn gratis te downloaden.

In Leesgoed 2010/5 is een uitgebreid interview te lezen met Benny Lindelauf, waarin hij uitgebreid ingaat op het schrijven van De hemel van Heivisj: ‘Ik heb het gevoel dat ik in deze boeken pas echt mijn stem heb gevonden, een manier van vertellen die ik fijn vind.’

Donderdag 3 maart wordt in Amsterdam, in Theater De Balie, de Woutertje Pieterse Prijs uitgereikt. De Woutertje Pieterse Prijs, die in 1988 werd opgericht door een aantal  kinderboekrecensenten, is een prijs naar mijn hart. Dat komt doordat het zo’n eigenzinnige prijs is, die resoluut voor kwaliteit kiest, wat resulteert in een mooilijstje prijswinnaars, een prachtige staalkaart van het mooiste wat de Nederlandse kinderliteratuur de laatste decennia heeft voortgebracht (al werden er veel wenkbrauwen gefronst bij de bekroning van vorig jaar).

Wie krijgt dit jaar de felbegeerde onderscheiding? De oogst van 2010 was bijzonder rijk, keuze te over voor de jury, lijkt me. Wie wordt het, volgens u? Of wie wil u dat het wordt? Laat het ons weten in de reacties!

Morgenmiddag weten we het. Trouwens, wie er niet bij kan zijn in Amsterdam, kan vanaf 15.00 uur de uitreiking toch live volgen op de webcast van De Balie.

De Boekenleeuw 2011 gaat, verrassend, naar het boek Galgenmeid van Pat van Beirs en Jean-Claude Van Rijckeghem. De jury vond het een boek met geraffineerde personages en een charmante hoofdpersoon, een schelmse meid die zich schijnbaar probleemloos door alle lagen van de bevolking beweegt. ‘We hebben ons bijzonder geamuseerd met de spitse dialogen en gevatte observaties die deze Gitte in haar verhaal verwerkt, en door haar verwonderde ogen ontdekten we mee het zestiende-eeuwse Antwerpen en Sevilla. […] Bijzonder getroffen waren we ten slotte door de eenheid in een boek van deze omvang. […] Dat alles maakt dat we vandaag een adolescentenroman mogen bekronen die er staat, en die er volgens ons nog héél lang zal staan,’ aldus de jury.

Boekenwelpen zijn er voor Appelmoes van Klaas Verplancke, Job en de duif van Evelien de Vlieger, Rosie en Moussa van Michael de Cock en Tonje van Maria Parr (vertaling Bernadette Custers).

De Boekenpauw 2011, voor het mooiste geïllustreerde boek, gaat naar Ellen Vrijsen, voor haar illustraties in Cantecleir van Jo Roets en Greet Vissers. Uit het juryrapport: ‘Met een enkele kleurtoets slaagt [Vrijsen] erin karakter te geven aan emoties en gebeurtenissen. Haar prenten zijn gedurfd, haar kleuren zijn dynamisch en ongetemd. […] Beeld en woord zorgen er samen voor dat dit een kinderboek is zonder capsones, een direct en helder verhaal, doorspekt met humor en een niet mis te verstane levensles: wees jezelf en laat de anderen zichzelf zijn. De debuterende illustrator Ellen Vrijsen heeft deze boodschap begrepen: ze is helemaal zichzelf in haar eerste boek.’

De twee Boekenpluimen gaan naar Armandus de zoveelste van Vanessa Verstappen (tekst: Dimitri Leue) en Binnenpoes buiten van Elsje Dezwarte (tekst: Hilde Vandermeeren).

Met deze bekroningen, die naar de beste Vlaamse kinder- en jeugdboeken gaan, is het prijzenseizoen geopend. Benieuwd of we deze titels straks ook op de andere lijstjes terugvinden, als de jury’s zich over het hele Nederlandstalige aanbod buigen. Wordt vervolgd, en wel op 3 maart, met de uitreiking van de Woutertje Pieterse Prijs.