Ik moet de lezer die zijn weg zoekt doorheen het gigantische boekenaanbod uit een droom helpen, omdat dit soort opmerkingen soms een beetje zeer doen.

Want over dat embleempje van de Nederlandse Kinderjury in haast elk boek kunnen we kort zijn: dat wil namelijk ENKEL zeggen dat Nederlandse kinderen tussen 6 en 12 op een boek kunnen stemmen waarin dat embleempje (en het jaartal, we hebben net de periode 2010 gehad) staat. Als je ouder bent, kun je deelnemen aan de Jonge Jury, maar hier kom ik op terug. Dit embleem wil dus nog helemaal niks zeggen, en al helemaal niet of het ook een goed boek is.

Kinderen in Nederland mogen vrij lezen, wat er soms op neerkomt dat een kind maar één boek per jaar leest, en daar dan zijn of haar stem op kan uitbrengen.

Natuurlijk mag een kind een boek van Francine Oomen, Paul van Loon of Geronimo Stilton leuk vinden, deze boeken als “beste boek” bekronen, omdat je niks anders gelezen hebt, gaat een beetje verder. Om jouw kind, of het jou toegewezen kind net dat stapje verder te brengen, ben jij namelijk nodig. Jij, de helpende volwassene. Om het kind naar die boeken te leiden, die het anders niet of nauwelijks zal te lezen krijgen.

Toch wil ik er ook op wijzen dat sommige scholen in Nederland ook deelnemen aan de Kinderjury, en dat er volgens mij op die manier toch ook aan leesverdieping wordt gedaan.

Ook de Kinderjury heeft een tiplijst, waarop soms ook die niet-vanzelfsprekende boeken staan, die boeken die het kind een stap verder brengen. Of ze ook daadwerkelijk gelezen worden, zou ik niet kunnen zeggen, maar ik hoop het van harte.

Nog een positieve noot? Jeugdboekenrecensent Bas Maliepaard geeft jonge lezers tips over hoe ze tot een beoordeling van een boek kunnen komen.

De Jonge Jury wordt georganiseerd door Stichting Lezen Nederland, en wat mij betreft merk je dit ook: er staat meteen op de site van de Jonge Jury een lijst online, met alle verschenen boeken uit een bepaald jaar, waaruit jongeren vanaf 12 jaar een keuze kunnen maken. Zij werken met 20 kerntitels, die ook iets diepgaander zijn.

Beide jury’s hebben ook een luik waarin de boeken van het afgelopen jaar per thema gerangschikt zijn, wat zeer uitnodigend werkt.

Hierin verschilt het Vlaamse systeem grondig: er wordt gewerkt met lijsten van tien boeken, die vooraf door volwassenen zijn geselecteerd. In die lijsten zit heus niet alleen kommer en kwel, of moeilijk te verhapstukken werk, maar omdat Vlaanderen met “volwassen voorselectie” werkt, biedt dit volgens mij sowieso meer leesverdieping. Ook in deze lijsten zit humor, of dat vlotlezend avonturenverhaal. Ook Vlaanderen werkt met boeken die het jaar tevoren verschenen zijn. Kinderen komen samen in leesgroepen om over de genomineerde titels te praten, en komen zo tot een eigen oordeel. Zij MOGEN een boek niet goed vinden, terwijl een ander jurylid dat prachtig vindt. Daar is niets mis mee. En als leesgroepbegeleider haal je hier een ongelofelijke voldoening uit.

Wat hebben Balthazar en de ezel die bleef staan gemeen? Waarom wil Tommie zo’n torenhoge boterham? Ga je mee naar het circus? Dat en veel meer kan je ontdekken en kom je te weten als je tussen 4 en 6 jaar oud bent.

Wil jij kennismaken met de wereld van Mus? Of liever met De wei van Koe? Benieuwd naar de brieven aan een kikkerprins? Wie is die ongelofelijk bijzondere boekeneter? Dat en veel meer kan je ontdekken als je tussen 6 en 8 bent.

Wie is Bernie? En wie is Dummie de Mummie? Hoe is het om niet zomaar een heks te zijn? Kom dit en veel meer te weten als je tussen 8 en 10 bent.

Ooit al een Berenfanfare gezien? Kan Anna Amanda een vriendin van jou worden? Maak kennis met de broer van de nieuwe, of met mij. Nog meer? Dat kan je ontdekken tussen 10 en 12 jaar.

Epinona verwacht jou! En wie wil het niet: een stad ontdekken, boordevol boeken en beroemde schrijvers? Of een Nimf? En dat het ergste nog moet komen, is niet zo. Ontdek het en uiteraard veel meer, tussen 12 en 14!

Zou dat kunnen? Een land zonder grote mensen? Wie zijn De Hondeneters? En wat moet je met Gebroken soep? Dat en veel meer valt te ontdekken tussen 14 en 16 jaar.

Waar? Hoe? Wanneer? Wat?

 Overal in Vlaanderen, met de Kinder- en Jeugdjury Vlaanderen 2010-2011! Een jury voor kinderen jongeren tussen 4 en 16 jaar. Je leest een lijst van tien boeken, die je daarna mag beoordelen.

Meer info over waar je je kan aanmelden om al dat moois te lezen en te bekijken in boeken allerhande ; Dik, dikker, dun of nog dunner, vind je terug op www.kjv.be

Maar laat dat nu net voor leerkrachten niet zo vanzelfsprekend zijn. Wie eerlijk is, moet toegeven dat het gros van de basisschoolleerkrachten niet meer mee is in de wereld van de jeugdliteratuur. Ze kennen Annie M.G.Schmidt en Roald Dahl (gelukkig nog) en hebben gezien dat hun leerlingen boeken van Marc de Bel en Francine Oomen meenemen uit de bib. In hun eigen klasbib staat een reeks Disneysprookjes naast de niveauboekjes van De Eendjes, De Kuikentjes of De Uiltjes. In hogere klassen vind je De Okapi’s en bijna de volledige Rode Ridderreeks van Leopold Vermeiren, waarvan de bladzijden met kleefband aan elkaar hangen. En tijdens de Jeugdboekenweek wordt Geronimo Stilton uitgenodigd in de klas (want gratis, jaja, en de kinderen lezen dat toch zo graag). Het klinkt karikaturaal, maar helaas is het zo. In 2010. Je kan dat erg vinden (dat is het ook). Je kan met een beschuldigende vinger wijzen, maar onderwijsmensen zullen (ook volkomen tercht) aanhalen dat ze langs alle kanten overvraagd worden.

De bibliotheek van Ham besloot er iets aan te doen. Omdat leerkrachten sleutelfiguren zijn in de leesbevordering wil de bib leerkrachten warm maken voor jeugdliteratuur. Het idee is heel eenvoudig. Voor het derde jaar op rij krijgen leerkrachten (en studenten lerarenopleiding) die dat wensen een pakket van vijf jeugdboeken mee op vakantie. Concreet mogen ze hun pakket de hele zomervakantie houden, wat veel langer is dan de gewone uitleentermijn van drie weken.

Het lijkt simpel, maar dat betekent niet dat er niet over is nagedacht. Er is niet toevallig voor de zomervakantie gekozen, een periode waarin leerkrachten nu eens niet met vanalles en nog wat overvraagd worden. Alles staat of valt ook met de selectie die wordt meegegeven. De leerkracht geeft de leeftijdscategorie op en wij bepalen wat hij meekrijgt. We kiezen stuk voor stuk voor boeken waarin we geloven, boeken die boven het gemiddelde uitstijgen. We maken ook aan de leerkrachten duidelijk dat niet zozeer de bruikbaarheid in de klas ons selectiecriterium is, maar wel de genietbaarheid. En natuurlijk proberen we ook wat verscheidenheid te stoppen in de vijf boeken.

We gaan nog een stap verder. In een gesloten omslag stoppen we recensies die over de boeken verschenen zijn en vermelden we eventuele literaire prijzen. Te openen nadat ze zelf het boek hebben gelezen. Door kennis te maken met het oordeel van anderen proberen we hun competenties als kritische lezers te verhogen. Eigenlijk draait alles rond één idee: leerkrachten die de stap in de wereld van de jeugdliteratuur wíllen zetten, reiken wij de hand. Zodat ze weten waar ze in die jungle hun voeten kunnen neerzetten.

Er zit nog een extraatje aan vast. We vragen ons een vakantiefoto op te sturen, met daarop zijzelf met het boek dat ze het mooist vonden. Deze foto’s gebruiken we dan weer om deze boeken te promoten naar kinderen. Vorig jaar vlogen de favoriete boeken van de leerkrachten naar buiten. Want niets stimuleert kinderen meer tot lezen dan … Inderdaad!

Tobie Lolness: Op de vlucht (Timothée de Fombelle) – 11+ ★★★★
Wat moeilijk op gang trekkend in het begin, maar eenmaal op dreef bulkt dit verhaal van de originaliteit. De setting is origineel. Het verhaal neemt voortdurend originele wendingen. Een rasecht avonturenverhaal. En zoals dat voor dat soort verhalen hoort is het prachtig verteld.

Hoog boven de huizen (Marvin Halleraker) – 6+ ★★★
Een kraanmachinist en de liefde, twee dingen die je niet meteen aan elkaar linkt. De kraanmachinist weet er dan ook niet echt weg mee. De plot is wat slap, maar veel wordt goedgemaakt door de sfeervolle prenten.

Siebe schaap wil ook een mensje (Kirsten Boie en Philip Waechter) – 5+ ★★★
Een verhaal over een kind dat graag een huisdier wil, eerst niet mag, daarna toch mag proberen, waarna het huisdier wegloopt… wordt snel saai. Maar verander het kind en het dier van plaats (een schaapje wil een mensje) en het wordt al gauw grappig, zelfs een tikkeltje gelaagd.

Raar! (Tine Mortier) – 9+ ★★★
Een verhaal over jongensvriendschap, vooroordelen en opkomen voor jezelf, waarbij de oplossing voor problemen soms in een robbertje vechten ligt. Tine Mortier slaagt erin om alles erg puur en luchtig te houden.

Job en de duif (Evelien De Vlieger) – 6+ ★★★★
Een niveauboek dat ook nog eens ergens over gáát, zo zijn er niet veel. Geen flauw huis-tuin-keukenverhaaltje, maar een écht kinderverhaal over duivenmelkerij, vriendschap en de drang naar vrijheid. En dat allemaal tussen AVI 1 en 3.

Rekken vol boeken wachten je op wanneer je de bibliotheek binnenloopt. De geur van al dan niet oud papier waaiert je neusgaten in.

En toch. Ik ga niet graag naar de bibliotheek, of toch niet “als vanzelfsprekend”, laat ik het zo stellen.

Ik heb kamers vol boeken, waar ik graag naar kijk, en af en toe mijn handen laat dwalen over ruggen. Tegelijk bedenk ik dan: van het merendeel van deze schatten wil ik nooit meer af. Natuurlijk: van sommigen denk ik: deze lees ik nooit meer, na één keer het boek te hebben gelezen. Terwijl ik van andere boeken bedenk: Deze boeken zou ik NOOIT in de bibliotheek lenen: eeuwig zonde om ze weer te moeten terugbrengen. “Van mij!” denk ik wel eens. Ik moet er niet aan denken dat ik bijvoorbeeld Toon Tellegen alleen uit de bibliotheek zou lezen, en wel in tegendeel. Toen ik “Ze sliepen nog” las, lag het boek een week voor het verstrijken van de uitleentermijn, uit de boekhandel, op mijn nachtkastje. Om onbeperkt, zonder te moeten rekening houden met de uitleentermijn in de dierenverhalen te kunnen bladeren, om onbeperkt dingen en steeds nieuwe dingen te ontdekken. Of om te overdenken hoe mooi het verhaal is over “elkaar missen”. Om er maar eentje te noemen.

Ik heb net weer zo’n boek uit, waarvan ik het tot tranen toe, geloof ik, jammer zou vinden dat ik het moet terugbrengen: “De Kleine Odessa”: een boek vol boeken en beroemde schrijvers en personages, ontsproten uit de pen van die schrijvers. Nee, echt, ik moet er niet aan denken.  Over dit boek later zeker meer.

Pieter Gaudesaboos heeft ook het talent om mij aan zijn boeken te binden, om net dezelfde reden: zijn boeken blijven vol verrassingen zitten.

Ik merk bij mezelf ook op dat ik een eigen boek aan een veel rustiger tempo lees dan een boek uit de bib. Dat moet snel, omdat ik het niet wil maken om een boete te moeten betalen voor het te laat terugbrengen van een boek. Ik geloof dat de bib voor mij een oord is van boeken die ik wel wil lezen, maar niet zo nodig hoef te hebben…

Met poëzie heb ik dat nog veel sterker, al is poëzie niet echt iets wat ik vaak koop. Maar als ik het koop, doe ik het wel van harte.

Pieteboe! van Erik van Os en Elle van Lieshout, met illustraties van Marjolein Krijger, is een tel- en zoekboek voor hele jonge kinderen. Op de eerste prent staat Sinterklaas eenzaam op het dek van de stoomboot: ‘Sint zoekt en zoekt de hele tijd. / ‘Piet, waar ben je? Zwarte Piet!’ / Alweer is Sint een Pietje kwijt.’ Hij gaat op zoek, naar Pieten die verstopt zitten achter flapjes. De tekst leest lekker voor, en terwijl er geteld en gezocht wordt, wordt er speculaas gebakken, met pepernootjes gestrooid, worden cadeautjes ingepakt, liedjes gezongen, wordt er over de daken gelopen met zakken vol pakjes, worden alle schoentjes en slofjes bij de haard gevuld en krijgt het paard hooi en wortels en een kusje: heel het sinterklaasgebeuren passeert met andere woorden de revue. Op de kleurrijke, dik omlijnde tekeningen valt veel te ontdekken. Mooi is dat de illustratrice in de eenvoudige prenten op elke bladzijde toch een mooie collagetechniek wist te verwerken, die het boek iets verrassends geeft.

Nog zo’n fijne introductie is Sinterklaas is jarig van Nannie Kuiper en Alice Hoogstad, waarin een klas kleuters samen met de juf de komst van de Sint voorbereidt. Ze spelen met verkleedkleren, ze knutselen een grote stoomboot in karton, ze maken pakjes, ze versieren de klas, ze zingen liedjes en in de turnles leren ze alles wat een zwarte piet moet kunnen. Dan breekt de grote dag aan en brengt Sinterklaas een bezoek aan de klas. De illustraties van Alice Hoogstad slagen er goed in het enthousiasme van de kleuters over te brengen – een enthousiasme dat overigens aanstekelijk werkt, zo bleek al twee keer toen we het boek met een Ventje meegaven naar de kleuterklas en er in de dagen die volgden kartonnen stoomboten verschenen in de klas en pietenturnlessen gegeven werden. Sinterklaas is jarig is vooral ook een fijn voorleesverhaal, door de eenvoudige maar zeer ritmische verzen van Nannie Kuiper. Dat zult u zo van me moeten geloven, want ik kan er niet uit citeren wegens… mee naar de klas. 

Een (voor)leesboek voor wat oudere kinderen is Het paard van Sinterklaas van Tamara Bos. Het Chinese meisje Winky Wong wil maar één ding: een paard, een echt paard om op te rijden. De ouders van Winky vinden een paard veel te duur, maar als de sinterklaasperiode aanbreekt en Winky van haar enthousiaste klasgenoten meer leert over wat de man voor kinderen doet, stelt ze al haar hoop op hem. Haar ouders hebben het ondertussen veel te druk met hun restaurant, en bovendien begrijpen ze niks van al het gedoe rond Sinterklaas… Het Sinterklaasverhaal gezien door de ogen van een allochtoon kind, dat niet vertrouwd is met de traditie, levert een aardig verhaal op.

Datzelfde gegeven ligt ook aan de basis van ‘De schoenen van Said’ van Pauline Michgelsen, dat eerder als apart boek verscheen en nu is opgenomen in Het heerlijkste Sinterklaas voorleesboek. Said woont nog niet zo lang in Nederland en snapt niks van alle Sinterklaastradities. Zijn schoen wil hij al helemaal niet zetten: zijn schoeen  zijn net nieuw en lekker  warm! Op sinterklaasavond wordt Said wakker van een geluid onder zijn bed. Daar ligt Sinterklaas, die de schoenen van Said zoekt! En als Saids ouders wakker worden van het lawaai, bieden ze de onverwachte gast in de traditie van hun land aan samen thee te drinken. Een prachtig verhaal waarin bekende en nieuwe tradities op mooie en overtuigende wijze samengaan. In Het heerlijkste Sinterklaas voorleesboek, een bundel vol sintverhalen en -gedichten van bekende namen als Annie M.G. Schmidt, Imme Dros, Hans Hagen, Bart Moeyaert, Sieb Posthuma, Edward van de Vendel en vele anderen,  in kleur geïllustreerd door onder anderen Fiep Westendorp, Sebastiaan van Donick, Harrie Geelen, Philip Hopman, Jan Jutte en Martijn van der Linden. De meeste van de opgenomen verhalen verschenen eerder al elders, maar dat doet weinig af aan het heerlijkheidsgehalte van deze bundel, die een mooie mix biedt van klassieke sinterverhalen, zoals die over Jip en Janneke, en verrassende eigentijdse interpretaties. Een van de hoogtepunten is het door Sebestiaan van Doninck geïllustreerde ‘Winterhaas’ van Edward van de Vendel, waarin Kef, de boerderijhond, de andere dieren groot nieuws brengt: ‘We krijgen bezoek. Ik heb het zelf van de mensen gehoord. En het bezoek brengt cadeautjes mee! (…) De kinderen van de boer roepen het al de hele dag. Hij komt, hij komt, hij komt!’ VanEdward van de Vendel is ook het gedicht ‘Sint’ opgenomen (dat we met zijn toestemming volledig publiceren):

Hij is er,
dan vertrekt hij weer.
Ertussen duurt maar even.
Kan dat niet andersom -
een jaar cadeautjes geven?
Zien we Sinterklaasje
op 4 december gaan.
Niet erg,
een dagje wachten:
de zesde komt hij aan.

Het heerlijkste Sinterklaas voorleesboek is inderdaad een  heerlijk boek om vele avonden uit voor te lezen!

Maar het aller-, allermooiste sinterklaasboek is toch wel…

… Sinterklaas, een schitterend kijkboek waarin Charlotte Dematons op dertien dubbele pagina’s een inkijk biedt in de wereld van de Goedheiligman. Van het voorbereidende werk in Spanje, over de bootreis en de aankomst in de lage landen bij de zee, tot het uitdelen van de pakjes en de terugkeer in Spanje: werkelijk alles is door Dematons minutieus geschilderd. Daarbij geeft ze blijk van een grote zin voor details: details die de kindervriend en zijn arsenaal pieten helemaal tot leven laten komen (de lievelingspoes die de Sint overal vergezelt bijvoorbeeld, de pieten die een verjaardagscadeau kopen voor de Sint), details die een antwoord bieden op de vele vragen die kinderen zich kunnen stellen (waar wordt al dat lekkere snoepgoed emaakt? wat gebeurt er met al de tekeningen die de Sint elk jaar van de kinderen krijgt? zit die boot niet propvol pakjes?),details die elk een eigen verhaal vertellen, maar ook details vol grapjes en knipoogjes (de Sint die bij aankomst meteen een hele rij hulpsinterklazen inspecteert, de piet die nog voor de Sint voet aan wal heeft gezet een interview weggeeft aan een journalist, de speeltuin voor de jonge pieten met speel- en klimtuigen in de vorm van schoorstenen en daken…).  Op elke bladzijde is eindeloos veel te ontdekken. Magnifiek zijn de pagina’s met een dwarsdoorsnede van het huis van Sinterklaas (van de keuken en de wasplaats in de kelder tot de slaapkamers van de pieten op zolder) en van het ‘werkhuis’, waar het speelgoed ingepakt wordt, de snoep gemaakt wordt en de kleren van Sint en pieten gemaakt worden. Een lust voor het oog, een meesterwerk dat als geen ander de magische sfeer van dit unieke kinderfeest weet op te roepen, een boek om jaar na jaar uit de kast te halen en er dan avond na avond in te kijken.

Eergisteren ging de Week van het Luisterboek van start. Zoals de meeste Weken duurt ook deze langer dan zeven dagen: van 17 tot en met 28 juni. Gedurende deze week staat het luisterboek centraal in boekhandels, bibliotheken en webwinkels.

Naar aanleiding van de Week van het Luisterboek voerde Luisterrijk, een downloadshop voor luisterboeken, een onderzoek uit bij zijn klanten. Daaruit blijkt onder meer dat luisterboeken geliefd zijn in bed. Veel mensen luisteren voor het slapen gaan nog even naar een hoofdstuk uit een luisterboek. Op de vraag waar bij voorkeur naar luisterboeken wordt geluisterd, antwoordde 53,6 procent ‘thuis, in bed’. Daarna volgde ‘op vakantie’ (33 procent) en ‘in de auto’ (30,9 procent). 23,8 procent luisert tijdens het sporten, wandelen of fietsen naar een boek luisteren.

Jan Paul Schutten luistert naar boeken terwijl hij computerspelletjes speelt. De spelletjes heeft hij graag dom, de boeken niet: momenteel luistert hij naar Extreem luid & ongelooflijk dichtbij.

Zelf ben ik niet zo’n luisterboekluisteraar. Ik leer een boek het liefst kennen met mijn ogen, mijn handen, in mijn eigen tempo, even pauzerend bij mooie zinnen, wat sneller als het saai wordt, af en toe terugbladerend. Ik wil het boek zien, het in mijn handen houden, in de marge potloodstreepjes en uitroeptekens achterlaten, getuigen van mijn lectuur, bakens wanneer ik het boek opnieuw in de hand neem. En dus lees ik, in plaats van te luisteren. (Dat ik van mijn man een leeslampje cadeau kreeg, om ’s avonds in bed te lezen, en dat mijn autoradio het begeven heeft en ik geen nieuwe installeer omdat ik zo stilaan toch een nieuwe auto wil kopen, werkt ook niet in het voordeel van de luisterboeken, natuurlijk.) En als ik al luister, dan heb ik het boek in kwestie meestal al gelezen.

Toch was mijn kennismaking met het fenomeen een schot in de roos. Lang, lang geleden was dat, toen de dieren nog spraken. Bij monde van Toon Tellegen, die op een cassettebandje – een cassettebandje, kunt u het zich voorstellen? –  op geheel eigen wijze zijn wonderlijke dierenverhalen voorlas. Nu ik eraan terugdenk, begrijp ik meteen ook de antwoorden die de bezoekers van Luisterrijk gaven: maandenlang luisterde ik ’s avonds naar de stem van Tellegen. Het was een uitstekende manier om de dag in schoonheid af te sluiten en met een brede glimlach in slaap te vallen.

Misschien is deze 5de Week van het Luisterboek wel het moment om me te verdiepen in het ruime aanbod. En wie weet toch maar een nieuwe cd-speler in dat oude autootje te steken. Ik breng op Vertel eens in elk geval verslag uit van mijn luisteravonturen.

Kampioen (Frank Geleyn, De Eenhoorn) -  12+ – getipt door Richard.
Max zet alles opzij om een wielerkampioen te worden; dan gebeurt er tijdens een koers iets dramatisch en moet hij een keuze maken.

Vallen (Anne Provoost, Houtekiet) – 13+ – getipt door Joke.
Over de keuze tussen goed en kwaad, tussen erbij horen en erboven staan.

Tiffany Dop (Tjibbe Veldkamp, Lemniscaat) – 13+ - getipt door Stefan.
Over de keuze: wel of niet zwanger worden?

De gelukvinder (Edward van de Vendel, Querido) – 14+ – getipt door Karin.
Prachtige adolescentenroman waarin de lezer op het eind moet kiezen tussen twee eindes: ‘the happy ending’ en ‘the alternative ending’.

Kruistocht in spijkerbroek (Thea Beckman, Lemniscaat) – 11+ - getipt door Karen.
Omdat de keuze voor het ene in dit boek de consequentie van het andere impliceert.

De roos en het zwijn (Anne Provoost, Querido) – 14+ - getipt door Karin.
Prachtige jeugdroman, geïnspireerd op ‘De Schone en het Beest’, waarin het hoofdpersonage tot twee keer toe een moeilijke keuze moet maken.